Özbekistonda tadbirkorlar uçun asosiy stress manbalari aniqlandi
Bugungi kunda bank tizimini transformatsiya qiliş, ularning faoliyatini bozor tamoyillari va xalqaro standartlarga muvofiq qayta taşkil qilişning huquqiy asoslari takomillaştirilmoqda. Va bu yangilanişlar mamlakatimizda faoliyat yuritayotgan işbilarmon va tadbirkorlarga qator qulayliklarni yaratmoqda. Transformatsiya jarayonlari xorijiy tajribani inobatga olgan holda işlab çiqilgan boʼlib, 2020-2025 yillarga möljallangan Özbekiston Respublikasining bank tizimini isloh qiliş strategiyasi asosida amalga oşirilayapti. Uşbu Strategiya kelgusi beş yillikda bank-moliya tizimini isloh qiliş va rivojlantirişning asosiy yönalişlarini öz içiga oladi.
Amalga oşirilayotgan islohotlar va amaliy çora-tadbirlar natijasida hozirgi kunga kelib jami bank sektori aktivlaridagi davlat uluşi 2020 yildagi 86 foizdan 78 foizgaça kamaydi.
Onlayn sörovnoma yordamida 2025-yil noyabr oyida Özbekistonda kiçik va örta biznes vakillari bölgan 540 respondent orasida tadqiqot ötkazildi.
Xususan, Yangi Bank Özbekistondagi kiçik va örta bizneslar örtasida qaysi moliyaviy xavflar tadbirkorlar uçun eng stressli ekanligini, bizneslar qançalik tez-tez pul oqimi taqçilligiga duç kelişini va ularga barqarorlikni saqlaşda qanday çoralar yordam berişini aniqlaş maqsadida sörovnoma ötkazdi. Tahlilçilarning aniqlaşiça, kutilmagan tekşiruvlar va jarimalar biznes egalari uçun asosiy taşviş manbai bölib, sörov iştirokçilarining uçdan bir qismidan köproği uşbu variantni tanlaşgan.
Tadbirkorlar uçun stressning asosiy manbalari
Tadqiqotga köra, kutilmagan tekşiruvlar va jarimalar Özbekistondagi tadbirkorlar uçun eng muhim stress keltirib çiqaruvçi omillar bölgan: sörov iştirokçilarining 31% buni eng muhim omil sifatida qayd etgan. Ikkinçi eng maşhur sabab mijozlar yoki hamkorlar tomonidan tölovlarning keçikişi (26, 7%), undan keyin soliq yukining oşişi yoki soliq tölovlarining (22%) keçikişidir.
Biznesdagi xavotirlarning yana keng tarqalgan sabablari orasida banklarning kreditlar va moliyalaştirişni berişdan boş tortişi (8, 5%), mijozlar yoki hamkorlarning yetişmasligi (7%) va pul oqimidagi uzilişlar va mablağlarning yetarli emasligi (5%) kiradi.
Biznes pul oqimidagi tafovutlarga qançalik darajada tez-tez duç keladi va özlarini moliyaviy xavflardan qanday himoya qila oladi
Aylanma mablağlarning yetişmasligi muammosi tadbirkorlar uçun dolzarbdir. Tadqiqotga köra, tadbirkorlarning 21, 9% deyarli har oy pul oqimidagi taqçilliklarga duç keladilar. Sörovda qatnaşlarning 33, 3% bu muammoga vaqti-vaqti bilan, har olti oyda 1-2 marta duç kelişlarini va köpinça uni mustaqil ravişda hal qilişlarini taʼkidladilar.
Sörovda qatnaşgan biznes vakillarining yana 28, 5% kamdan-kam hollarda, yiliga bir neça marta aylanma mablağlarning yetişmasligi muammosiga duç kelişadi. Respondentlarning atigi 16% pul oqimidagi tafovutlar bilan boğliq qiyinçiliklarga umuman duç kelmasliklarini taʼkidlaganlar.
Köpgina respondentlar moliyaviy barqarorlik uçun turli xil vositalarni birlaştirişni afzal körişadi. Buning eng maşhur usuli yetkazib beruvçilar va pudratçilarga tölovlarni keçiktirişdir: bu variant tadbirkorlarning 28, 2% tomonidan tilga olingan. Ikkinçi örinda xarajatlar va xodimlarni optimallaştiriş (24, 3%), undan keyin esa qatʼiy moliyaviy hisob-kitob va rejalaştiriş (23, 6%) turadi.
Sörov natijalariga köra, boşqa maşhur vositalar qatoriga zaxira fondi yoki xavfsizlik yostiğini (poduşki bezopasnosti) yaratiş (23, 3%) va kreditlar yoki mikrokreditlar oliş (21, 9%) kiradi. Sörov iştirokçilarining 9, 3% moliyaviy barqarorlikni taʼminlaş usuli sifatida qarindoşlari va döstlaridan olingan kreditlarni ham tilga olgan.
Tadbirkorlar qanday qilib qiyin davrlarida hissiy xotirjamlikni saqlay oladilar…
Stressli vaziyatlarda tadbirkorlar köpinça şaxsiy fazilatlariga va atrofdagilarning qöllab-quvvatlaşiga tayanadilar. Sörovda qatnaşganlarning 26, 3% sport yoki boşqa jismoniy faollik ularga xavotirlarini yengişga yordam berişini aytdilar. Respondentlarning 23, 9% öz tajribasi va jamoaga bölgan işonçidan, 23% esa oila va döstlarining qöllab-quvvatlaşidan maʼnaviy kuç-quvvat olişlarini taʼkidladilar.
Xotirjamlikni saqlaşning boşqa maşhur usullari orasida biznes-ustozlarning maslahatlariga eʼtibor qaratiş (20, 7%) va ijobiy yangiliklarni izlaş (18, 3%) kiradi. Şu bilan bir qatorda, sörovda qatnaşgan tadbirkorlarning 13, 2% inqirozli vaziyatlarda xotirjamlikni saqlay olmasliklarini tan olişdi.
Kelasi yilga biznes vakillari qanday rejalar tuzmoqda?
Sörov natijalariga köra, 2026-yilda respondent-tadbirkorning aksariyati öz bizneslarining moliyaviy barqarorligini mustahkamlaşni rejalaştirmoqda. Respondentlarning 26, 1% kompaniyalarining zaxira fondini yaratiş yoki köpaytirişni rejalaştirayotganliklarini aytdilar.
2026-yilda tadbirkorlarning 13, 5% xarajatlarni va xodimlarni optimallaştirişni, respondentlarning 6, 9% esa biznes qarzlarini kamaytirişni rejalaştirmoqda. Biznes vakillarining faqatgina 9, 3% 2026-yilda heç qanday qöşimça çoralar körişni rejalaştirmayapti.
Ozoda BEKMURODOVA,
jurnalist.