Lojuvard tasma

Qulman OChIL

Muallif haqida:

Qulman Ochilov 1957 yili Qashqadaryo viloyatining Chiroqchi (hozirda Ko'kdala) tumanida tug'ilgan. 1983 yili Toshkent davlat universiteti (hozirgi O'zbekiston Milliy universiteti)ning jurnalistika fakultetini tamomlagan. 1999 yili “O'zbekiston Respublikasida xizmat ko'rsatgan jurnalist” unvoni bilan taqdirlangan.  Taniqli publitsist, adib, tarjimon.

“Jaydari falsafa”, “Soy sohili”, “Barakali yigit”, “Omonat va matonat”, “Gardan va gardun” kabi o'nga yaqin nasriy kitoblari chop etilgan. Asarlari qardosh tillarga tarjima qilingan. Ernest Xeminguey, Gabriel Garsia Markes, Ivo Andrich, Ryunoske Akutagava, Simon Karmiggelt singari jahon adiblarining asarlarini o'zbek tiliga o'girgan.

(Hikoya)

Muhabbat omadu olam digar shud*.

(Mirzo Tursunzoda)

– Ketdik! –  dedi tushlik mahali zavqu shavqi tanasiga sig'mayotgan kuyov.

– Qayoqqa? –  deya hayron bo'lib uch kunlik kelinchak.

– Inson qadami yetmagan joylarga! Toqqa!..

– Dunyoda shunday joylar qolgan bo'lsa, boshlang!..

Aytilgan so'z – otilgan o'q. Eng zarur kiyimlari – ikki jomadonga, shitoblari “apil-tapil” degan ikki so'zga jo bo'ldi. Hovli-joyidagi nasiba ahlini xizmatchi no'g'oy ayolga, no'g'oy ayolni Yaratganning panohiga topshirib, yo'lga tushdilar. Shunday qilib, oshiq-ma'shuqlar fursat o'tib o'zlarini saratongacha qor arimaydigan tog' og'ushida ko'rdilar. Eng baland tepalikdagi eng mahobatli hovlining temir darvozasi sassiz ko'tarildi.

– Bu qo'rg'onning tarhiniyam o'ziz chizib, birinchi g'ishtiniyam o'ziz qo'yganmisiz, Rauf aka? – deya so'radi hayratini yashirolmayotgan Gulbeka.

– Xuddi shunday!

Qo'rg'on to'ridagi ikki qavatli issiqqina uyga qadam qo'yishlari  bilan yosh dillarni bayramona ruh butkul chulg'ab oldi. Chulg'amasinmi! Bir-biriga  talpinib turgan ikki tashna qalbning tanho qoladigan kuni ham bor ekan-ku!

– Ko'zlarimga ishongim kelmayapti! – dedi Rauf. – Nahotki shu ofatijon sen bo'lsang, Gulim? Ayt, o'zingmisan?

Bunday damlarda qaysi ayol ishva bilan shirin jilmayishdan o'zini tiya oladi.

– Vah-ey! – dedi erkalanib. – Ha, men, o'zimman!

– Senliging rost bo'lsa, kel! – dedi yigit qo'llarini cho'zib. – Birgina bag'rimga bosay! Sog'inib ketdim axir!

To'rdagi haybati baland qizil shkafni ochayotgan ayol eri tomon ikki qadam qo'ydi.

– Nega turib qolding?

– Hech bo'lmasa plashimni yechay…

– Plashingni o'zim yechaman!.. – Ehtiros o'tidan yuragi xapriqib ketayotgan yigit nofarmon astarli kurtkasini yechib oromkursiga otdi. Otdi-yu, qayoqdan ham kallasiga bir gap keldi: – Ilgariyam toqqa chiqqanmisan o'zi?

– Chiqqandik. – Shunday dediyu tilini tishladi ayol. So'ng aybdorona jilmaydi.

Yigitning qo'llari yoniga shalvirab tushdi. Kimdir eshikni jur'atsizgina taqillatdi.

– Da-a!.. – dedi er zarda bilan.

– Chemodanlarni opkeluvdim, xo'jayin.

– Eshik oldiga qo'yib ketaver! – norozi to'ng'illadi xo'jayin. – O'zimiz kiritib olamiz!..

Ayol duvva qizarib boshini egdi. Nimadir demoqchi bo'lganday yutindi-yu, ayvon eshigini ochayotgan eriga qaragancha serrayib qoldi.

«Ikkimiz ham yarador qushga o'xshaymiz», – degan edi u endi tanishganlarida.

«Qush emas, yarador bo'riga, de!..» – to'g'rilagan edi Rauf.

* * *

Kino saroyi yoniga hashamatli mashina kelib to'xtaganida premyera boshlanishiga o'n daqiqa qolgan edi. Mashinadan tushgan qaddi raso yigit tomoshaxona sari ildam odimladi. Taklifnomada ko'rsatilgan joy – ikkinchi qatordagi uchinchi o'rindiqqa borib o'tirdi.

Yon-atrofiga razm solar ekan, liq to'la tolorning narigi chekkasida bir ayol o'ziga qattiq tikilib turganini ko'rdi. Tanishday tuyuldi: “Gulbekami?” Ajablandi.

Daqiqa o'tib-o'tmay o'sha juvon uning yoniga kelib tortinibroq salom berdi, yigitning hayrati oshdi. Odob yuzasidan o'rnidan turdi.

– Voy, sizmisiz? – dedi Gulbeka. Yigitning ismini bilmas ekanmi yo shu tobda eslay olmadimi, ishqilib, aytmadi.

– Yaxshi yuribsizmi, singil? – dedi u ham haqi ketadiganday ayolning nomini tilga olmay.

– Shukr!

Tamom. Bor gap-so'z – shu. Balki uning o'rnida boshqa tilli-jag'liroq  erkak bo'lganida darhol gapni ilib ketardiyu “singlisi”ga yonidan joy berardi. Ba rasmi iltifot! Aybi – ayol kishining qarshisida tili o'z-o'zidan tanglayiga yopishadi-qoladi. Hurliqo esa aqlni shoshirgulik! Chiroylidan chiroyli! Ma'yuslik sezilar-sezilmas soya solib turgan timqora ko'zlari nedir darddan ogoh etayotganday. Pardoz upasi tegmagan tiniq yuzi, moviy harir sharf tashlab olgan nozik bo'yni, kamzuli ko'z-ko'z qilib turgan durkun siynalari, navniholdek xipcha beli yigitning xayolini o'g'irladi-qo'ydi. Unga mahliyo bo'lib qolgan faqat yigitimiz emasdi. Juvonni ayni toqu ravoq ostiga yig'ilgan yuzlab ko'z – erkagu ayol havaslanib, suqlanib, balki yutinib tomosha qilardi. Aslida, yuzlab nima, Gulbeka televizorda ko'rinish berib qolsa, millionlab tomoshabin ekrandan ko'zini uzishi mushkul! Nima qilsa, nima desa, nima kiysa yarashadigan tengi-timsoli kam ayol!

Juvon qanday kelgan bo'lsa, shunday – odob bilan iziga burildi. Turmaklangan oltinrang sochiga bog'langan nilgun jiyagini ikki yoniga silkitganicha uzoqlashar ekan, yigit tomon so'lg'in nazar tashlab qo'ydi. Ajabo, ko'zlarida yosh g'iltillardi!

Tepa sochi siyraklashib, boshining yong'oqday joyi yaltirab qolgan yigitning xayoli qochdi. Bu juvon nega uning oldiga keldi-yu, nega darrov iziga qaytdi? Nima demoqchi bo'ldi? Nega ko'zlarida g'ilt-g'ilt yosh? Har qancha o'ylamasin, tomosha tugagunicha ayni savollarning birortasiga jo'yali javob topolmadi. Topgani: ko'zlari cho'lpon farishta behuda kelmadi qoshingga!

* * *

Mashinasi muyulishdagi keng ko'chaga burilganida yana o'sha ayolga ko'zi tushdi. Manzilidan adashgan zabun kampir misoli boshini quyi solgancha beton yo'lkani bir-bir bosib borayotir. Yigit ulovidan tushib, orqa eshikni ochdi:

– Yo'limiz birga o'xshaydi, Gulbekaxonim. Keling, birga ketamiz.

Juvon cho'chib tushdi.

– Yo'-yo'!.. – dedi shosha-pisha. – Men, sal nariga, Anhor bo'yiga boraman… Yetib qoldim… Rahmat!..

Boya ko'rishganlaridan beri ikki-uch soat emas, go'yo ikki-uch yil o'tgan.  Behad toliqqan ayol bu dunyodan ko'ngli qolgandek qattiq iztirobda ko'rinardi.

– Unda, sizni kuzatib qo'ysam maylimi? – deb so'radi yigit yalinganday.

Ayol parishon xo'rsindi. Avvalgisidan-da astoydil va samimiy eshitilgan bu taklifning pastu balandini xayolida chamalab ko'rayotganday biroz o'ylanib turdi-da, moviy durracha o'ragan boshini yengil tebratdi.

– Mayli, – dedi bo'shashibroq. – Faqat Anhorgacha.

– Xo'p!

Jimgina yo'lga tushdilar. Yigit nimadir degisi kelardi-yu, o'salroq gap aytib, shusiz ham ko'ngli xufton hamrohini ranjitib qo'yishdan cho'chirdi. Oxiri tavakkal qildi:

– Qalay? Film sizga yoqdimi?

– Durust, – dedi Gulbeka loqaydroq. – Boya rosa boshingizni qotirib qo'ydim-a, Rauf aka? Kallam gangib siz tomonga borib qolganimni aytaman!..

– Boshim qotishiga bahona izlab yurgandi o'zi. To'g'ri qildingiz!..

Yigit unga qaramayotgan bo'lsa-da, sezdi: juvonning yuziga nim kulgi yoyildi. Hamrohining: «Sizga-chi? Film sizga yoqdimi?» deyishini kutdi. Demasa-da, qovushmayotgan suhbat uzilib qolishidan qo'rqib:

– Ammo ssenariysi zo'r ekan! – dedi.

– A-a?! – rosmana ajablangan Gulbeka taqqa to'xtadi va dadil ovozda xitob qildi: – Buyuk asfalt qiroli yaxshigina kinoshunos ham ekanlar-da?

– Ana xolos! Qirol ham bo'ldikmi hali?

– Bo'lsangiz-chi! Nimasi yomon?

– Yomoni yo'g'-u, lekin qirolichasiz qirollik ham tatimaydi-da!..

O'zining ilmoqli gapidan o'zi izza bo'lib, xijolatdan chiqishga shoshildi:

– Kultur baqanliginda bir arkadashim var, – dedi shirin talaffuzda turkchalab.

– “Kultur baqanligin”da deysizmi?

– Ha, madaniyat vazirligida. Ilgari kinoda kattaroq odam bo'lgan o'sha oshnam.

– Ha-a, gap bu yoqda deng?

– Innankeyin shirkatimiz filmlarga homiylik ham qilib turadi.

Anhor sohilidagi kulrang imoratlar ular tomon bostirib kelayotganday tobora yaqinlashmoqda edi. Yigitimiz avval bulutli osmonga, so'ng bilagidagi soatga qaradi: chorak kam sakkiz. Bo'ladigan gapni tikka aytishdan boshqa chora yo'q:

– Shu yaqin-o'rtadagi birorta kafega kirib, bafurja gapxona qilsak, nima deysiz?

Juvonga Raufning qat'iyati yoqa boshladi, shekilli, ko'zlarida birdan quvonch uchqunlari yiltiraganday bo'ldi. Ro'y-rost jilmaydi.

Mehmon orqa o'rindiqdan, mezbon haydovchi yonidan joy oldi.

– Oxrana oldinda o'tiradi! – dedi Rauf o'ktam ovozda. – “Tongotar!”

– Xo'p bo'ladi! – dedi shofyor va kimnidir o'sha zahoti telefonda ogohlantirdi. – Yo'ldamiza. A?.. Ikki-uch minutda.

– «Tongotar» dedizmi? – deya xavotirlandi juvon.

– Ha, «Tongotar». Narigi ko'chada mo''jazgina bir restorancha bor, nomi shunday – “Tongotar”. Begona emas. Tarhini o'zim chizib, birinchi g'ishtiniyam o'zim qo'yganman.

Ko'zdan panaroq orqa eshikdan kirib, ikkinchi qavatga chiqdilar.

– Xilvatgina joy ekan!

Restoran xo'jayini shu gapni kutib turganday darhol javob qildi:

– Xilvatligi – zo'rligi! Mijozlarimiz unchalik ko'p emas… Tanish-bilish deganday. Faqiringizdan so'rasangiz: harom-harish ko'chasiga kirishdan hazar qilaman!

Mo''jaz xonadagi odmilik va ulug'vorlikdan lol qolgan ayol ohista chapak chalib qo'ydi:

– Ofarin!

Gulbeka oradan bir oycha o'tgach iqrorini yigitga shunday aytadi:

– O'sha oqshom yonimdan e'tibor bermay o'tib ketsangiz nima bo'lardi, bilasizmi? Uyga borardim-da, ertalabgacha dori kapalab chiqardim. Kechalari yuragim tars yorilay derdi. Xonanishin kunlardan shunchalar bezganmanki!..

Restorandan tun yarimlab qolganida uyga qaytgan Rauf karavotiga cho'zilar ekan, tong ottirishi oson kechmasligini angladi. Gulbekaning ham ko'ziga uyqu ilinmay, to'lg'onib chiqsa kerak deya taxmin qildi. Taxmini  to'g'ri edi. O'ylab qarasa, ikkalasi bir-biriga munosib: bo'y-basti kelishgan, mehnatda ko'zi pishib, achchiq-chuchukdan tajriba orttirgan. Juvon – o'ttizni, yigit qirqni qoralab qolgan. Ayoldir, erkakdir, bu yoshga yetganida yengil-elpi hoyu-havaslardan ancha forig'lanib, sipo tortishi tabiiy. Gulbeka – nufuzli agentlikda matbuot kotibi, Rauf – yo'l qurilishi bo'yicha nomdor shirkat xo'jayini. Ayon bo'ldiki, ikkisi ham kitobga, san'atga, mehnatga o'ch, hayotda nimagaki erishgan bo'lsalar, hammasini shu o'chlikdan deb bilishar ekan.

Taqdirlari sho'rishu g'avg'osining o'xshashligi-chi? Gulbekaning zavjini,  Raufning zavjasini dunyoga yopirilgan ofat – “tojdor virus” olib ketgan. Har ikkalasi boshiga tushgan musibatning og'ir yukidan endi-endi xalos bo'lib, o'ziga kela boshlagan choqlar. Kino saroyida Gulbeka uning oldiga dovdirab kelib qolganining sababi ham o'sha musibat asorati. Raufning nedir kelbati marhum erini eslatib yuborganday bo'libdiyu hardamxayol ayol o'rnidan turib ketganini o'zi sezmay qolibdi. Ofat hammani esankiratib  ketdi.

Demak, uning bojxonachi-amaldor eri ham Raufday xushsurat yigit bo'lgan. Boshida – kepka, egnida – sviter, yengil kurtka, yayrab yurishni yoqtirgan. Ikki yigit to'y-ma'raka, tennis o'yini, majlis-pajlislarda baqamti kelgan bo'lishlari ham mumkin.

– Telbadan farqim qolmagan! – deb ko'zyoshi qildi Gulbeka o'sha oqshom restoranda o'tirganlarida. – Qolgan bo'lsa, sadaqa so'rab yurgan gadoyday oldingizga bostirib borarmidim?.. O'zim otasiz o'sganim yetmaganday o'g'limning ham peshonasi sho'r ekan!..

Ayol qizil g'ilofli qo'l telefonini ochib, uch-to'rt yoshlardagi go'dak suratini ko'rsatdi. O'ksinib, munchoq ko'zlari javdirab qolgan bolakay.

Juvon mijjalarini artar ekan, qayta-qayta uzr so'rardi. Yigit uning ikki qo'lini kaftlari orasiga oldi. Oroyish berilgan muloyim qo'llardan vujudiga yoyilgan taft, yosh ayoldan taralayotgan muattar bo'y uning sovib yotgan qonini qaynatib, ehtirosini junbishga keltirib yubordi. Buni sezgan Gulbeka ko'zini olib qochdi.

Rauf shunday nazokatli ayolga termilib, suhbatidan zavqlanib o'tirishni bir umr  orzu qilganini angladi.

Shu-shu ularni halovat tark etdi. Tez-tez qo'ng'iroqlashib, ko'rishib turishni odat qildilar. Ko'rishganlarida yosh boshlariga tushgan judolikni eslamaslikka, eslasalar-da, marhumlari xotirasini chetlab o'tishga urinar edilar. Ammo uringaning uddasidan chiqding degani emas. Bunday damlarda egnidagi motamsaro libosini haligacha yechmagan Gulbekaning ho'lqasi to'lib ketsa, yigitning halqumiga tosh tiqilganday bo'lardi.

Dardi bedavo avjiga chiqqan kunlari shifoxonada o'zi bilan o'zi bo'lib, erining holidan xabar ololmagan Gulbeka hali-hanuz afsus-nadomat chekadi. Soppa-sog', o'ynab-kulib yurgan odam. Falon joyda ishlaydi, shifokorlarga gapi o'tadi, deb ko'ngli to'q bo'lgan-da. Ba'daz bilsa, “Kovid-2019” markaziga tushgan eri sho'rlik uch kun o'tib jon bergan. O'pkasining sakson besh foizini virus ishdan chiqarib tashlagan ekan. Jonlantirish bo'limida o'lim bilan olishib yotgan juvonga bunday ko'rgulikni qanday aytishsin?

Bemorman deganning dimog'iga kislorod apparati ulangan. Qayishqoq niqobni yuzingizdan sal ko'tarsangiz, nafasingiz tiqilib, bo'g'ila boshlaysiz. Na telefon bor, na televizor…

Gulbeka ikki haftadan keyin yalinib-yolvorib, qo'l telefonini olgan. Ayol zotining gapi ichiga yig'ilib qolgani – o'lgani. Palatadagi to'rt ojiza portlab ketmaganiga haligacha ajablanadi.

Yonidagi karavotda mashhur akademikning ayoli yotgan edi. Biram yaxshi, biram dono, biram bardoshli ekanki, “oh” degan ovozi chiqmadi. Gulbeka bir tong telefoniga qarasa, sho'rlik opaning eriga rafiqasi olamdan o'tgani uchun hamdardlik bildirilgan shumxabar tarqalgan. “Yo'q, opa tirik!” deb hayqirib yubormasinmi! Qarasa, o'rnida rostdan ham boshqa kampir ihrab yotardi…

Gulbeka bemorxonadan uyiga gandiraklab kelsa, hammayoq huvullagan. Eri yo'q! Farzand dog'i quritgan qaynona-qaynotasi ko'taram bo'lib qolgan! Bechora juvon o'g'ilchasining ham peshonasidan o'polmaydi. Mumkin emas: virus yuqadi! Butun oilaning kiyim-boshi olovga tashlagan. Gulbeka qaysi shkafni ochsa – tebranib turgan bo'sh kiyimosgichga ko'zi tushadi. Misoli eshafotda mahkumni kutayotgan dor deysiz!

Vodarig'! Hali hech qancha vaqt o'tgani yo'g'-u, Rauf ma'shuqasi bilan andarmon bo'lib, o'z marhumasini qariyb unutay debdi. Uylangunicha, uylanganidan keyin ham xotini ikkovining o'rtasida o'ldim-kuydim, oh-vohlar bo'lmagan. Onasi mahallama-mahalla yurib, so'rab-surishtirib topgan qiz edi-da, rahmatli Mastura. Ikki-uch marta uchrashib, kino-pinoga tushishgan. Guldastalar hadya qilingan, chog'i. Kelin-kuyov risoladagiday yashagan. Er – pul topib kelgan, xotin – ro'zg'orga qarab, qaynonaning duosini olib o'tirgan. Shu o'tirishni bahuzur baxt deb bilgan.

Ro'zg'orlari avval-boshdan kam-ko'stsiz edi. Masturaning pul desa – puli, obro' desa obro'yi bo'lgan. Kimsan asfalt-beton zavodlari gurillab, shaharni yo'lu ko'prik bilan ta'minlab turgan Rauf Usmonovning xotini! Chatog'i shuki, ayoli to'satdan to'lisha boshladi. Bir semirib olsangiz, bas, qancha parhez, qancha dori-darmon qilmang, fitnes-mitnesga qancha qatnamang, ozishingiz mushkul. Semizligi ortidan intizor kutilgan o'g'ilga homilador ham bo'lolmadi. Buning ustiga, eri tashlab ketishidan xavotiri oshaverdi. Qattiq tashvishdanmi yo asli o'zi mijozida moyillik bor ekanmi, ishqilib, qandga chalindiyu g'amboda ko'ngli battar cho'kdi. Tana-to'shi qurib, tomog'ining osti dami chiqqan pufakday shalvirab qoldi. Masturani boqiy dunyoga erta olib ketgan ham aslida shu – diabet.

– Ikkovimiz ham yarador qushga o'xshaymiz, – degan edi Gulbeka o'sha kunlari.

– Qush emas, yarador bo'riga, de!.. – to'g'rilagan edi Rauf.

Gulbeka bilan qalinlashib ketdilar. Endi kunda-kunora uchrashgilari, dardlashgilari, yuraklarda silqib turgan jarohatga tezroq malham topgilari kelardi. Na ko'chalarni to'ldirib oqayotgan avtomobillar shovqini, na bahor yomg'irlari, na turmush tashvishlari bu ishtiyoqqa monelik qila olardi. Xilvat go'shalarda shoshilmay sayr qilardilar, xayrlashish fursati kelganida esa endi balog'atga yetgan o'smirlardek tillari tutilar, ayrilgilari kelmas edi. Qo'ltiqlashib yurishganining o'zi hamma gapni aytib, ko'rsatib, anglatib turardi go'yo. Shunday ilohiy lahzalarni jo'n, siyqa bir so'z bilan buzib qo'yishdan cho'chirdilar. Rauf ma'shuqasining gaplarini tinglab, ovozini sog'inib to'ymas edi. Gulbekaning aqlli ayollarga xos latif fe'li, zarofati, ayniqsa, vazminligi butkul rom qilib qo'ygan edi. Bir yigitning baxti bundan ortiq bo'lmas!

Bordi-keldilari quyuqlashgani sari ishqiy sarguzashtlarini pinhon tutishlari qiyinlashib qoldi. Nikoh o'qitilib, kamtarona dasturxon yozildi va eng yaqin ko'ngil yetarlar yangilikdan voqif qilindi. Gulbeka ko'p ikkilanib o'tirmay o'g'li Sanjar bilan erining uyiga ko'chib keldi.

* * *

Er-xotin o'rtasidan gap qochsa, kim nima qiladi, nima deydi? Balki ikkisi ham lovullab ketar? Xayoli chuvalgan Rauf o'zini ayvonga oldi.  Birdan tamaki xumori tutdi. Chekishni tashlaganiga besh yildan oshgan. Shunday xumor qildiki, shofyoridan shartta bitta papiros olib, bosib-bosib tortgisi keldi. O'zini arang ushladi. Arang! Hech joyda hech gap yo'q, nega bexosdan qulog'igacha lovullab ketganini angladi. Umrida birinchi marta ko'nglida rashk o'ti dadil bosh ko'targan, xotinini marhum eridan qizg'anmoqda edi!..

Gulbekani hayratga solish niyatida nimadan gap ochsa, nedir ish qilsa, nuqul bir xil so'zga borib taqalaveradi: ko'rgandik, borgandik, o'qigandik, chiqqandik!.. “Dik-dik-dik!..” Shu qabilidagi javobni eshitishi bilan go'yo yigitning ko'ksidagi o't so'nadi-qoladi. Demak, bu xotin marhum eri bilan toqqayam chiqqan ekan!

Ilgari, to'ygacha, ichidan qanchalik qirindi o'tmasin, “dik-dik”ni eshitsa, o'zini bosardi. Gulbekaning so'lg'in qiyofasini ko'rganida ichi yonib ketgan kunlari ko'p bo'lgan: “Kechasi yana O'shani qo'msab chiqqan!”

Turib-turib Raufga alam qilib ketardi: “Bokiraligi nega menga emas, Unga nasib qilgan? Munosib emasmidim?”

G'ussa to'la mavhum sukunat. U namozgarning harir qorong'isida shavqi so'nib, so'ppayib turar, qilgan ishi endi o'zini xarsangtoshdek ezmoqda edi. Bu og'ir sukunatni qay yo'l bilan buzsin? Xotinidan qaysi yuzi bilan uzr so'rasin?

Xudo senga shunday oqila ayolni, shunday muhtasham makonni, shunday go'zal dunyoni ravo ko'rib turganida, arazlagan go'dakday teskari o'girilib olganingni qara! Bu nima qiliq? Qanday noshukurlik?  Kimdan, nimadan norozisanki, tumshug'ingni buncha osiltirasan, ey ojiz banda? O'lgan odamdanmi? Gulbekadanmi? Uyal-ey! O'sha bojxonachi emas, o'zing o'lib ketganingda nima qilarding, nodon?!

Oyoq sharpasi eshitildi. «Yaxshilik alomati,» deb o'yladi u. Lekin  sharpani sezmaganga oldi. Gulbeka kelib, uning yelkasiga bosh qo'ydi. O'ng qo'lini olib, silar ekan, barmoqlarini barmoqlari orasiga qovushtirdi. Qorli cho'qqilar ortidan chiqib kelayotgan oy, pastda yastanib yotgan zangori vodiy, ungurlarda qorayib ko'rinayotgan archalar, ilonizi so'qmoqlarga unsiz qarab turardilar. Qiya ochiq derazadan kirgan salqin shabada juvon sochining iforini yigitning dimog'iga tutdi. Ilohiy taft va ifor shuurini ishg'ol qilmoqqa tushgan Rauf ko'zlarini yumdi: qani endi  shu sehrli lahzalar bitmasa, shu muattar bo'y, shu xushboda dimog'idan aslo arimasa… Gulbeka birdan o'zini yerga tashladiyu erining ikki tizzasidan mahkam quchoqlab oldi:

– O'tinaman! – dedi yolvorib tanglayi quriganday xirillagan ovozda. – Bizni tashlab ketmang!..

– Bu nima qilganing, Guli? Kim tashlab ketaman deyapti?!

Ayolini bilagidan ushlab turg'izdi:

– Yig'i senga yarashmaydi, boshingni ko'tar!

– Qo'rqaman, Rauf aka, o'lguday qo'rqaman!  Sizdan ham ayrilib qolishdan qo'rqaman!..

Rauf uni mehr bilan quchdi. Og'ushida entikib turgan shu farishta – xasmi haloli bir vaqtlar marhum erini yaxshi ko'rganini fahmladi. Har qadamda, har lahzada, har ishda o'zini uni bilan taqqoslayotganiga va taqqoslashdan qutula olmayotganga aqli yetib turardi. Nachoraki, bandasining ojizligi, balki buyukligi shunda – o'tmishi bilan azoblar ichida xayrlashishidadir!

U Gulbekaning sochidagi qora hoshiyali lojuvard tasmani avaylab yechib, tashqariga uloqtirdi-da, derazani shartta yopdi.

– Bo'ldi, – dedi, – motamni bas qilaylik!..

Qo'llari ayolining baxmalday muloyim yuzini, lablari qovjiragan lablarini topdi. Xijolat tortgan o'n to'rt kunlik oy shosha-pisha oq bulutlar ortiga yashirindi.

 

* Muhabbat shavqidin o'zgardi dunyo. (toj).