Xalqparvar murabbiy

Yaxshi insonning ikki qo'li ham to'g'ri bo'lishi kerak.

O'zbek xalq maqoli.

Inson hayotida shunday shaxslar uchraydiki, ularning nomi tilga olinganda qalbda hurmat va minnatdorlik tuyg'ulari uyg'onadi. Bunday insonlar o'z mehnati, fidoyiligi va go'zal fazilatlari tufayli boshqalarning mehrini qozonadi, hayotida o'chmas iz qoldiradi.

Keksalarimiz: “Yaxshi insonning qadri uning amallarida namoyon bo'ladi”, deyishadi. Judayam topib aytilgan gap! Zero, bunday insonning har bir ishi, har bir so'zi va muomalasi odamlarga yaxshilik ulashishga xizmat qiladi. Bunday mo''tabar inson bilan bir safda mehnat qilish, yelkadosh bo'lish, hech bo'lmasa, oddiy suhbatidan bahramand bo'lishning o'zi katta baxt hisoblanadi. Chunki bunday ezgu fikrli insonlar atrofidagi kishilarni ham ruhlantiradi, ham yaxshilikka chorlaydi. Aziz Oppoqovich To'rayev ana shunday sharif insonlar sirasiga kiradi.

Sharafli umr bayoni

Darhaqiqat, mehribon ustozning hayot yo'li mehnatsevarlik, matonat va insoniylik fazilatlari bilan bezalgan. Hayot unga davrning yirik davlat arboblari — Usmon Yusupov va Sharof Rashidov kabi rahbarlar bilan bevosita birga faoliyat yuritish, ularning e'tibori va ishonchini qozonish imkoniyatini berdi. Bu esa katta mas'uliyat va yuksak ishonch (sadoqat) ramzi edi.

Aziz Oppoqovich ko'pchilik uchun nafaqat hamkasb yoki rahbar, balki chin ma'nodagi ustoz va maslahatgo'y bo'lib kelgan. U kishining mehribonligi, samimiyligi va odamlarga bo'lgan hurmati ko'plab yurtdoshlarimiz taqdirida o'z aksini topgan. Shu bois bu insonni qadrlaydigan, hurmat qiladigan va ustoz deb bilganlarning soni judayam ko'p.

U kishining hayoti davomida shakllangan ma'naviy-ma'rifiy muhit, mehnat va tarbiya maktabi qanchadan-qancha kishilarni kamolga yetkazdi. Bu maktabdan o'tganlar bugun turli sohalarda yurt taraqqiyotiga munosib hissa qo'shib kelishmoqda. Ular orasida mas'ul lavozimlarda faoliyat yuritayotganlar, jamiyat ravnaqiga xizmat qilayotganlar va el hurmatiga sazovor bo'lganlar ko'plab topiladi.

Shuning uchun ham Aziz Oppoqovich To'rayevning hayot va mehnat yo'li haqida so'z yuritish — faqat bir inson taqdirini emas, balki mehnat, sadoqat va insonparvarlikka bag'ishlangan ibratli umrni yod etish demakdir.

Adolat nigohi

Ustozning tabiati va hayot yo'li haqida mushohada yuritar ekanmiz, uning pok niyati, beg'ubor qalbi va ezgulikka yo'g'rilgan amallari ko'z oldimizda gavdalanadi. Uning har bir so'zida hayotiy hikmat, har bir nasihatida esa insonni komillikka chorlovchi ma'no mujassam. Shu bois ustozning suhbatidan bahramand bo'lgan har bir shaxs qalbida yaxshilik yanada bo'y ko'rsatadi.

Bu tabarruk odam bilan yaqindan tanishish baxti menga buyuk davlat va jamoat arbobi, xalqimiz qalbidan chuqur joy olgan Sharof Rashidov haqida yozilgan “Biz bilgan va bilmagan hazrati inson” nomli kitob tufayli nasib etdi. Kitobni nashrga tayyorlash jarayonida mas'ul muharrir sifatida ishtirok etish men uchun katta sharaf va ayni paytda yuksak mas'uliyat edi.

Mazkur vazifani sidqidildan ado etishga intilar ekanman, ustoz bilan kechgan har bir muloqot, muhokama qilingan har bir fikr va qalamga olingan har bir voqea zamirida ulkan hayotiy tajriba va chuqur donishmandlik mujassam ekanini angladim. U har bir masalaga sinchkovlik bilan yondashar, har bir voqeaga haqiqat va adolat mezoni bilan baho berar edi.

Shu jarayonlarda men nafaqat kitob ustida ishladim, balki hayotning o'ziga xos saboqlarini ham oldim. Ustozning fikrlash tarzi, insonlarga munosabati va voqealarga teran nazar tashlash qobiliyati menda chuqur taassurot qoldirdi. Bu esa, tan olib aytishim kerak, men uchun unutilmas hayot maktabiga aylandi.

Tafakkur karvonboshisi

O'zbekistonda xizmat ko'rsatgan yoshlar murabbiysi, teran hayotiy tajriba sohibi, professor, ma'naviyat va ma'rifat yo'lida umrini baxshida etgan fidoyi ustoz — Aziz To'rayev 1936 yilda Toshkent viloyatining Bo'stonliq tumanida mehnatkash dehqon oilasida tavallud topgan. Oddiy oila muhitida ulg'aygan bo'lsa-da, u qalbida ilmga chanqoqlik, yurtga muhabbat va insonlarga xizmat qilish tuyg'usini erta shakllantirdi.

Aziz To'rayev butun mehnat faoliyati davomida yosh avlodni vatanparvarlik, insonparvarlik va milliy qadriyatlarga hurmat ruhida tarbiyalashni o'zining eng muqaddas burchi deb bildi. Uning ko'p yillik ilmiy-pedagogik faoliyati davomida minglab shogirdlar hayot yo'lini topdi, yurtimiz taraqqiyotiga munosib hissa qo'shuvchi yetuk kadrlar sifatida kamolga yetdi.

Tarix fanining yetuk namoyandasi sifatida u xalqimizning boy o'tmishi, milliy merosi va ma'naviy qadriyatlarini chuqur o'rganib, ularni keng jamoatchilikka yetkazishda samarali mehnat qildi. Ilmiy izlanishlari, ma'ruzalari va hayotiy tajribasi orqali ko'plab yoshlarda ilmga, tarixga va milliy o'zlikni anglashga qiziqish uyg'otdi.

Aziz To'rayev nafaqat talabalar va shogirdlar uchun ustoz, balki atrofidagilar uchun mehribon maslahatchi, kamtarin suhbatdosh, muhimi, bag'rikeng inson sifatida ham katta hurmat qozongan. Ustozning samimiyligi, xokisorligi, odamiylik kabi ezgu fazilatlari ko'plar qalbida chuqur iz qoldirgan.

Bugungi kunda ham ustoz jamoatchilik ishlarida faol ishtirok etib, respublika “Mehr-muruvvat” jamoat fondi rahbari sifatida insonparvarlik g'oyalarini hayotga tatbiq etish, ehtiyojmandlarga ko'mak berish va yoshlarga ma'naviy madad ko'rsatish yo'lida samarali faoliyat yuritmoqda.

Quyida qariyb bir asrga yaqin mazmunli umr yo'lini bosib o'tayotgan, ikki farzandning mehribon otasi, nabiralarining ardoqli bobosi bo'lgan zamondoshimizning hayot tajribasi, latif va daqiq fikrlari, shu bilan birga, ibratli mulohazalari bilan yaqindan tanishamiz.

“…Hayotiy saboqlar…”

Men uchun, hayot akademiyasi, bu — mo''tabar yurtdoshlarimizning mazmunli va zavqli turmush tarzi, xolis o'gitlari va samimiy munosabatlarining umumlashmasidir. Zotan, yaxshi insonlar borki, yaxshilik o'lmaydi, ezgulik abadiy yashaydi.

* * *

Yaxshilar hayotiga ibrat ko'zi, xolislik nazari, saboq nigohi bilan boqmoq lozim. O'shanda senga ham ulardan bir nasiba tegsa, ajabmas…

* * *

Umrni yashab o'tish barobarida kishi o'zini goh dono, goh nodon, goh o'qimishli, goh savodi yo'qdek his etib borarkan. Eng asosiysi va mushkuli, bu — o'zingni anglash ekan…

* * *

Hayotda hech bir narsa osonlikcha qo'lga kiritilmagan, kiritilmaydi. Bunga shubhang bo'lsa, marhamat, barcha azizu mukarram insonlar hayotiga, buyuk ajdodlaring tarixiga nazar sol. Shunday ekan, oqil insonda yashashdan maqsad o'zidan o'chmas iz qoldirishdir. Bunga esa, avvalo, kishining o'z-o'ziga qattiq ishonmog'i, oldiga aniq maqsad qo'ymog'i, butun iqtidori hamda salohiyatidan unumli foydalanmog'i, va albatta, bu yo'lda tinimsiz mehnat qilmog'i lozim bo'ladi…

* * *

Halollik va mehnatsevarlik nuqsonsiz ishlash siridir.

* * *

Yoshlarga va zurriyotlarimga nasihatlarim:

— Qo'ling ochiq, tiling shirin, vijdoning toza bo'lsin.

— Hayotni ongli yashashda, do'st tanlashda ogoh bo'l! Zero, aynan ushbu omillarga e'tiborsizlik kishining umri davomida ko'plab adashishlariga sabab bo'ladi.

— Yolg'onni, garchi u senga katta foyda keltirsa ham, ishlatma, kam bo'lmaysan, keyin pushaymon bo'lmaysan.

— Yoshlikni imkoniyat, sog'liqni omonat, umrni fursat deb bil. O'shanda ulardan oqilona foydalanishing zarurligini yanada kuchliroq his etasan.

— Yaxshi inson, ishonchli do'st bo'lishga harakat qil, o'shanday bo'l va umring oxirigacha o'shanday bo'lib qol…

* * *

Yon daftardan:

Har gal onam hayotining so'nggi damlarini eslasam, ko'zim jiqqa yoshga to'ladi. Bechora, mushtipar volidamiz umrining oxirgi daqiqalarigacha Ikkinchi jahon urushida halok bo'lgan akam — jigarbandining nomini takrorlay-takrorlay vafot etganlar…

* * *

Ba'zan, qiziq, bolalarim bunchalik soddadil, bunchalik ishonuvchan bo'lishmasa, deb o'ylanib qolaman…

* * *

Men qiz nabiramni shunday erkalayman: sen men uchun onamsan, qizimsan, nabiramsan. O'shanda uning shahlo ko'zlari yanada porlab ketadi…

* * *

Ha, Aziz To'rayevning hayot yo'li — fidoyilik, ma'rifatparvarlik va insonparvarlikning yorqin namunasidir. Shu kunlarda muhtaram va mo''tabar ustozimiz Aziz Oppoqovich To'rayev muborak 90 yoshni qarshilash arafasida. Uning bosib o'tgan umr yo'li yosh avlod uchun ibrat maktabi, ustozlik faoliyati esa ezgulik va ma'naviyatga xizmat qilishning yuksak namunasi bo'lib qoladi.

Obiddin MAHMUDOV,

O'zbekiston Yozuvchilar uyushmasi

a'zosi.

Tahririyatdan:

O'zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyovning  joriy yil 18 iyundagi farmoniga binoan atoqli olim, jonkuyar ustoz Aziz To'rayev mamlakatimizda ilm-fan, ta'lim, madaniyat va san'at sohalarini rivojlantirish yo'lidagi ko'p yillik fidoyi xizmatlari, qolaversa, tavalludiga 90 yil to'lishi munosabati bilan “Mehnat shuhrati” ordeni bilan taqdirlandi. Ulkan e'tirof, samimiy ehtirom qutlug' bo'lsin, ustoz!