Mediasavodxonlik nima va u nima uchun kerak?

Oxirgi paytda savodxonlik so'zi media bilan barobar qo'llanilayotganiga guvoh bo'lyapmiz. Mediasavodxonlik o'zi nima va u bizga nima uchun kerak?

Hozirgi kunda eng ko'p vaqtimizni telefon, internet va ijtimoiy tarmoqlarda o'tkazamiz. Har kuni yuzlab videolar, suratlar va reklamalarni ko'ramiz. Ammo ularning hammasi ham to'g'ri bo'lmasligi mumkin. Ba'zilari haqiqat, ba'zilari esa yolg'on yoki chalg'ituvchi bo'lishi mumkin. Mediasavodxonlik deb xabar, video, reklama, blog, post va rasmlarni to'g'ri tushunish, xavfsiz foydalanish va tanqidiy tahlil qila olish ko'nikmasiga aytiladi. Oddiy qilib aytganda, “Ko'rdim — ishonmadim — tekshirdim — keyin xulosa qildim” degan yondashuvdir.

Mediasavodxonlik bizga nimani o'rgatadi? Avvalo, har qanday axborotni tekshirishni. O'qiyotgan yoki ma'lumot olayotgan manbalarni taqqoslashni. Media tilini tushunishni, ya'ni reklama, manipulyatsiya kabi tushunchalarga ega bo'lishni. Tomosha qilayotgan video-kontentlarning maqsadi va kimlarga foyda keltirishini anglashni. Shaxsiy ma'lumotlarni himoya qila olishni, firibgarlikdan saqlanishni hamda kontent yaratish madaniyatini o'rganishni.

Nega mediasavodxonlik muhim? Chunki bugungi kunda internetda “fake” (yolg'on) ma'lumotlar ko'p, rost bilan yolg'onni ajrata olish zarur. Ijtimoiy tarmoqlar manipulyatsiyasini anglash va boshqara bilish muhim. Reklamalarning ongga ta'siridan himoyalanish kerak. U jamiyatning katta-kichik a'zolariga o'z fikrini boshqarishni o'rgatadi. Aynan shuning uchun bugun mediasavodxonlik har birimiz uchun zarur bilim manbai hisoblanadi. Zero, mediasavodxonlik — bugungi axborot dunyosida o'z fikriga ega bo'lish va aldovlardan himoyalanish yo'lidir.

Darmonjon RUSTAMOVA,

O'zbekiston Milliy universiteti talabasi.