Ota – tarbiya ustuni

 “Otalar kuni”ni ijtimoiy sana sifatida belgilaş xususida

Maʼlumki, har bir jamiyat taraqqiyoti oilalar mustahkamligiga, oila mustahkamligi esa ota-onaning örni va masʼuliyatiga bevosita boğliq. Bugungi globallaşuv şaroitida ayrim ğarb mamlakatlarida anʼanaviy oila instituti örnini “zamonaviy” jamiyatlarda mavjud bölgan noodatiy oila şakllari (rasman nikohdan ötmasdan birga yaşaydigan juftliklar, farzandsiz oilalar, bir jinsli juftliklar) egallab borayotgani, oilaviy qadriyatlar jiddiy sinovlarga duç kelayotgani özi yaşayotgan jamiyat taqdiriga, kelajagiga befarq bölmagan har bir insonni xavotirga soladi.

Ayrim holatlarda ota timsoli faqat oilaning iqtisodiy taʼminlovçisi sifatida qabul qilinib, uning farzandlar tarbiyasidagi vazifalari yetarliça eʼtirof etilmayapti. Zero, tariximizga nazar taşlasak, özbek oilalarida ota — tarbiya ustuni, masʼuliyat va intizom timsoli, avlodlar davomiyligining asosiy halqasi sifatida qaraladi. Otaning farzand tarbiyasidagi faol iştiroki nafaqat bir oilaning, balki butun jamiyatning maʼnaviy soğlomligiga xizmat qiladi. Bugungi kunda voyaga yetmaganlar tomonidan sodir etilayotgan huquqbuzarlik, jinoyat holatlarining tub ildizi ham aynan oilada otaning örni pasayib borayotgani bilan bevosita boğliqdir.

Maʼlumki, davlatimiz tomonidan voyaga yetmaganlar örtasidagi huquqbuzarlik va jinoyatçilik holatlarining oldini oliş borasida köplab profilaktik işlar amalga oşirib kelinmoqda. Jinoyatçilikka moyil bölgan yoşlar bilan individual işlaş, ularni ijtimoiy moslaştiriş borasidagi tizimli işlar samarasi ölaroq, maʼlumotlarga qaraganda, yurtimizda 2025 yilda voyaga yetmaganlar tomonidan sodir etilgan jinoyatlar soni 2306 tani taşkil etgan (2024 yilda 2870 ta holat qayd etilgan). Bu körsatkiç umumiy jinoyatlar tarkibida taxminan 2,1 foizni taşkil etadi. Şuningdek, yoşlar jinoyatçiligi dinamikasiga köra, 4024 ta mahallaning jinoyatsiz hududga aylangani bu borada kamayiş tendensiyasi (yilma-yil pasayiş) ketayotganini körsatadi.

Lekin bu tahlillar voyaga yetmaganlar tomonidan huquqbuzarlik va jinoyatçilik holatlari umuman sodir etilmayapti, degan xulosaga asos böla olmaydi. Ayrim oilalarda farzand tarbiyasi butunlay onaning zimmasiga yuklab qöyilayotgani yoşlar jinoyatçiligining asosiy omillaridan biri sifatida taʼkidlanadi. Vaholanki, farzandlarini bilimli, hunarli, axloqli qilib tarbiyalaşda ota-onalar birdek masʼuldirlar. Ayniqsa, öğil farzandlar tarbiyasida otaning örni beqiyos. Bugun ayrim otalarning farzandlar taʼminoti, taʼlimi, tarbiyasi uçun masʼullik zalvorini his qilmayotganliklari, ular oldidagi burçlarini unutib qöyayotganliklari bois huquqbuzarlik va jinoyatlar “yoşarib” boryapti, yoşlar turli oqimlar, yot ğoyalar taʼsiriga, missionerlar tuzoğiga osongina tuşib qolyaptilar.

Özbekiston “Milliy tiklaniş” demokratik partiyasining 2025-2029 yillarga möljallangan Saylovoldi dasturida oilaviy hamjihatlikni taʼminlaş, oila şaʼni va şavkati himoyaçisi bölgan erkaklarning oiladan, bola tarbiyasidan uzoqlaşişining oldini oliş maqsadida Özbekistonda “Otalar kuni”ni ijtimoiy sana sifatida bayram qilinişini taʼminlaşga oid bir qator vazifalar belgilangan. Partiyaning 2026 yilga möljallangan Iş rejasining 35-bandida erkaklarning oiladagi örni va masʼuliyatini oşiriş maqsadida normativ-huquqiy hujjatlarga qöşimça va özgartirişlar kiritiş böyiça takliflar işlab çiqiş közda tutilgan. Şuningdek, erkaklarning oiladagi örni borasidagi ilmiy-tadqiqot loyihalarida hamkorlik qiliş, xorijiy tajribalarni örganiş, “Otalar kuni”ni ijtimoiy kun sifatida bayram qilinişi yuzasidan aholi fikrini örganiş hamda jamoatçilik muhokamalarini taşkil etiş, natijalari yuzasidan Özbekiston Respublikasining Mehnat kodeksiga hamda “Özbekiston Respublikasida bayram kunlari töğrisida”gi Qonunga tegişli qöşimça va özgartişlar kiritiş böyiça takliflar işlab çiqiş rejalaştirilgan. Oilalar mustahkamligi, yoşlar tarbiyasi bilan boğliq muhim jihatlarni inobatga olgan holda partiya tomonidan Özbekistonda “Otalar kuni”ni ijtimoiy sana sifatida nişonlaş taşabbusi ilgari surilmoqda. Bu taklif nafaqat ramziy ahamiyatga ega, balki jamiyatda otalarning örni va masʼuliyatini yanada mustahkamlaşga qaratilgan muhim siyosiy-ijtimoiy qadam, şuningdek, oiladagi muvozanatni tiklaş, otaning oiladagi örni, farzand tarbiyasidagi masʼuliyatini keng jamoatçilikka yana bir bor eslatiş imkoni hamdir. Davlat va jamiyat örtasida ijtimoiy şeriklikni kuçaytirişga xizmat qiladigan uşbu taşabbus orqali davlat fuqarolarning oila institutiga bölgan eʼtiborini rağbatlantiradi, jamoatçilikni tarbiyaviy masʼuliyatga çorlaydi. Şuningdek, oilaparvar, masʼuliyatli va ibratli otalarni ommaga namuna sifatida körsatiş imkoniyati yaratiladi.

Albatta, bunday taşabbusni amalga oşiriş faqat bayram yoki sana bilan çeklanib qolmay, taʼlimiy va ijtimoiy dasturlar orqali qöllab-quvvatlanişi juda muhim. Masalan, bu bayram yoki sananing ahamiyatiga oid savolnoma asosida jamoatçilik fikrini örganiş, davlat va jamoat taşkilotlarida otalarga ehtirom körsatiş, minnatdorlik bildiriş, ularning oiladagi örnini eʼtirof etişga qaratilgan maʼnaviy-maʼrifiy tadbirlar, davra suhbatlari taşkillaştiriş, taʼlim muassasalarida “Masʼuliyatli otalik” mavzusida inşolar tanlovini ötkaziş, “Ota va farzand” forumlarini taşkil etiş, mahallalarda “Namunali ota” tanlovlarini yölga qöyiş, ommaviy axborot vositalarida ijobiy ota obrazini tarğib qiluvçi ijtimoiy roliklar tayyorlaş, ota va farzandlar iştirokida sport va madaniy tadbirlar ötkaziş, “Mening otam…” çellenjini eʼlon qiliş, otalarga atalgan eng yaxşi mulohazalar, çizilgan rasmlar, oilaviy fotosuratlarni ijtimoiy tarmoqlarga joylaştiriş kabi keng qamrovli tarğibot tadbirlarini amalga oşiriş lozim.

“Ota xom uzum yesa, farzandining tişi qamaşadi”, degan naql bor. Bu nima degani? Bu — farzandlarimiz, xususan, öğil bolalar otaga qarab böy çözadi, degani. Bu — ota nobop bölsa, nojöya işlarga qöl ursa, nopok köçalarda yursa, bu holat farzandlari taqdiriga, kelajagiga öz taʼsirini ötkazmay qöymaydi, degani. Bu — eşitganidan köra körganiga köproq amal qiladigan bolalar otasi qilgan işni takrorlaşga moyil böladi, degani. Bu — farzandlar tarbiyasi uçun, eng avvalo, ota masʼul, degani.

“Bugungi kunda jamiyatimizning yuzini qora qiluvçi pastkaşlar, yomonlar, beboşlar, öğrilar, giyohvandlar va naşavandlar… keçagi tarbiyasiga eʼtibor berilmagan bolalardir”, deb yozgan edi maʼrifatparvar bobomiz Abdulla Avloniy. Buyuk bobomizning bu örinli fikrlari bugun ham öz ahamiyatini yöqotmagan. Zero, oilada otaning örni yöqolsa, masʼuliyati unutilsa, farzandlar tarbiyasida noqisliklar böy körsatadi. Otalarning oilasiga, farzandlariga eʼtiborsizligi, loqaydligi nafaqat öz oilasi, balki jamiyat uçun ham eng katta maʼnaviy illatdir. Bola tarbiyasida sustkaşlik, loqaydlik qilganlar, ularni öz holiga taşlab qöyganlar yoki ularga meʼyoridan ortiq mehr berib, tarbiyadagi muvozanatni buzganlar özlarining ham, farzandlarining ham umrini uvol qilişlari tayin. Şunday ekan, ota çin maʼnoda oila ustuni, farzandlar tayançi bölmoği, ularning soğlom ulğayişi, maʼnaviy kamoloti uçun köproq qayğurmoği lozim.

Zero, şamol silkitgan har bir yaproq ham daraxt şoxlarini titratganidek, har bir bola taqdiri bilan boğliq har qanday muammo barçamizni birdek öylantirişi, taşvişga solişi kerak.

Otalik burçi, masʼuliyatini farzandlarini heç kimdan kam qilmay yedirib-içiriş, kiyintirişdangina iborat deb biladigan ayrim otalarimiz daromad ilinjida xorijga çiqib ketaverişsa, oilada otaning örnini, ota mehri yetişmayotgan bolalar qalbidagi böşliqni qanday töldiramiz? Mehrning közda ekanligini, mehrsiz berilgan tarbiya guldan tikan undirişini ularga qanday tuşuntiramiz?

Vaholanki, bugungi kunda dunyoda keçayotgan qaltis vaziyat, ayrim davlatlardagi notinçliklar, talatöplar, boşboşdoqliklar har birimizdan ogohlikni, öz oilamizni, farzandlarimizni turli xavf-xatarlardan himoya qilişni taqozo etadi.

“Otalar kuni”ni ijtimoiy sana sifatida joriy etiş — bu şunçaki yangi bayram kunini belgilaş emas, balki jamiyatda masʼuliyatli otalik madaniyatini şakllantiriş, oila institutini mustahkamlaş va milliy qadriyatlarni asrab-avaylaşga qaratilgan strategik ahamiyatga ega ğoyadir. Fikrimizça, normativ-huquqiy hujjatlarga tegişli qöşimça va özgartirişlar kiritiş orqali otalik institutini mustahkamlaş davlat siyosati darajasiga kötarilişi maqsadga muvofiqdir. Bunday taşabbuslar esa, şubhasiz, barqaror va soğlom jamiyat quriş yölida muhim qadam bölib xizmat qiladi.

Feruza JALILOVA,

Özbekiston Jurnalistlar

uyuşmasi aʼzosi.

Yangiliklarni döstlaringizga ulaşing

Fikr bildirish

Email manzilingiz chop etilmaydi. Majburiy bandlar * bilan belgilangan