Kapalaklar qo'shig'i
Nargiza ASADOVA
Muallif haqida:
Nargiza Asadova 1984 yilda Toshkent viloyati Quyi Chirchiq tumanidagi Gul qishlog'ida tug'ilgan.
Abdulla Qodiriy nomidagi Toshkent davlat madaniyat institutini imtiyozli tamomlab, Mirzo Ulug'bek nomidagi O'zbekiston Milliy universiteti qoshidagi Oliy adabiyot kursida o'qigan.
Muallifning “Ishq ostonasi”, “Yuragimning sarhadlari”, “Nastarin”, “Atalgan kunlar” va “Mujde” (Turkiya), “Helva” (Turkiya), “Sabah çizgeleri” (Turkiya) nomli she'riy va nasriy to'plamlari nashr etilgan.
O'zbekiston Yozuvchilar uyushmasi a'zosi.
Kunlarning birida ko'kda oftob charaqlar, mo''jaz uy hovlisida rango-rang gullar yal-yal yonib, tevarakka ifor taratar, osmon uzra charx urib kapalaklar uchar va jo'r bo'lib qo'shiq kuylarmish.
Shamshir ko'zlarini ochganda burnidan yana qon sizayotganini sezib, o'rnidan turib ketdi.
— Oyi, — dedi u yonidagi karavotda yotgan onasiga qarab. Hamisha hushyor yotgan Oydin yuzlariga yopishgan sochlarini apil-tapil yig'arkan:
— Ha, bolam, voy, yana oqyapti-ku. Hozir, — deya karavoti boshida yuvilgan dokani shartta olib, o'g'lining burniga tutdi. Yostiqni balandlatib, peshonasiga kaftini bosdi.
— Xudoyim-ey, o'zing shifo ber, — dedi bolasining oqarib ketgan yuziga qarab. Shamshir esa onasining ko'zidagi xavotirga ahamiyat bermay:
— Oyi, tushimda uyimizni ko'ribman, — dedi derazadan tashqariga qarab.
— Yanami? — dedi onasi siniq jilmayib.
— Ha, uyimiz avvalgidan ham chiroyli ekan. Ikkalamiz hovliga ekkan gullar bor edi-ku, shu gullar chiroyli ochilibdi. Mo''jizalar hayotda bo'ladi, derdingiz, to'g'rimi, oyi?
Oydin bir muddat o'ylanib turdi. So'ng bolasini mulzam qilmaslik uchun:
— Ha. Agar Olloh istasa, mo''jizalar chinga, tushlar hushlarga aylanadi, chirog'im.
— Xuddi teshikni ko'rmay qolgan kapalak haqidagi hikoyangizga o'xshabmi, oyi? Agar kapalak yaxshilab qarasa, oynaning ochiq turganini ko'rardi-ya?
— Ha, bolajonim. Agar u umidini uzmay harakat qilganida, tirqishni ko'rardi.
Oydin o'g'lining burnidan dokani olib, qonning to'xtaganini ko'rgach, biroz xotirjam bo'ldi. Keyin matoni yuvish uchun xonadan chiqdi.
Shamshir yana uyi haqida o'ylab yotdi. Qanday chiroyli uyi bor edi-ya? Ota-onasi nega sotishdi ekan? Hovlisida gullar ekkandi, unga yozda qanotlari chipor kapalaklar kelib qo'nishardi. Bu qanotli jonivorlar go'yo qo'shiq aytar, gullar esa raqsga tushardi. Qizig'i, bu qo'shiqni faqat Shamshir eshitardi. Kapalakchalar qanotlarini silkitib-silkitib, ko'kka yengil sakrab kuylashar, gullar bo'lsa gulkosalarini qimirlatib, hidlarini taratib xirom etishardi.
Bir kuni dadasi xonasiga bir surat keltirib, devorga ildi. Rasmda tabiat chunon go'zal qilib chizilgandiki, Shamshir soatlab rasmga tikilib yotar, tushlarida ham shu manzarani ko'rib chiqardi. Rasmda gullar chaman bo'lib ochilgan, atrof yam-yashil, olisda esa ulkan tog' ko'zga tashlanardi. Bu suratda, ayniqsa, kapalaklarni tomosha qilish Shamshirga yoqardi. Hatto bir gal u dadasiga:
— Dada, bu rasmda nechta kapalak bor, bilasizmi? — dedi.
— Rasmda kapalak bormi? — dedi dadasi hayron bo'lib, suratga diqqat bilan qararkan.
— Ha, uchta. Mana, qarang, birinchisi qizil gul yonida, barg oldidagisi ikkinchi, anuv daraxtga qarab uchayotgani uchinchisi. Tag'in-chi, ular o'lmaydigan kapalaklar, dada, — dedi Shamshir topag'onligidan quvonib. Dadasi kulib yubordi.
— Yo'g'-e, shunaqasi ham bo'larkanmi? Tirik narsa borki, oxiri umri tugaydi-da, toychog'im. Keyin kapalaklar eng qisqa umr ko'radigan jonivor.
— Yo'q, o'lmasin, dada. Gullarga keyin kim qo'shiq aytadi?
— Mayli, o'lmaydi, doim bo'ladi.
— Uraaa!
Hozir shularni eslarkan, shunday gulzorini, rasmlari bor uyini dadasi qanday ko'zi qiyganini tushunolmadi. Balki shu yerda davolanishiga ishlatishganmikan? Axir bir yildan beri kasalxonada bo'lsa. Afsuski, bu yerdagi devorlarning aksariyati oppoq. Birorta gulning, hech qursa, daraxtlarning surati yo'q. O'zi nimaga ham bu joyga kelib qolishdi? O'shanda tug'ilgan kunida issig'i chiqib, hushidan ketganidan keyin onasi rosa yig'ladi, dadasi tinmay doktorlarga olib boradigan bo'ldi. Har safar ota-onasi xafa bo'lib qaytar, o'zi bo'lsa holsizlanib, tezda charchab qolayotganini tushunmasdi.
Kasalxonadan tashqariga chiqmaydigan Shamshir bu yerda juda zerikadi. Bir xil manzaradan, har kungi mashg'ulotlar, ukol-dorilardan yuragi bezillaydi. Oq xalatli hamshiralar qanchalik yaxshi gapirishmasin, unga yuzidagi niqobini yechmasligini muloyim tayinlamasin, baribir yuragi siqiladi. Yaxshiyamki, o'zi kabi bolalar bor. Ular bilan o'ynaydi, yozadi, o'qiydi. Darslar ham shu yerda o'tiladi. Unga dadasi, qarindoshlari olib keladigan mazali yeguliklardan ko'ra, eng yaxshi sovg'a rasmli kitoblar va rangli qalamlar. Aytgancha, uni bu yerdagi jimjitlikdan, bir xillikdan rasm chizishdek mashg'uloti saqlaydi. Yaqinda kasalxonadagi bolalar orasida o'tkazilgan tanlovda u chizgan “Uy” degan rasm g'olib bo'ldi. Keyin katta rassom kelib, uni hammaning oldida tabrikladi va bo'yiga mos molbert sovg'a qildi. Shamshir shunday xursand bo'ldiki, katta rassom: “Isming Shamshir ekan. Bu dami o'tkir qilich degani. Sen albatta kasallikni qilichdek kesib yo'q qilasan va katta rassom bo'lasan!” — degani endi sirayam esidan chiqmaydi. Har esiga tushganda yuragi bir orziqadi, o'z-o'zidan jilmayadi. O'shandan buyon Shamshir rasmlarini molbertga qo'yib chizadi.
Hozir ham chizayotgan rasmini davom ettirish uchun o'rnidan turdi. Boshi aylandi, holsizlanib yana karavotiga cho'kdi. So'ng kecha chala qolgan suratiga tikildi. Suratda kasalxona derazasi ochiq turar, oq pardalar shamolda silkinar, tashqarida esa bir so'qmoq bor edi. U hali bu yo'l adog'iga o'z uyini chizishi kerak. Bolakay kuchini to'plab, surat oldiga keldi. Qo'liga yassi mo'yqalamni oldi.
Oydin shifokor bilan xonaga kirib kelganida, o'g'li berilib surat chizayotganini ko'rib, bir zum to'xtab qoldi. Shifokorga bir qarab qo'ydi-da, so'ng dilbandini chalg'itmaslik uchun sekin bir chekkaga borib o'tirdi. Vrach ham sassiz ortiga qaytdi.
Oydin bolasining mo'yqalamni xuddi mohir rassomdek tutib rasm chizishini ko'rib, umidi yana cho'g'landi. Ayni navqironlik yoshida sochlari to'kilib, ukpardek rangi, ozg'in vujudi xastalikka taslim bo'layotgan farzandi bugun ijod tufayli hayotga qaytayotganini sezib, onaning ko'zlari baxtdan namlandi. “Xudoyim, shu murg'agimni panohingda asra!” dedi pichirlab. Hozir Shamshir dunyoni unutib chizar, so'qmoq chetlariga gulg'unchalarni, ular ustiga esa kapalaklarni qo'ndirardi…
* * *
Tunda yana Shamshirning issig'i ko'tarildi. Terlagan kiyimlari, yostig'i qayta-qayta almashtirildi. Tepasiga kelgan navbatchi shifokor issiqdan lovullab yonayotgan bemorning tanasini ko'zdan kechirarkan, bolakayning barmoqlarida ko'karish paydo bo'lganiga diqqat qildi. Oydin bu holatni ko'rib, lablarini tishlagancha yig'lab yubordi. Doktor hamshiralarga tez kerakli muolajalarni qilishni tayinlab, chiqib ketarkan, bir chetda mushtdek bo'lib izillayotgan onaizorni yupatdi:
— O'zingizni qo'lga oling. Sizni bu ahvolda ko'rsa, bolangiz ham tushkunlikka tushishi tayin.
— Doktor, to'g'risini ayting, umid bormi? Biz dadasi bilan hamma narsaga tayyormiz, faqat rostini ayting, iltimos! Bilasiz, u iste'dodli bola. Hozir uning shu qo'llaridan boshqa tasallisi yo'q. Agar u rasm chizolmay qolsa…
Oydin gapirolmay yig'lab yubordi.
— Leykozdan, odatda, 80 foiz bolalar tuzalishadi. Bu degani hali umid bor. Yana bir yaxshi xabar, hozirgina markazdan suyak iligi transplantatsiyasi bo'yicha yaxshi xabar oldik.
— Ya'ni, aytmoqchisizki…
— Ha, ya'ni qon tahlillari orqali munosib donor topildi. Agar tekshiruvlar natijasi yaxshi chiqsa, yaqin kunlarda o'g'lingizda jarrohlik amaliyoti o'tkaziladi. Siz o'zingizni tuting, muhimi, ishonchni yo'qotmang!
Boyagina haroratdan bazo'r nafas olayotgan o'g'liga azob to'la nigohlari bilan qararkan, onaning ko'zlarida umid yolqinlandi:
— Rostdanmi, doktor? Rahmat sizga!
— Ha, hali bu jajji rassomdan umidimiz katta, — dedi shifokor onaning ko'nglini ko'tarib.
Ukoldan so'ng tafti pasaya boshlagan Shamshir endi bir maromda uxlar, odatda, tunni orom olib emas, azob bilan o'tkazadigan Oydin bugun kasalxonaning yorug' derazasidan qorong'i ko'chaga boqib, yum-yum yig'lar, Yaratganga tinmay iltijo qilardi.
* * *
Tong. Quyosh nurlarini deraza tokchasiga yoyib, ichkariga emin-erkin bo'yladi. Tuni bilan o'g'lining boshida behalovat bo'lgan onani tongga yaqin uyqu elitdi. Qancha uxladi, bilmadi. Ko'zlarini ochganda, rutubat ko'lankasi xonadan arigan, choyshablar, jihozlar tonggi oftob nurlariga limmo-lim edi. Oydin uyqu aralash ro'parasidagi molbertga beixtiyor qaradi. E voh! Suratda uy paydo bo'lgandi. Xuddi o'zlari yashagan uy. Tomlari yashil, bog'chasi to'la gul… Bolasi tushmagur qachon turib chizdi ekan, sezmabdiyam. Axir operatsiyadan keyin rasm stoliga yaqinlashmagan, hayot va mamot orasidagi sinovlardan mardona o'tishni uddalayotgan bir paytda yana surat chizishi, bu chindan mo''jiza edi!..
Oydin birdan xavotir bilan karavotda yotgan o'g'liga qaradi. Shamshir endi qo'llarida mo'yqalamni mahkam siqqancha uxlab qolgan, shirin bir tush ko'rayotgandek jilmayar, ma'sum chehrasi subhidam nurlarida yanada porlab ko'rinar, boyagina chizib bitkazilgan suratida esa rang-barang gullar barq urar, kapalaklar tinmay qo'shiq kuylardi…