Tahrir san'atga aylansin

yoxud hududiy matbuot sahifalarida nima gap?

Davrlar oralig'ida hamma narsa ham islohga, yangilanishga ehtiyoj seza boshlaydi. Ayni kunda katta islohotlar va keskin yangilanishlarga nihoyatda muhtoji — bu O'zbekistondagi aksar hududiy bosma ommaviy axborot vositalaridir.

Darhaqiqat, o'zbek adabiy tilini rivojlantirish va unga yangi atamalarni kiritishda, ayniqsa, oddiy odamlar orasida o'zbek adabiy tilini targ'ib etishda, ommaviy axborot vositalari, xususan, bosma ommaviy axborot vositalarining o'rni va ahamiyati katta.

Biroq, barcha gazetalarni ham bu vazifani to'liq ado etyapti, deya olmayman. Bunga haqqim yo'q! O'zbekistondagi “Xalq so'zi”, “Yangi O'zbekiston”, “Milliy tiklanish”, “Ma'naviy hayot”, “Tafakkur” kabi nashrlarning bu boradagi o'rnini alohida qayd etish kerak, albatta. Shuning barobarida, “Zarafshon”, “Toshkent haqiqati” singari hududiy gazetalarning ahamiyatini ham ta'kidlash lozim.

Ammo, o'quvchiga eng yaqini, shubhasiz, tuman gazetalaridir. Tuman gazetasini o'qimaydigan gazetxonning boshqa biron nashrni o'qishi dushvor. Ta'bir joiz bo'lsa, mahalliy gazetalar mushtariylarda gazetxonlik madaniyati bilan birga o'zbek adabiy tilida so'zlash ko'nikmasini ham shakllantirishi lozim. Lekin, mahalliy gazetalardagi materiallarni tahlil qilish davomida o'zbek mahalliy matbuotida bir qancha muammolar borligi ko'zga tashlanadi.

Birgina “Parkent tongi” gazetasining 2023 yil 14 sentyabrdagi 36-sonida e'lon qilingan materiallar tahlil qilinsa, gazetaning 1-sahifasidagi “Polvonlari ko'p yurt – qudratli bo'lur” maqolasi e'tiborni tortadi.

“Tumanimiz prokurori Jasurbek Hayitboyev o'z so'zida yurtimizda sport turlarini rivojlantirish, yoshlarning jismoniy tarbiya va sport bilan shug'ullanishi uchun shart-sharoit yaratishga qaratilayotgani tufayli sportning kurash turi yanada ommalashayotgani haqidagi fikr-mulohazalarini bildirdi. Shuningdek, prokuror tumanimizda kurashga qiziqqan o'g'il-qizlarni qo'llab-quvvatlash, iste'dod egalarini yuzaga chiqarishda har tomonlama amaliy yordam berishga tayyorligini bildirdi”, – deyiladi ushbu maqolada.

Avvalo, gazeta – ommaviy axborot vositasi, “to'rtinchi hokimiyat” vazifasini o'tar ekan, u uchinchi shaxs sifatida voqea yo hodisaga o'z munosabatini bildirishi yoki ommaga axborot yetkazishi kerak, vassalom. Bu o'rinda “tumanimiz” so'zi “Parkent tumani” so'ziga almashtirilishi lozim edi. Bunday matnda jurnalistning o'z pozitsiyasi mavhumlashadi.

Matndagi mujmal hamda uzun jumlalar va maqolani ortiqcha shishirish uchun foydalanilgan havoyi fikrlar o'quvchini zeriktiradi va o'zbek tilining betakror jozibasiga nisbatan shubha uyg'otadi.

Bundan tashqari, “Toshloq tongi” gazetasining 29 sentyabrdagi 28-sonida “Kamolot sari yo'l maktab ostonasidan boshlanadi” sarlavhali maqolasida ham maqsadga nomuvofiqliklar kuzatiladi.

“Xalqimizda “Ustoz – otangdek ulug'” degan hikmat bor. Ha, otaday ulug' deb nisbat beriluvchi inson, bu – ustozdir”, – deya boshlanadi ushbu maqola.

Eng avvalo, “Ustoz – otangdan ulug'” deyilsa, to'g'ri bo'ladi va bu hikmat emas, o'zbek xalq maqoli. O'zbek tili imlo qoidalarida esa -dir qo'shimchasi qo'shilgan taqdirda tire (“–”) qo'llanilishi joiz emas.

Gazetaning shu sonidagi “2 oktyabr – dushanba kuni ham dam olish kuni bo'ladi”, “Astronomlar yangi galaktikani kashf qilishdi”, “Virusli gepatit A kasalligi haqida qisqacha ma'lumotlar”, “Bu maskanda yoshlar ham sifatli bilim, ham hunar egasi bo'lishmoqda”, “O'qituvchi va murab­biylar kuni munosabati bilan bayram tadbiri” kabi sarlavhalar tahrirga nihoyatda muhtoj.

Bu kabi lug'aviy kamchiliklar va tahrirtalab materiallar mahalliy matbuotda talaygina. Eng avvalo, buning sababi malakali kadrlarga yuqori ehtiyojdadir. Hududiy nashrlarda mehnat qilayotgan jurnalistlarning malakasini oshirmay turib, bu muammoni hal qilish mushkul. To'g'ri, o'rta maxsus ma'lumotli kadrni to'rt yil oliy ta'lim muassasasida o'qitib, uni hududlarga yetkazish ishi ko'p qovun pishig'ini talab qiladi. Bu maqbul yechim emas. Ammo, bizda Axborot va ommaviy kommunikatsiyalar agentligi hamda O'zbekiston Jurnalistlar uyushmasi mavjud-ku?!

Har bir viloyatda navbati bilan malaka oshirish kurs­lari va mahorat darslarini tashkil etish maqsadga muvofiq bo'ladi, menimcha. Bunda Axborot va ommaviy kommunikatsiyalar agentligi hamda O'zbekiston Jurnalistlar uyushmasi hamkorlikda chora-tadbirlar dasturini tasdiqlab, O'zbekiston jurnalistika va ommaviy kommunikatsiyalar universiteti, O'zbekiston Milliy universiteti jurnalistika fakulteti va O'zbekiston davlat jahon tillari universiteti xalqaro jurnalistika fakulteti, qolaversa, viloyatlardagi oliy ta'lim muassasalarida mavjud jurnalistika fakultetlarining malakali o'qituvchilarini, shuningdek, markaziy gazetalar tahririyatlarining tajribali jurnalistlaridan iborat pedagoglar jamoasini shakllantirishi o'rinli bo'lar edi. Mana shunday seminarlar hududlarda o'tkazilsa, mahalliy gazetalardagi kadrlarga bo'lgan ehtiyoj malaka jihatidan qondirilgan va hududiy matbuotdagi materiallarda tahrir masalalari yechimini topgan bo'ladi.

Bundan tashqari, hududiy gazetalar o'rtasida materiallar mazmuni va tahrir mahoratini inobatga olgan holda respublika monitoringini yuritish kerak. Eng yaxshi natijani qayd etib, respublikadagi eng namunali hududiy gazeta tahririyati sifatida e'tirof etilgan tuman gazetasi jamoasi moddiy va ma'naviy qo'llab-quvvatlanishi lozim.

Qolaversa, tahririyatlardagi kadrlar malakasini oshirish va ularning o'z ustida ishlashlari uchun qulay sharoit yaratish uchun tahrir san'ati ustasi, O'zbekis­ton Respublikasida xizmat ko'rsatgan jurnalist Mahmud Sa'diyning “Tahrir san'ati” risolasi bilan barcha tahririyatlarni ta'minlashni tavsiya qilaman. Zotan, tahrir kundalik ish tarzi emas, mahoratga, san'atga aylanmog'i shart!

Otabek ISROILOV,

O'zbekiston Jurnalistlar uyushmasi a'zosi.

Yangiliklarni do'stlaringizga ulashing

Fikr bildirish

Email manzilingiz chop etilmaydi. Majburiy bandlar * bilan belgilangan

8 − one =