Qishloq xo'jaligi taraqqiyoti: Ilm, ekologiya va raqamli innovatsiyalar uyg'unligi

Mamlakatimiz Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning Qishloq xo'jaligi sohasi xodimlari kuni munosabati bilan soha vakillari bilan o'tkazgan muloqoti qishloq xo'jaligini yangi — ilmga asoslangan, raqamlashtirilgan va ekologik barqaror rivojlanish bosqichiga olib chiqishga qaratilgan strategik yo'nalishlarni belgilab berdi. Davlatimiz rahbari o'z nutqida erishilgan natijalar bilan bir qatorda, kelgusi yillar uchun aniq vazifalarni belgilab berdi.

Prezident nutqida belgilangan vazifalar qishloq xo'jaligida ilm-fan va ta'lim muassasalari zimmasiga ham katta mas'uliyat yuklaydi. Ana shu vazifalardan kelib chiqqan holda, Termiz davlat muhandislik va agrotexnologiyalar universiteti jamoasi ham o'z oldiga qator ustuvor maqsadlarni belgilab olgan.

Davlatimiz rahbari o'z nutqida qishloq xo'jaligidagi asosiy e'tibor quyidagi masalalarga qaratilishi zarurligini ta'kidladi: ilm-fan va innovatsiyani sohaning bosh harakatlantiruvchi kuchiga aylantirish; suv va yer resurslaridan samarali foydalanish; raqamli texnologiyalar va sun'iy intellektni keng joriy etish; yuqori malakali kadrlar tayyorlash; ekologik barqarorlik va oziq-ovqat xavfsizligini ta'minlash. Bu vazifalar qishloq xo'jaligini faqat hosil hajmini oshirish emas, balki sifat jihatidan yangi darajaga ko'tarishni taqozo etmoqda.

Bugungi kunda qishloq xo'jaligi nafaqat oziq-ovqat xavfsizligini ta'minlash, balki iqtisodiyotning eng daromadli sohalaridan biriga aylangan. Biroq Prezident ta'kidlaganidek, global iqlim o'zgarishi va suv tanqisligi sharoitida bu yutuqlarni saqlab qolish uchun yangi yondashuvlar zarur.

Bugun global iqlim o'zgarishi, suv resurslarining kamayishi, tuproq degradatsiyasi, yerlarning sho'rlanishi, cho'llanish, atmosfera havosining ifloslanishi va bioxilma-xillikning qisqarishi qishloq xo'jaligi uchun jiddiy xavf bo'lib turibdi. Ayniqsa, Amudaryo havzasida suv oqimining qisqarishi janubiy hududlar uchun o'ta dolzarb masala hisoblanadi. Shu sababli qishloq xo'jaligini an'anaviy usullar bilan rivojlantirish mumkin emas. Prezident ta'kidlaganidek, “ilm va innovatsiya qishloq xo'jaligining eng asosiy tayanchiga aylanishi shart”. Bu esa oliy ta'lim muassasalari, xususan, Termiz davlat muhandislik va agrotexnologiyalar universiteti zimmasiga katta mas'uliyat yuklaydi.

Bugun universitet qishloq xo'jaligi sohasida ekologik barqaror, resurs tejovchi va ilmga asoslangan modellarni ishlab chiquvchi markazga aylanishi lozim. Buning uchun quyidagi ustuvor yo'nalishlar belgilab olingan:

1. Suv tejovchi agrotexnologiyalar, iqlim o'zgarishiga moslashgan agrotexnik yechimlar, sho'r va kam suvli yerlar uchun yangi modellar ishlab chiqish.
2. Biologik o'g'itlar, organik dehqonchilik elementlari, kam uglerodli va chiqindisiz texnologiyalar ilmiy tadqiqotlar markazida bo'ladi.
3. “Ilm-ta'lim-ishlab chiqarish-ekologiya” integratsiyasini ta'minlash ustuvor vazifadir. Ilmiy laboratoriyalar faoliyati ekologik muammolarni hal etishga yo'naltirilib, fermer xo'jaliklari bilan hamkorlikda “yashil tajriba maydonlari” tashkil etiladi. Har bir ilmiy tadqiqotda ekologik ta'sir bahosi joriy etiladi.
4. Raqamli texnologiyalar, dronlar va sun'iy intellekt asosida suv sarfi va hosildorlikni optimallashtirish, yer va ekin holatini prognoz qilish, resurslarni tejashga qaratilgan intellektual boshqaruv tizimlarini amaliyotga joriy qilish. Bu yechimlar fermerlarga kam xarajat bilan yuqori hosil olish imkonini beradi.

Prezident nutqida agronomlar, muhandislar va yosh mutaxassislarni tayyorlashga alohida e'tibor qaratdi. Dual ta'lim, amaliy ko'nikmalar va yuqori maoshli ish o'rinlari orqali yoshlarni sohaga jalb etish zarurligi qayd etildi. Universitetda doktorant, magistr va talabalar uchun ilmiy tadqiqotlarni real ekologik va agrar muammolar bilan bog'lash, “yashil qishloq xo'jaligi” startaplarini qo'llab-quvvatlash, dron va raqamli texnologiyalarni chuqur o'rganish ustuvor vazifa sifatida belgilangan.

Global iqlim o'zgarishi, yerlarning sho'rlanishi, cho'llanish va bioxilma-xillikning qisqarishi qishloq xo'jaligida ekologik yondashuvni talab qilmoqda. Prezident nutqida resurs tejash va ekologik barqarorlik masalalariga katta ahamiyat berildi. Universitet ilmiy ishlarida har bir tadqiqotning ekologik ta'sirini baholash, organik dehqonchilik, kam uglerodli texnologiyalar va chiqindisiz ishlab chiqarish modellarini ishlab chiqish asosiy yo'nalish sifatida belgilangan.

Prezident fermerlar va mutaxassislarni xorijiy davlatlarda o'qitish, ilg'or tajribalarni o'zlashtirish vazifasini qo'ydi. Universitetda Niderlandiya, Isroil, Germaniya, Yaponiya, AQSh va Xitoy tajribasini o'rganish, ularni milliy sharoitga moslashtirish asosida ilmiy maktab yaratish maqsad qilingan.

Rivojlangan davlatlar tajribasi qishloq xo'jaligida muvaffaqiyatga erishishning yagona yo'li ilm-fan, ekologiya va raqamli texnologiyalar uyg'unligi ekanini ko'rsatmoqda. Niderlandiyaning suv tanqis sharoitda yuqori hosildorlikka erishish tajribasi, Isroilning har bir tomchi suvdan samarali foydalanish modeli, Germaniyaning ekologik barqarorlik va dual ta'lim tizimi, Yaponiyaning aqlli qishloq xo'jaligi, AQShning agrostartaplar ekotizimi va Xitoyning raqamli monitoring tizimlari biz uchun muhim tajriba maktabidir. Bu tajribalarni ko'r-ko'rona ko'chirish emas, balki milliy sharoitga moslashtirib, o'z ilmiy maktabimiz asosida joriy etish asosiy maqsaddir.

Doktorant va magistrlar uchun dissertatsiya mavzularini suv, yer va iqlim muammolari bilan bog'lash, ekologik modellashtirish, prognoz va optimal boshqaruv usullarini ishlab chiqish ustuvor yo'nalish sifatida belgilanmoqda. Ilmiy natijalarni fermerlarga yetkazish mexanizmlari takomillashtiriladi. Talabalar, ayniqsa, 4-kurs bitiruvchilari “yashil qishloq xo'jaligi” yo'nalishida startaplar va ilmiy-amaliy loyihalarni ishlab chiqishlari, bitiruv ishlarini real ekologik muammolarga bag'ishlashlari hamda dronlar, “GIS” va raqamli agrotexnologiyalarni chuqur o'rganib, amaliy ko'nikmalarini mukammallashtirishlari muhim vazifadir.

Xulosa qilib aytganda, Prezident Shavkat Mirziyoyev belgilab bergan strategik vazifalar qishloq xo'jaligini ekologik barqaror, ilmga asoslangan va raqamlashtirilgan yangi bosqichga olib chiqishga qaratilgan. Bu vazifalarni amalga oshirishda oliy ta'lim muassasalari, xususan, Termiz davlat muhandislik va agrotexnologiyalar universiteti hal qiluvchi ahamiyatga ega. Bizning vazifamiz — ilm, ta'lim, innovatsiya va ishlab chiqarishni uyg'unlashtirgan holda, milliy qishloq xo'jaligini barqaror rivojlanish yo'liga olib chiqishdir.

Rasul TO'RAYEV,

Termiz davlat muhandislik va

agrotexnologiyalar universiteti

rektori, professor.