Jasoratli sharhlovchi
Radioning “Axborot” informatsion dasturlari o'z nomi bilan aholini eng so'nggi yangiliklardan xabardor qilib turuvchi muhim vositadir. Ayniqsa, XX asrning ikkinchi yarmida radioeshittirishlar millionlab muxlislarning e'tiborini qozondi. Tinglovchilar uning yangiliklari va ohanrabo kuy-qo'shiqlari bilan birga, eshittirishlar berilishini sabrsizlik bilan kutishar edi. Radiojurnalistlarning mavqei ham shunga yarasha baland bo'lgan. Ayniqsa, axborotchilar elga tanilib qolgan edilar. Ularga yigirma to'rt soatlik vaqt ham kamlik qilardi. Apil-tapil nonushta qilib, radioga yetib kelishar, asalarilardek yangiliklar sodir bo'ladigan maskanlarga qanot qoqishardi. Tushlikka yaqin reportyorga yozilgan reportaj, suhbat, intervyular, xabarlari bilan tahririyatga qaytishardi. Kamina tayyor bo'lgan eshittirishlarni saralashga tushar edim. Xullas, “Axborot”da tinim yo'q. Xodimlarning sa'y-harakatlarini ko'rib, quvonaman, minnatdorchiligimni aytaman. Kezi kelganda beg'araz talabchanlik bilan tanbeh berardim.
1983 yilning Navro'z bayramiga tayyorgarlik avj olgan kunlarning birida “mumkinmi?” deya xonamga bir yigit kirib keldi. Efirga beriladigan axborotning navbatdagi soni materiallarini ko'zdan kechirayotgan edim. Imo-ishora bilan mehmonni o'tirishga undadim. Navbatchi muharrir esa yonimda sukut saqlab turardi, e'tirozlarim bo'lsa, o'z fikrini ma'qullashni bilar edi. Bu jarayonlar tugagach, uzr so'rab mehmonga yuzlandim. Istarali, qora qosh, bug'doy rang, ochiq chehrali bu yigitni qaerdadir ko'rgandayman.
— Kechirasiz, ukam, ishimiz shunaqa. Siz Xorazmdanmisiz?
— Yo'q, Toshkentdan, Katta Qang'li mahallasida tug'ilib o'sganman.
— Men malaka oshirishga Xorazm radiosidan kelganlardan bo'lsangiz kerak, deb o'ylabman.
— Bir tomondan, to'g'ri topdingiz, ustoz, — deya o'zini batafsilroq tanishtira boshladi u. — Toshkent davlat universitetining tarix fakultetini tugatib, shu yerda o'qituvchi bo'lib qoldim. Lekin o'quvchilik davrimdan “lektor”likni yaxshi ko'rardim. Mashhur diktor, O'zbekistonda xizmat ko'rsatgan artist, qaynog'am Farhod Bobojonov televideniega boshlab kelganlar. Yaqindan boshlab Erkin aka Hayitboyev, Ahmadjon aka Meliboyev olib borayotgan “Bugun olamda nima gap?” ko'rsatuvida gohida qatnashib turibman. Ism-familiyam Qobilbek Karimbekov.
— E-e, bo'ldi, bo'ldi, sizni teleko'rsatuvda ko'rgan ekanman, — dedim-da, maqsadga o'tdik.
— Radioda “Xalqaro hayot” bo'limi tashkil etilgani ulug' ish bo'libdi. O'zingiz aytganingizday, endi xalqaro mavzudagi eshittirishlar bir qo'ldan o'tadi. Qolaversa, yangi nomlar ham tug'iladi, — dedi mamnun.
Men esa: “Sizga o'xshaganlarni”, deya hazil qildim. Mehmon ham tabassum bilan: “Qanotlaringizga olsalaringiz, albatta, elga tanilgan sharhlovchilar safi yana bittaga ko'payadi, ustoz”, deya bo'sh kelmadi.
— Yaxshi niyat — yarim davlat. Aytganingiz kelsin! Yosh kelsa ishga, deganlariday, dastlab “Xalqaro kundalik”ning tayyorlanish jarayonlari bilan tanishib, ma'qul bo'lsa, ishga kirishaverasiz”, dedim.
— Rostini aytsam, radioga birinchi qadamim…
— Qobilbek, sizni tushunaman. Musulmonchilik asta-sekin, biz ham darhol “radiochi” bo'lib qolmaganmiz. Eng muhimi, odamda kasbiga qiziqish kuchli bo'lsa, o'z niyatiga yetadi. Rejissyorimiz Rustamjon Qurbonov yaxshi mutaxassis. Televidenieda ham ishlagan. Sizni go'yo bulbul qilib qo'yadi, — deya ko'nglini ko'tardim. Uning qalbida tuygan tuyg'ularini ochiq aytmasa ham ko'nglim sezib turardi.
…Oradan ko'p vaqt o'tmadi. Haftaning har bir kuniga bir sharhlovchini mas'ul qilib qo'yish orqali “Kundalik”ning qiziqarli bo'lishiga erishdik. Dastlabki oylarda 10 daqiqadan boshlangan “Xalqaro kundalik” 20 daqiqaga, keyinchalik yarim soatga yetkazildi. Qobilbekning qiziquvchanligi, eng muhimi, iqtidori kuchliligi tufayli tez orada tinglovchilarning e'tirofini qozona boshladi. Buning uchun tinimsiz izlandi. Vaqt topib, mashhur so'z ustasi Qodir Maxsumov hamda Telman Yo'ldoshev, Davron Zunnunovlardan saboq oldi. “Kundalik”ni Yer kurrasining turli maskanlarida sodir bo'layotgan voqea-xabarlar bilan boyitib bordi. Kezi kelganda, baholi-qudrat kamina ham hamkorlik qilib, radiotinglovchilar uchun hali ma'lum bo'lmagan yangiliklarni topishda o'sha davr markaziy gazetalari materiallaridan foydalanish mumkinligini ta'kidlab turdim. Kamina boshlagan ishlarimdan ko'nglim to'lsa, yana bir yangilik qilish odatimga aylangan edi. Xotirjamlik, beparvolik fe'l-atvorimga mutlaqo zid narsaki, bu haqda nokamtarlik bo'lsa-da, zikr etmoqni lozim topdim.
Tahririyatimizning umumiy ishlari har tomonlama e'tirof etilayotgan kunlarda yaqin maslakdoshimga aylanib qolgan Qobilbekka yana bir dastur tashkil etish niyatim borligini bildirdim. U ham bo'lsa, bir soatlik “Xalqaro panorama” dasturini tayyorlash va uni to'g'ridan-to'g'ri efirga uzatish edi. Bu haqda so'z ochishim bilan navqiron sharhlovchi quvonchdan o'rnidan turib ketdi, fikrimni qo'llab-quvvatladi. Hamkorlikda tayyorgarlik ko'ra boshladik. Efir vaqti, alohida rejissyor, studiya, qalam haqi masalalarini hal etish mashaqqat bilan amalga oshdi. Dasturga tinglovchilar e'tiborini jalb etuvchi jozibali chorlov tayyorlandi.
“Kengashli to'y tarqamas” maqoliga amal qilib ishlashimiz tufayli mazkur dastur ilk eshittirishidanoq radiotinglovchilarga manzur bo'la boshladi. Bu orada maqtov so'zlari ham, kamchiliklarimiz haqida bahslashuvlar ham bo'ldi. Ayniqsa, haftasiga bir marotaba efirga uzatilayotgan bu “panorama”ni kamina bilan Qobilbek ikkalamiz erkin tarzda olib borishimiz ba'zi fikri ojiz kimsalarning g'ashiga tekkanini ham sezdik. “Axborot”ning bosh muharriri kimning erkatoyi?” degan gap-so'zlar bolalagan edi. Chunki eslatib o'tish o'rinliki, shu davrga qadar radioeshittirishlar faqat diktorlar tomonidan olib borilar edi. Kamina gap-so'zlar, uydirmalar bo'lishini azaldan bilardim. Lekin “karvon” o'tishiga ham qarab turmadik, beparvo bo'lmadik. Aksincha, eshittirishlar har tomonlama qiziqarli bo'lishiga harakat qildik, tinmay izlandik. Biroq qattiq-qattiq gap-so'zlarga, o'rinsiz uydirmalarga hali duch kelmagan Qobilbekda hadiksirash, cho'chish borligi sezilib turardi. O'sha davrda radioni go'yo o'zlari kashf qilib, go'yo otasining merosi bo'lib qolganday, bosar-tusarini bilmaydigan ba'zi “allomalar” — achchiq bo'lsa ham aytishga to'g'ri keladiki, uch-to'rt yosumanlar jamoatning haroratini “o'lchab” turganday pinhona ish tutishardi. “Nima, ana shunday eshittirishlar tayyorlash o'zimizdagilarning ham qo'llaridan keladi-ku”, deguvchi hasadchilar borligi aniq gap. Kaminaga o'xshash qaysar, yangilik istovchilar esa: “Shuncha yillar o'tyapti, nega biz qo'l urgan yangicha eshittirishlar tayyorlanmadi?” deya muxoliflarning og'ziga urardik-da, yana yoshlarga o'z fikrlarimizni singdirishga urinardik va maqsadga erishardik.
— Qobilbek, Sizning kamolotga erishishingizga ishonaman. Lekin tinimsiz izlanish, o'nqir-cho'nqir yo'llarni bosib o'tish, eng muhimi, mashaqqatli mehnat zahmatlaridan cho'chimang. Sabrli hamda bardoshli bo'ling! Har qanday yangilik “qurbonsiz” amalga oshmasligini ham esdan chiqarmaslik kerak, — deya uzoqdan misollar keltirib, unga taskin bergan vaqtlarimiz ham bo'lgan.
Shukrki, hamkorlikdagi ishlarimiz besamar bo'lmadi. U qisqa vaqt ichida arzirli tajriba to'pladi, biyron va yoqimli tili, istarali chehrasi, mazmunli va barakali ijodi bilan tinglovchilar e'tiborini qozona bordi. Shu bilan birga dorulfununda domlalik qilib, televidenie ko'rsatuvlarida ham o'z o'rnini topdi. Milliy universitetda tarix fanidan o'qituvchi bo'lib faoliyat olib borganligiga qaramay, xalqaro sharhlovchilik ustunlik qildi. Nihoyat, 1993 yili Milliy teleradiokompaniyaga “Siyosiy sharhlovchi” lavozimiga qabul qilinib, katta va jo'shqin jamoaga esh-qo'sh bo'lib ketdi, nazarimda, u o'z maqsadiga erishganday tuyuldi. Mashhur voiz Erkin Hayitboyev, Ahmadjon Meliboyev, Tursun Qoratoyev, Nasriddin Muhammadiyev va boshqa ustozlar bilan “Bugun olamda nima gap?”, “Siyosiy sharhlovchilar davrasida”, “So'rang — javob beramiz” kabi ko'rsatuvlar tayyorlashda faol qatnashdi. Keyinchalik “Tinchlik qadri”, “Xarita”, “Siyosiy portretga chizgilar”, “Asr sadosi”, “Sharhlovchi minbari” singari teletomoshabinlarning e'tiborini qozongan ko'rsatuvlar tayyorlashga erishdi. Qobilbek bu bilan milliy televideniemizda jurnalistikaning yirik janri — sharh janri paydo bo'lishiga katta hissa qo'shdi, O'zbekiston televideniesini yuksakroq pog'onaga ko'tardi, nazarimda.
Qobilbek Karimbekov sharhlovchilik faoliyati davomida Yaponiya, Fransiya, Chexiya va Slovakiya singari o'nlab xorijiy davlatlarga qilingan rasmiy safarlar haqida rango-rang hujjatli ko'rsatuvlar tayyorladi.
— Mustaqil davlatlar hamkorligiga a'zo bo'lgan respublikalar rahbarlarining uchrashuvlari to'g'risida tayyorlagan turkum ko'rsatuvlarim ijodiy faoliyatimda muhim o'rin tutadi, — dedi faxr bilan Qobilbek. — Ayniqsa, 1994 yilning 14 aprelida bo'lgan voqea hech qachon yodimdan chiqmasa kerak. MDHga a'zo mamlakatlar uchrashuviga ketayotgan edik. Aeroportda safar oldidan rahmatli Islom Abdug'aniyevich bilan eng yaqin uchrashuvim hamda samimiy suhbat qurgan kunlarimdan biri bo'lgan. Dastlab intervyu olgan bo'lsam, safardan qaytishda samolyotning o'zidayoq uchrashuv natijalari haqidagi mamnun fikrlarini yozib olishga muvaffaq bo'ldim. Suhbat so'ngida u kishi kaminaning ko'rsatuvlariga yuqori baho berib: “Yanada dadilroq bo'ling, jo'shqinlikdan tushmang”, — degan so'zlari qalbimni quvontirdi.
Darhaqiqat, Qobilbekka 1996 yildan 1997 yilga qadar O'zbekiston Respublikasi Prezidenti Devonida bosh konsultant bo'lib ishlash nasib etdi. Bu katta idorada ishlab, boy tajriba to'pladi, siyosiy tafakkur va tushunchasi yanada kengaydi. Boy tajriba bilan Milliy teleradiokompaniyada Respublika Ma'naviyat va ma'rifat kengashi qoshidagi “Ma'naviyat targ'ibotchisi” o'quv markazida, Abdulla Avloniy nomidagi Respublika xalq ta'limi xodimlarini qayta tayyorlash va malakasini oshirish markaziy institutida mas'ul lavozimlarda faoliyat olib bordi. Shu bilan bir qatorda, ayni kunlarda ham Mudofaa vazirligi hamda Ichki ishlar vazirligining bo'linmalarida, mahallalarda “Ma'rifat darslari”ni olib bormoqda.
Jasoratli sharhlovchining salkam yarim asrlik mehnat faoliyati davomida turli gazetalarda 300 dan ziyod, jurnallarda 50 dan ortiq, ilmiy to'plamlarda 70 ga yaqin maqolalari, 30 ga yaqin ilmiy taqrizlari, Rossiya, Germaniya, Qozog'iston va boshqa qator xorijiy davlatlarning jurnallarida maqolalari chop etildi.
Qobilbek serfarzand, fayzli oilada o'sib-ulg'aydi. Uning padari buzrukvori rahmatli To'xtabek aka asli bog'bon — Zangiota tumanidagi Katta Qang'li dahasida istiqomat qilib, rafiqalari Bibijon aya bilan 10 nafar farzandni voyaga yetkazishdi. Otaxon Ikkinchi jahon urushi janggohlarida qatnashib, Toshkentga nogiron bo'lib qaytadi. Farzandlar tarbiyasi, ularni boqish, kiyintirish yumushlari bilan qiyin ahvolda turmush kechirayotgan Bibijon ayaga yordam bera boshlaydi, mahallada o'zi o'tqazgan dov-daraxtlarni parvarishlaydi. Ota 7 farzanddan so'ng dunyoga kelgan Qobilbekning ziyrakligidan, bolalikdan boshlab kitob shaydosi ekanligidan zavqlanib: “Kelajakda bundan katta odam chiqadi, Alloh panohida asrasin”, deya olqishlab qo'yardi. Maktabdagi o'qishlaridan doimo xabardor bo'lib, o'g'lining dastlabki o'qituvchilari — O'zbekiston xalq o'qituvchisi Mavlonbek Po'latbekov, tarix va geografiya fani o'qituvchilari To'ra aka To'laganov, Ergash aka Kamolov bilan muloqotda bo'lib turar, ularning Qobilbek haqidagi iliq gaplaridan ko'ngli quvonchga to'lardi.
— Murg'ak qalbimga cho'g' solgan bunday muallimlardan toabad minnatdorman, ularning o'gitlari tufayli tarix fanini o'rganishga bo'lgan havasim oshgan, — dedi Qobilbek faxr bilan. — Maktabdagi qiziqishim kaminani Toshkent davlat universiteti (hozirgi O'zMU)ning tarix fakulteti xalqaro munosabatlar bo'limida o'qishga yetakladi. Universitetni imtiyozli diplom bilan bitirib, shu yerda o'qituvchi bo'lib qoldim. Bu orada radioning “So'nggi axborot” tahririyati tizimida “Xalqaro hayot” bo'limi tashkil etildi. Bu bo'lim sharhlovchilikda baland parvoz qilishimga katta imkon berdi. Radioning sir-asrorlarini shu yerda o'rgandim. Radioning mehr-oqibatli jurnalistlari, mohir diktorlari, rejissyorlari va hatto operator qizlarimizdan cheksiz minnatdorman. Garduni osmon ostida g'addorlar bo'lishini, bundaylarga samarali ijodiy ishlarim bilan qarshi turishni ham shu dargohdagi mo''tabar ustozlardan o'rgandim. Chala-chulpa sharh, maqolalar yozganlarni ham ko'rdim. Ulardan ham tegishli xulosa chiqarishni bildim, Allohga shukr.
…Qobilbek Karimbekovning radioga ilk qadam qo'yganiga ham 45 yildan oshdi. Shu yillar davomida qancha suvlar oqib o'tdi. Siyosat ham, tuzum ham o'zgardi. Baxtimizga ulug' ne'mat — Mustaqillik nasib etdi. Shu yillar alg'ov-dalg'ovlari Qobilbekni ham obdan charxladi. Sevgan kasbi tufayli yer yuzining deyarli uchdan bir qismini ko'rish nasib etdi.
Alloh yaratgan yorug' dunyoda qadr topish, el oldida obro'-e'tibor qozonish, o'zidan yaxshi nom olish oson ish emas. Buning uchun odam o'zining rohatidan biroz kechishi, atrofdagilarning koriga yarashi, savobli va xayrli ishlarga bosh-qosh bo'lishi, mehnatdan qochmasligi zarur. Qahramonimiz shunga yarasha ibratomuz ishlarni hanuz davom ettirmoqda.
Padari buzrukvori To'xtabek ota bog'-rog'lar yaratib, shirin-sharbat mevalari bilan mahalladoshlarini bahramand qilgan bo'lsa, Qobilbek minglab talabalarga saboq berdi. Munosib shogirdlar yetishtirdi. U doimo omma orasida bo'lib, ma'naviyat va ma'rifat ulashishga hissa qo'shayotir. Turli tashkilotlar hamda mahallalarda o'tkazilayotgan tadbirlarda mustaqillik yillarida yangi O'zbekistonimizda sodir bo'layotgan bunyodkorlik ishlari, jannatmakon yurtimizning avvalgi va hozirgi yutuqlari haqida ma'ruzalar bilan qatnashishni kanda qilmaydi, doimo faol.
— Tarbiyachining o'zi tarbiyalangan bo'lishi kerak, degan aqidaga amal qiladigan bo'lsak, ijodkorligi, bilimdonligi, aql-farosatliligi-yu yuksak did va madaniyati bilan ustozim Qobilbek domlamni namuna qilib aytgan bo'lardim, — dedi Xalq deputatlari Olmazor tuman kengashining deputati, filologiya fanlari nomzodi To'lqin Eshbek. — Kamina o'tgan asrning 80-yillarida anchagina murakkab tarix fanidan saboq olishimizda Qobilbek domlamiz ustozlik qilgan. Domla o'sha davrdagi murakkab vaziyat, qizil imperiyaning siyosatiga uncha ta'zim qilmagan. Bo'lgan va bo'layotgan voqea-hodisalarni ko'rib kelganiday, zavq-shavq bilan dadil so'ylayverar, bizni o'ziga rom qilib olardi. Ustozning radio va televidenieda olib borgan suhbatlarida ham o'sha jo'shqinlik, kamtarlik, hazil-mutoyiba jilolanib turardi.
— YUNESKO akademigi, so'zamol jurnalist mehnat faoliyati davomida axborot vositalarida ko'plab sharhlovchilar kamol topishiga munosib hissa qo'shdi. Quddus A'zamov, To'lqin Po'latov, Farhod Hojiyev, Madamin Safarov, Xayrulla Nuriddinov, Ikrom Choriyev, G'ofir Jamolov, Sobir Turdiyev singari jurnalistlar Qobilbek Karimbekovdan o'rnak olib, uning nomini hurmat va ehtirom bilan tilga olishadi. Ular ham televidenieda obdan chiniqib, endilikda ustozlik maqomiga erishganlar.
Ular: “Hammada ham uchramaydigan noyob zukkolik va zakiylikka yo'g'rilgan kamtarlik uchun sizga doim ta'zimdamiz. Shijoat, dadillik, jasorat, quvnoqlik sizni hech qachon tark etmasin!” — degan iliq va samimiy dil izhorlarini qayta-qayta takrorlashadi.
Beozor va beg'ubor inson Qobilbek Karimbekovning jurnalistlik hamda voizlik xizmatlari davlatimiz tomonidan munosib baholanib kelinmoqda, ko'plab mukofotlarga sazovor bo'lmoqda.
1996 yilda “Yilning eng faol jurnalisti” tanlovi g'olibi, 2001 yili “Shuhrat” medali, 2022 yili “O'zbekiston Respublikasi xalq ta'limi a'lochisi” ko'krak nishoni, 2016 yilda O'zbekiston Respublikasida xizmat ko'rsatgan jurnalist faxriy unvoni bilan taqdirlangan.
Qobilbek ota-onasi singari oilaparvar, bolajon inson. U turmush o'rtog'i Gulandonxon bilan umrguzaronlik qilib, besh farzandni tarbiyalab, voyaga yetkazishdi.
O'z kasbiga e'tiqod qo'yib, xalqimiz va davlatimiz e'tirofiga sazovor bo'lgan ijodkor hamkasb do'stimizga mustahkam sog'liq va barkamollik tilaymiz.
Abdusamad ISOQOV,
O'zbekiston Jurnalistlar
uyushmasi a'zosi.