Ilm — dunyoning izzati

yoki Urganç davlat pedagogika institutining taʼlim-tarbiyaga eʼtibori xususida

Bir yillik rejang bölsa — uruğ ekişdan boşla, ön yillik rejang bölsa — daraxt ekişdan boşla. Ammo yuz yillik rejang bölsa — millat farzandlariga taʼlim ber.

Konfutsiy

Taʼlimga qaratilgan eʼtibor — bu jamiyat, davlat yoki şaxs tomonidan taʼlim tizimini rivojlantiriş, uning sifatini oşiriş, imkoniyatlarini kengaytiriş va har bir fuqaro uçun taʼlimga teng şaroit yaratişga qaratilgan harakatlar majmuasi demakdir. Bugungi kunga kelib, kelajagimiz ertasi bölgan yoşlar tarbiyasi, taʼlim olişi va ularning maʼnan yetuk inson bölib şakllanişi uçun Prezidentimiz Şavkat Mirziyoyev tomonidan yoşlarga yaratib berilayotgan şart-şaroit va keng oçilayotgan muvaffaqiyat eşiklarining son-sanoği yöq, desak, mubolağa qilmagan bölamiz.

Taʼlimga qaratilgan eʼtibor — millat tamadduni demak. Şu bois bugungi kunda taʼlim-tarbiyaga berilayotgan eʼtibor juda kuçli. Fikrimiz isboti sifatida davlatimiz mustaqilligidan oldingi va keyingi yillardagi sohaga oid islohotlar, qaraşlar, rivojlaniş natijalarini tahlil qilamiz.

Taʼlim sohasida öqituvçi va pedagoglar, malakali kadrlarni tayyorlaş dasturlari yangidan işlab çiqildi. Mustaqillikdan oldingi yillar va bugungi kunni soliştiradigan bölsak, statistikada ham, amaliyotda ham ildamlaniş va yuqoriga siljiş ança yuksak. Madaniyat, taʼlim-tarbiya, ilm-maʼrifat, maʼnaviyat insonni kamolotga yetaklovçi, unga najot bağişlovçi, kuç beruvçi, ruhiga rohat bağişlovçi buyuk bir neʼmat ekani bugungi tezkor, şiddatli va raqamlaştirilgan ilğor dunyoda yanada yaqqolroq namoyon bölişini körişimiz mumkin.

Özbek xalqining buyuk maʼrifatparvar olimi, pedagog, yozuvçi, şoir, dramaturg va jamoat arbobi Abdulla Avloniy taʼkidlaganlaridek: “Ilm dunyoning izzati. Ilm inson uçun ğoyat oliy va muqaddas bir fazilatdir. Zeroki, ilm bizga öz ahvolimizni, harakatimizni oyna kabi körsatur. Zehnimizni, fikrimizni qiliç kabi ötkir qilur”. Darhaqiqat, zehn ötkir bölişi uçun ilk yoşdan ruh tarbiyalanmoği, ilm berilmoği, maʼnaviyat nuri ila suğorilmoği darkor. Albatta, buning uçun ustoz va murabbiylar, bir söz bilan aytganda, malakali va salohiyatli pedagoglarni köpaytirişimiz va ularga zarur şaroitni yaratib berişimiz eng oliy masalalardan biridir. Vazifamiz: kelajagimiz ertasi bölmiş ilmli, zukko va jasur yoşlarni tarbiyalaş bölsa, buni bugundan, hozirdan, maktab yoki taʼlim maskanlaridan emas, oiladan boşlamoğimiz kerak. Bilamizki, şarq mentalitetida oila — muqaddas dargoh, tarbiya öçoği kabi sözlar bilan tilga olinadi. Darhaqiqat, “Quş uyasida körganini qiladi”, “Ota-ona surat bölsa, farzand ularga közgudir” kabi iboralar ham bejizga aytilmagan. Oiladagi muhit, oiladagi tarbiya bevosita rivojlaniş va taʼlimga boşlanğiç poydevor vazifasini ötaydi. Tadqiqotlar natijasi şuni körsatadiki, bola rivojlaniş bosqiçlari, yaʼni embrionlik bosqiçidanoq sezadi va şakllanib borar ekan. Uruğ ham unib çiqmasdan oldin tinim davrini ötaydi. Uning kelajakda yuksak, soyavand bir daraxt bölib yetişişida boğbon parvarişining ahamiyati juda katta.

Maktabgaça taʼlim sohasi asosçisi F.Frebel pedagoglarni — “boğbon”, taʼlim oluvçilarni esa — “Alloh ekinlari” deya bejizga nomlamagan ekan.

“Jaholatni yöqotişning yagona yöli taʼlimdir. Agar millat maʼrifatsiz qolsa, kelajakdan umid yöq”, degan edi özbek jadidçilik harakatining asosçilaridan biri, milliy uyğoniş ğoyalarini tarğib qilgan, xalqni ilm-maʼrifat, milliy özlik va taraqqiyot sari yetaklagan maʼrifatparvar muallim Munavvarqori Abduraşidxonov. Zero, biz al-Beruniy, Xorazmiy, Forobiy, Zamaxşariy singari sanasa aytib ado bölmas olim-u daholar avlodlarimiz. Ularga munosib avlod bölmoq bizga ham farz, ham qarzdir. Yoşlar tarbiyasida, oilada, yoşlarga ilmu saboq berişda ularning ögitlaridan qançalik köp foydalansak ham örinli hisoblanadi.

Rivojlangan mamlakatlar taʼlim tizimi asosida öqitiş, dunyoning top universitetlari qatorida tahsil oliş, raqamli texnologiya va gadjetlar bilan işlaş malakalari bugungi zamon yoşlari uçun haqiqat. Endilikda ular bir zamonlardagi kabi taqiqlar ostida emas. Xotin-qizlarga past nazar bilan qaraş, ularga har xil çeklovlar qöyiş ham yöq. Mamlakatimizda gender tengligi, ayniqsa, xotin-qizlarimiz uçun, ularning jamiyatda oliy maqomlarni egallaşi uçun şaroitlar yetarli. Oliy taʼlimda magistratura bosqiçida xotin-qizlar uçun grant kvotalarining joriy qilinişi, tölov-şartnoma asosida magistratura mutaxassisliklariga öqişga qabul qilingan xotin-qizlarning şartnoma tölovlari davlatimiz tomonidan qoplab berilişi, foizsiz kreditlar, nominatsiya va unvonlarning taʼsis etilişi, ayol deputatlarning saylanişi singari imkoniyatlar tenglik tamoyilining amaldagi ifodasidir, desak, xato qilmagan bölamiz.

Bir vaqtning özida maktab öquvçilarining bir qança jahon universitetlariga grantlar yutayotganligi, fan olimpiadalari, sport musobaqalaridagi yutuq va medallarning son-sanoği yöq. Yoş avlodga tikilgan investitsiya bu eng samarali investitsiya demakdir. Butun insoniyatni birlik, muhabbat va maʼnaviy poklikka daʼvat etgan buyuk mutasavvif şoir va mutafakkir Jaloliddin Rumiy hazratlarining: “Ilmsiz inson — yölsiz odamdek. Ilm esa insonga yöl körsatuvçi nurdir”, degan fikrlari ham yoşlarning ilmga bölgan qiziqişlariga yöl oçadi. Şubhasiz, quyoş nuri butun olamga energiya manbai bölsa, ilm nuri insonlarga energiya manbai hisoblanadi.

Xulosa örnida şuni ayta olamanki, madaniyat, taʼlim-tarbiya, ilm-maʼrifat, maʼnaviyat — insonni kamolotga yetaklovçi, unga najot bağişlovçi, kuç beruvçi, ruhiga rohat bağişlovçi buyuk bir neʼmat ekani bugungi tezkor, şiddatli va raqamlaştirilgan ilğor dunyoda yanada yaqqolroq namoyon bölyapti. Bolaning bir qöliga ğişt, yana biriga kitob berib, undan tutib turiş söralganida, u bevosita kitobni tanlayapti. XX asrda avjiga çiqqan jadidçilik harakati bugungi kunga kelib, yetarliça öz mevasini bermoqda. Mamlakatimiz Prezidenti, hurmatli yurtboşimiz ­Şavkat Mirziyoyev öz nutqida: “Eng katta niyatim va orzum — taʼlimga yanada katta eʼtibor qaratgan holda, bunday isteʼdodli hamda sadoqatli yoş muallimlar safini kengaytiriş. Şu maqsadda zarur bölgan har qanday şaroitni yaratib berişga tayyorman”, degan fikrlarining özidan ham bugungi kunda taʼlimga va yoşlarga berilayotgan imkoniyat va imtiyozlarni anglaş mumkin böladi. Bugungi kundagi yoşlarga yaratib berilayotgan şart-şaroitlardan töğri va oqilona foydalanilsagina — yoşlarning kelajagiga eʼtibor qaratilayotgan böladi.

Öqiş, izlaniş insonni gözallaştiradi. Ongini ötkir, zehnini mustahkam etadi. Oltin zanglamas, deganlaridek, ilmli, bilimli insonlar hamişa el ardoğida bölib qolaveradi.

Şuhrat XUDAYBERGANOV,

Urganç davlat pedagogika instituti

magistratura bölimi boşliği,

pedagogika fanlari

böyiça falsafa doktori (PhD),

professor v.b.

Yangiliklarni döstlaringizga ulaşing

Fikr bildirish

Email manzilingiz chop etilmaydi. Majburiy bandlar * bilan belgilangan