Teatr — ibratxona ekan…
Har gal “teatrga tushaman” deb reja qilardim-u, qandaydir tashvishlar bilan chalg'ib qolardim. Ammo bu safar qat'iy qarorga keldim: “Albatta, teatrga boraman”. Buni qarangki, shu kuni O'zbek milliy akademik drama teatrida “Cho'lpon” spektakli namoyish qilinayotgan ekan. Talaba emasmanmi, darrov hamyonimda qancha pul borligini hisoblashga tushdim. “Bugun teatrga sarflasam, ertaga tirikchiligim qanday o'tadi?” degan xavotir bo'lsa-da, baribir teatrga qiziqishim ustunlik qilib, chipta xarid qildim.
Ishonasizmi, yo'qmi, ilk bor teatr ostonasini hatladim. Spektaklni tomosha qilyapman-u, teatr haqidagi jo'ngina fikrlarim butkul o'zgarib ketdi. Tomoshabin sifatida aktyorlar bilan yonma-yon bo'lish zavqi boshqacha bo'lar ekan. O'zing uchun sevimli bo'lib qolgan aktyoru aktrisalar bilan yuzma-yuz ko'rishish baxti nasib etsa, quvonching ichingga sig'may ketar ekan. Ilk tomoshadan tug'ilgan hayrat, quvonch mutlaqo o'zgacha bo'ldi. To'g'risi, oldinroq teatrga kelmaganim uchun o'zimdan xafa bo'lib ketdim. Boisi, sevimli shoirim Cho'lpon siymosini aktyorlar timsolida ko'rishga muvaffaq bo'ldim.
Qaytayotganimda yo'l-yo'lakay go'shakni qo'limdan qo'ymay, taassurotlarimni to'lib-toshib onamga gapirib berdim, hayratimni yashirolmasdim.
— Ona, men bugun o'qishdan chiqib, teatrga tushdim. Ajoyib spektakl ko'rdim. Madaniy hordiq chiqardim, ma'naviy ozuqa oldim. Har kuni telefonga termilib, mo'ltirab o'tirardim. Mobil vositadagi tomoshani teatr tomoshasiga almashtirdim. Vaqtim qanday besamar o'tayotganini, bekorchi bo'lib qolganimni, bekorchilik dangasalikka, dangasalik boqimandalikka olib ketayotganini sezdim. O'zgarish uchun katta imkon bu, onajon. Teatrning jonkuyar fidoyisi, yuksak zakosi, sertabassum tabiati bilan meni o'ziga oshno etgan ayol, iqtidorli san'atkor — Dilnoza Kubayevani uchratdim va suhbatlashdim. Dilnoza opa Cho'lponning rafiqasi Soliha roli talqinida sahnaga chiqdi. Tom ma'noda shu obrazda yashadilar, desam, hech mubolag'a emas. Ular meni teatr hayotini kengroq targ'ib qilishga chaqirdi. Millat ziyolilarini xalqimiz ongi-shuuriga singdirish bizning jadidlar oldidagi burchimiz, qarzimiz ekanligini ta'kidladilar.
— Qizim, sening bir olam shavqingdan men ham to'lqinlanib ketdim. Sen bizdan olisdasan, o'zingni ehtiyot qil. “Teatr — ibratxona” deb bejiz aytishmagan. Bu ishingdan mamnun bo'ldim. Endi sen maqola qilib yoz ana shu kechinmalaringni.
Xayrlashayotib: “Puling bormi, qiynalib qolmadingmi?” — deb so'radilar onam hazin tovush bilan.
Ha, Cho'lpon hayoti haqida so'zlaganlarim onamni ham quvontirganini payqadim. Volidai muhtaramam meni yozishga undagani esa eng yaxshi taklif va maslahat edi.
Hamid Olimjon, Usmon Nosir, Cho'lpon rollari bilan xalqimiz nazariga tushgan, el ardog'idagi mahoratli aktyor, “Shuhrat” medali sohibi Hamza Hasanov taassurotlarimni yanada boyitdi:
— Tarixiy obrazda chiqish hammaga ham nasib etavermaydigan baxt. Teatr aktyori har bir chiqishida imtihondan o'tadi. Kinoda, televidenieda ijroni qayta-qayta suratga olish mumkin. Teatrda esa teskarisi. Shuning uchun sahnaning mashaqqati, mas'uliyati, yuki bor. Cho'lpon obrazida millatni uyg'otishga, vatanparvar ruhni singdirishga intilamiz. Albatta, bu barchamizning millat ziyolilari oldidagi majburiyatimiz deb bilaman. Cho'lpon orzu qilgan, joni fido bo'lgan mustaqillik zamonida g'aflatda yashash yarashiqli ish emas, deb o'ylayman. O'ynagan rolimiz orqali tomoshabin nimadir olib, xulosa chiqarsa, biz o'zimizning yutug'imiz, e'tirofimiz deb bilamiz bunday sharafni.
Aktyor Hamza Hasanov erkparvar, hurfikr jadid hayotini qay yo'sinda talqin qildi? Cho'lpon haq uchun, erk uchun kurashgan, ma'rifatparvarlik harakati g'oyalarini asarlarida aks ettirgan ozodlik kuychisi edi. Yonib, yashnab, gullab ijod etgan so'z san'atkorini jisman yo'q qilgan bo'lsalar-da, aslo tafakkurini, so'zini qalblardan o'chira olmadilar. Spektakl davomida shoir siymosi aktyor Hamza Hasanov ijrosida yana bir bor shuurimda shu tarzda gavdalandi.
O'zbekiston xalq shoiri Usmon Azim asari asosida rejissyor Valijon Umarov sahnalashtirgan “Cho'lpon” spektakli meni teatrga yolg'iz emas, oilaviy borish kerak, degan xulosaga kelishimga turtki bo'ldi. Keyingi gal, albatta, do'stlarimni, singlimni, qadrdon dugonalarimni ham taklif qilmoqchiman.
Ulug'larning gapi ming karra rost ekan. Chindan ham teatr — ibratxona ekan. Endi men “teatrda yashayapman”…
Munira RAHIMOVA,
O'zDJTU talabasi.