Ta'lim taraqqiyoti “orbita”sining yetuk olimi
Ilm ham fizika qonunlariga o'xshaydi. Unda harakat bor, kuch bor va aniq yo'nalish mavjud. Ana shu yo'nalishni belgilay oladigan shaxslar jamiyat taraqqiyotining markazida turadi. Chirchiq davlat pedagogika universiteti rektori — G'afurjon Isroilovich Muhamedov shunday insonlar sirasiga kiradi. U ilmni hayot mazmuniga, ma'rifatni esa taqdir traektoriyasiga aylantirgan, tafakkuri bilan ta'lim kelajagining vektorini belgilab berayotgan zabardast olim va zamonaviy rahbardir. Kimyo fanlari doktori, professor, O'zbekiston Respublikasi fan arbobi unvoni sohibi bo'lgan bu fidoyi inson ilm olamida katta energiya manbai, oliy ta'lim tizimida esa barqaror rivojlanishni ta'minlovchi tayanch nuqta sifatida tanilgan.
1946 yil 20 dekabrda Toshkent shahrida dunyoga kelgan G'afurjon Muhamedov bolaligidanoq ilmga chanqoq, bilimga intiluvchan, izlanishdan charchamaydigan shaxs sifatida shakllandi. Fizika qonuniyatlari bilan aytganda, bo'lajak olimning bilimga nisbatan “tortilish kuchi” yuqori bo'lib, u doim ilmiy maydon markaziga intilar edi. Ana shu intellektual gravitatsiya uning hayot yo'lini aniq belgilab berdi. Izlanishlar traektoriyasini barqaror orbitaga soldi va uni ilm olamining markaziga olib bordi.
Toshkent davlat universitetining fizika fakultetini tamomlagan yosh mutaxassis o'z bilimining potensial energiyasini oshirish maqsadida Moskvadagi Fizika-kimyo ilmiy-tekshirish institutida tadqiqotlar olib bordi. Bu davrda orttirgan tajribasi unga doimo asqotdi. 1991 yilda Lomonosov nomidagi Moskva davlat universitetida doktorlik dissertatsiyasini muvaffaqiyatli himoya qilib, kimyo fanlari doktori darajasiga erishdi. Shu bilan uning ilm sohasidagi yo'li yangi bosqichga, ya'ni yuqori tezlikdagi taraqqiyot “orbita”siga chiqdi. Ilmiy fikrlari esa impuls olib, keng fazoviy maydonda erkin harakatlana boshladi. Nazariya va amaliyot o'rtasidagi rezonansni ta'minlab, ishlab chiqarish jarayonlarida samaradorlik koeffitsientini yuksaltirishga xizmat qilib kelmoqda.
Olimning ilmiy merosi salmoqli va serqirra. Polimer kimyosi, ekologik muammolar, agrosanoat sohasidagi dolzarb masalalarga bag'ishlangan fundamental va amaliy tadqiqotlar, qator monografiyalar, 250 dan ortiq ilmiy maqola hamda o'nga yaqin ixtiro va mualliflik guvohnomalari uning fan taraqqiyotiga qo'shgan ulkan hissasini yaqqol namoyon etadi.
Fan arbobining rahbarligi ostida 10 dan ortiq fan doktorlari, 15 ga yaqin fan nomzodlari yetishib chiqdi. Ustoz uchun har bir shogird — yangi quvvat zarrasi bo'lib, ularning ilmiy natijalari milliy fan tizimining umumiy quvvatini oshirib kelmoqda. Olim sifatida uning ilmiy ishlari xalqaro ilmiy jamoatchilik tomonidan ham yuksak baholanib, keng e'tirof etilmoqda.
Bugungi kunda professor G'afurjon Muhamedov nomi Chirchiq shahri bilan chambarchas bog'liq. Bir paytlar harbiylar va sanoat markazi sifatida tanilgan shahar so'nggi yillarda ilm-ma'rifat, ta'lim va ziyolilar makoniga aylanib ulgurdi. Bu ijtimoiy transformatsiya jarayonida olimning strategik fikrlashi hal qiluvchi impuls bo'ldi. Bu impuls esa butun tizim harakatini yangi tezlanish bilan ta'minladi.
Hikoyamiz qahramoni rektorlik lavozimiga tayinlangan ilk kunlaridanoq Chirchiqni ziyolilar shahriga aylantirishga hissa qo'shib kelmoqda. Natijada qisqa vaqt ichida universitet hayotida fazaviy siljish yuz berdi. Ta'lim sifatini oshirish, zamonaviy boshqaruv modellarini joriy etish, raqamli va elektron ta'lim tizimini rivojlantirish orqali ta'lim jarayoni yangi bosqichga o'tdi. Raqamlashtirilgan baholash tizimi, elektron darsliklar, innovatsion o'quv platformalari va yangilangan ta'lim standartlari universitetning barqaror ishlashini ta'minlaydigan asosiy mexanizmlarga aylandi. Ta'lim tizimi muvozanat holatiga kelib, samaradorlik koeffitsienti ortib bordi.
Rahbarning kuyunchakligi va tashabbuskorligi tufayli oliy ta'lim o'chog'ida yuqori salohiyatli professor-o'qituvchilar jamoasi shakllandi. Bu jamoa bir butun tizim sifatida ishlab, har bir a'zo o'z o'rnida aniq funksiyani bajarayotgan mukammal mexanizmni eslatadi. Xalqaro o'qituvchilarni tayyorlash, qo'sh mutaxassislik dasturlarini yo'lga qo'yish ham ushbu tizimning samaradorligiga hissa qo'shdi.
Professor tashabbusi bilan joriy etilgan Pedagogik ta'lim innovatsiya klasteri esa universitetning ilmiy ta'lim maydonida yangi kuch markazini yaratdi. Bu klaster fan, ta'lim va amaliyot o'rtasidagi o'zaro ta'sirni kuchaytirib, ilmiy jarayonlarning uzluksiz harakatini ta'minladi. Doktorlik va falsafa doktori dissertatsiyalarini tayyorlash, ilg'or pedagogik texnologiyalarni joriy etish aynan shu muhitda yangi bosqichga ko'tarildi.
G'afur Muhamedov ochiqlik va adolatni asosiy qonun deb biladi. U talabalarni universitet hayotining faol ishtirokchisi sifatida ko'radi. Yoshlar bilan ochiq muloqot, ularning tashabbuslarini qo'llab-quvvatlash rahbarlik uslubining asosiy drayveriga aylangan. 2025 yilda talabalar bilan o'tkazilgan uchrashuvlar bu jarayonning yorqin isboti bo'ldi.
— Universitetimiz faqat bilim beradigan joy emas, balki shaxs kamoloti shakllanadigan laboratoriyadir, — dedi rektor. — Biz talabalarimizni zamonaviy bilimlar, ilmiy izlanishlar va milliy qadriyatlar uyg'unligida yetuk mutaxassis etib tarbiyalashni maqsad qilganmiz. Aziz talabalar! Sizlardan faollik, tashabbuskorlik va doimiy izlanishni kutib qolamiz. Har biringiz o'z oldingizga katta maqsad qo'yib, universitet imkoniyatlaridan to'liq foydalaning. Biz esa sizlarning har bir yutug'ingizga hamkor va tayanch bo'lamiz. Birgalikda yurtimiz kelajagi uchun munosib kadrlar yetishtirish yo'lida mehnat qilamiz.
G'afurjon aka ta'lim va tarbiyani bir butun, uzviy tizim sifatida ko'ra oladigan rahbardir. U milliy qadriyatlar va zamonaviy innovatsiyalarni uyg'unlashtirgan holda, yosh avlodni ma'nan yetuk, chuqur bilimli, mustaqil fikrlay oladigan va raqobatbardosh mutaxassislar etib tarbiyalashga alohida e'tibor qaratmoqda.
Universitetning xalqaro nufuzi yil sayin oshib bormoqda. Xorijiy oliy ta'lim muassasalari bilan qo'shma dasturlar, xalqaro loyihalar va akademik almashuvlar universitetni jahon ta'lim makoni bilan sinxron harakatlanayotgan tizimga aylantirmoqda.
Suhbat asnosida “Gazeta o'quvchilariga aytar so'zingiz?” degan savolimizga shunday javob berdi:
— Matbuot — jamiyatda fikr va ma'rifatni shakllantiradigan eng faol qatlam. Bu nafaqat axborot manbai, balki jamiyatning oynasi, xalqning ovozidir. Shu bois, “Chirchiq tongi” va Chirchiq davlat pedagogika universitetining gazeta ichida gazetasi — “Ta'lim ziyosi” sahifalarida yoritilayotgan har bir maqola, har bir tahlil orqali haqiqat, xolislik va taraqqiyot g'oyalari qaror topmoqda. Aziz mushtariylar, sizlarni befarq bo'lmaslikka, hayotda bo'layotgan yangiliklarga faol munosabat bildirishga, ilmiy-ma'rifiy va ijtimoiy masalalarga ongli yondashishga chorlayman.
Qariyb yarim asrdan buyon uning pedagogika sohasida erishgan yutuqlari va mehnati munosib baholanib, “O'zbekiston Respublikasi fan arbobi” unvoni, “Mehnat shuhrati” ordeni, “O'zbekiston Konstitutsiyasining 30 yilligi” esdalik va “Oliy ta'lim a'lochisi” ko'krak nishonlari bilan taqdirlandi.
Ilm-fan fidoyisi, katta olim, ustoz va jonkuyar rahbarni shu kunlarda qarshi olayotgan tabarruk yoshlari bilan samimiy qutlaymiz. U kishiga mustahkam sog'lik, oilaviy baxt, el-yurt ravnaqi yo'lidagi sharafli ishlarida ulkan muvaffaqiyatlar, ilmiy va ijodiy faoliyatida yangi “orbita”larni zabt etishiga tilakdoshmiz.
Saodat MUSAYEVA,
O'zbekiston Jurnalistlar
uyushmasi a'zosi.