Ustoz mehri
Betakror adib va muharrir, Özbekiston xalq yozuvçisi Neʼmat Aminovni eslab…
Talabalik yillarimiz edi. “Bir qaynovi içida gaplar”dan yozib, hali siyohi qurimasdan “Muştum” jurnali tahririyatiga yugurdim.
Öşa paytlarda, aniqroği, 1983 yilda jurnal har ön beş kunda — bir, oyda ikki marta çop etilardi. Tahririyat eşigidan möraladim. Xonada ikki-uç kişining gurungi avjida edi.
— Keling, ukajon, tortinmasdan kiravermaysizmi, baraka topgur? — deya yuzida tabassum bilan meni içkariga taklif qildi oçiq çehrali kişi. Bu köngli oçiq, samimiy inson Neʼmat Aminov edi. — Bir nima yozib kelganga öxşaysiz, qani öqib köraylik-çi, — dedi qölimda uşlab turgan qoğozga işora qilib.
Men “betakror qölyozmalarim”ni u kişiga uzatdim. Neʼmat aka qoğozga köz yugurtira boşladi, bir vaqt şaraqlab kulib yubordi.
— Zohidjon aka, quloq soling, — deya yonidagi Zohidjon Obidovga yuzlandi va “Bir qaynovi içidagi gaplar”ni ovoz çiqarib öqib berdi. — Baraka toping, ukajon, köproq yozing. Keyin xandalar, hajviyalardan ham bölsin.
Şu tobda quvonçim içimga siğmasdi. “Muştum”da ketma-ket maşqlarim bosildi. Familiyam Ayizov emas, Azizov bölib ketibdi.
— E, ukaginam, xafa bölmaysiz-da endi, familiyangiz Aist /Laylak /ov emasmidi, işqilib? Bu hazil, ukajon. Keyingi sonda xandalaringizni beryapmiz. Endi familiyangiz bexato çiqadi. Yozib turing, xöpmi?..
Öşanda mendek oddiy talabaning qoralamalarini öqiş, maslahat beriş, qizğin gurungni töxtatib, notaniş kimsaga mehr körsatiş aytişga oson. Bu har kimning ham qölidan kelavermaydi. Bu Neʼmat Aminovning samimiyligi, köngli oçiqligidan edi.
1998 yil. Uzoq yillar Qaşqadaryoda faoliyat yuritib, poytaxtga işga keldim. Hajviy hikoyalarimni töplam holiga keltiriş niyatida Neʼmat Aminov rahbarlik qilayotgan nufuzli işxonaga yöl oldim.
Menga boşdan-oyoq razm solgan kotiba:
— Boşliqning vaqtlari ziq, heç kimni qabul qilmaydilar… — dedi.
Men negadir işonç bilan:
— Bir oğiz aytib qöysangiz, vaqtlari bölmasa, boşqa kun kelaman, — dedim.
Kotiba bir zumda içkariga kirib çiqdi:
— Kirar ekansiz…
Neʼmat Aminov meni har doimgidek yana oçiq çehra bilan qarşi oldi. Fikrimni aytdim.
— Juda yaxşi öylabsiz-da, Abdullajon, hajviyalarni öqib çiqqaç, maʼqul bölsa, fikrimni aytaman.
Yozganlarimni taşlab ketdim. Oradan ança kunlar ötgaç, men xizmat qilayotgan gazetaning boş muharriri xonasiga çaqirib:
— Sizni Neʼmat Aminov söradi… — deya savolomuz tikildi. — Uçraşar ekansiz.
Ustoz tağin mehr bilan qarşiladilar:
— Ukajon, öqidim. Ijodingizga baraka. Mana, sözboşi ham yozdim. Ğayrat qiling, — deya samimiy istaklar bildirdilar.
Şunday qilib, “Bir gap bölar” nomli hajviy hikoyalar töplamim Özbekiston xalq yozuvçisi Neʼmat Aminov sözboşisi bilan çop etildi.
Oradan yillar ötdi. Endi öylasam, soddalik qursin, öşanda tuşunmagan ekanman. Katta lavozimda işlayotgan, ming bir taşviş bilan maşğul bölgan, hatto biroz orom olişga ham vaqti yetişmayotgan, ham rahbarlik masʼuliyati, ham badiiy ijod fikrini çulğagan, buning ustiga, yoşi uluğ adib — Neʼmat Aminov qoralamalarimni öqişga fursat topibdi. Buni çin insoniylik mehri desa böladi.
Ustoz şifoxonaga tuşib qolganlarini eşitib, körgani bordim. Özlari bir ahvolda bölsalar-da, qöllarida “Afandi” gazetasi. Palatadagi stol ustida gazeta va jurnallarning yangi sonlari… Nazira kelinoyi ustozning atrofida parvona. Buxoroyi şarifdan singillari, kuyovlari kelib qolişdi. Ahvollari oğir bölsa-da, körişga kelganlarga minnatdorçilik bildirar, hazil-huzul sözlarni aytişga harakat qilardilar. Oradan bir neça kun ötdi. Netongki, betakror ijod sohibi, maşhur hajvçi Neʼmat Aminovning vafoti haqidagi sovuq xabar dillarni vayron qildi.
Ustozdan qolgan bebaho meros — sara asarlar adabiyotimizning yutuği hisoblanadi. Adibning umri öz asarlarida davom etaveradi. Özbekiston xalq şoiri Anvar Obidjon aytganidek: “Iymonli inson edi Neʼmat aka, halollikning nodir namunasi edi. Hatto salbiy qahramonlarni ham xuddi uning könglini avaylayotgandek haqoratomuzlikdan yiroqlaşib taʼriflar edi”.
Neʼmat Aminovning sadoqatli şogirdi, taniqli adib, Özbekiston Respublikasida xizmat körsatgan jurnalist Aşurali Jörayev taʼkidlaganidek:
“…Kulgi Neʼmat Aminovni izlab yurardi. Öz navbatida Neʼmat Aminov ham yaxşi kulgini axtarişdan töxtamasdi.
Ustoz adib Neʼmat Aminov kulgi bilan tuğilib, kulgi bilan yaşab ötdi. Umrbod kulgiga, hajvga sodiq qoldi. Buxoro va buxoroliklarning barhayot kulgisini adabiyotda muhrlab ketdi. Uning halollik bilan tutgan qalami aslo titramadi…”
Hajviy adabiyotimiz rivojiga ulkan hissa qöşgan ustoz adib, Özbekiston xalq yozuvçisi Neʼmat Aminov özining “Ikki pullik obrö” nomli ilk kitobi bilanoq muxlislar eʼtiborini qozongan edi. Yozuvçining “Qirq uçinçi poçça”, “Labihovuz xandalari”, “Tillo tabassumlar” singari hajviy kitoblari qölma-qöl öqildi va öqilyapti. Adibning “Yolğonçi fariştalar” hajviy romani özbek adabiyotida voqea böldi.
Neʼmat Aminovning “Qahqaha” saylanmasi, “Bir asr hikoyati” asari öquvçilar tomonidan iliq kutib olingan.
Sermahsul adib Neʼmat Aminov roman, qissa va hajviy hikoyalar yaratiş bilan birga boşqa xalqlar adabiyotidan bir qança hajviy asarlarni özbek tiliga mahorat bilan tarjima qildi. Bular: Molyerning “Soxta oqsuyak”, Derfaşning “Tirqiş”, Sergey Mixalkovning “Dumaloq xat”, Gorinning “Sen kim-u, men kim?” kabi komediyalari, Çexov, Zoşçenko, Aziz Nesin kabi yozuvçilarning hajviy hikoyalaridir.
Neʼmat Aminov uzoq yillar “Muştum” jurnalida faoliyat yuritdi. Jurnal boş muharriri sifatida ijodiy jamoaga boşçilik qildi. Respublika Maʼnaviyat va maʼrifat markazida rahbar böldi. Qayerda, qaysi lavozimda faoliyat yuritmasin, oçiq köngil, samimiy, benazir insonligini aslo tark etmadi. Odamlardan, hamkasblari va şogirdlaridan, yoş ijodkorlardan özining qimmatli maslahatlarini ayamadi. Bir söz bilan aytganda, özidan yaxşiliklar, ezguliklar qoldirdi.
Abdulla AYIZOV,
Özbekiston Yozuvçilar va
Jurnalistlar uyuşmalari aʼzosi.
