Maktab direktorini tayinlaş “öyin”ga aylanmasin!

Oçiği, 7-8-sinfda öqib yurgan paytimdayoq negadir özim öqigan maktabimga direktor bölişni orzu qilardim. Bu rahbarlikka talpiniş yoki öqituvçilikka qiziqişdan emas, balki öşa vaqtdagi direktorimizga ança “katta şaxs”larning ham hurmat bilan qaraşi, muhim tadbirlarda u kişining fikri bilan hisoblaşişi va eng muhimi, hamma uçun kerakli, ibratli odam bölganiga havas qilganimdan bölsa kerak.

Yaxşi eslayman, tumanimizda Hojiboyev domla desa, eng avvalo, ibratli oila rahbari sifatida hammaning hurmatini qozongan inson köz oldimizga kelardi. Direktorimizga katta-kiçik barça taşkilot rahbarlari, hatto tuman hokimi ham alohida hurmat bilan muomala qilardi. Qöl ostida işlaydigan öqituvçilarni-ku aytmasa ham böladi — ular rahbarni maktabning çinakam otasidek eʼzozlaşardi.

Tumanimizdagi töy-maʼrakalar, katta bayramlar oldidan ötkaziladigan haşarlarda u kişining iştiroki yaqqol sezilardi. Boisi, nafaqat maktab davrida, balki undan keyingi vaqtlarda ham maktabimizda öqigan odamlarga pand-nasihat qilişdan, örni kelsa, dakki berişdan töxtamas, göyoki butun umr ular uçun masʼuldek tutardi özini. Boşqalar ham buni umuman malol olişmasdi. U kişini qişloq raisidan köra hurmatliroq darajada bölgan, deyiş mumkin. Şunda körganman ustozlikning hayotda otadek uluğlanganini.

Oçiq yozayotganim uçun maktabimdagilar biroz xafa bölişar, ammo aytmasam bölmaydi: öşandan buyon maktabimizda boşqa öşanday hurmat-eʼtiborga ega direktorni körmadim.

Birgina biz öqigan maktabda emas, boşqa muassasalarda ham juda köp direktorlar almaşib ketdi. Kimdir lavozimda ozgina işlaydi-yu, qandaydir sabab bilan boşqa işga ötadi. Yangi odam kelib, tartib örnatmoqçi böladi-yu, uddaburon öqituvçilarning hurmatsizligi va fitnalaridan bezib, ariza yozadi. Yoki nimanidir bahona qilib, ustidan şikoyat yöllaşadi. Bularni kuzatib, kişi açinib ketadi. Baʼzan bu lavozimga mutlaq nomunosib odamlar ham daʼvogarlik qilişga jurʼat etayotganini körib, yoqa uşlaysan.

Yaqinda bir tadbir bilan maktabimizga borgandim. Biz öqigan vaqtlarda yönalişi pedagogikaga mos tuşmagani uçun uslubçimi yoki yetakçimi vazifasida işlagan bir ayol direktor örinbosari bölib olibdi. Öqituvçimiz kelmagan kunlari öğil bolalarga mehnat taʼlimidan darsga kirib, şunda ham bolalar bilan urişib, jerkib çiqib ketadigan bu ayolning juda katta ösişga erişganiga qoyil qoldim. “Oliygohda öqiş ança oson bölib qoldi, yaxşiroq joyda taʼlim olib, malakasini oşirgandir”, deb öyladim. Hartugul, direktorning maʼnaviy-maʼrifiy işlar böyiça örinbosarligiga har qanday odam ham loyiq körilavermaydi-da. Muomala madaniyati, yuriş-turişi, oilaviy ahvoli, bolalarni ergaştira olişiga jiddiy eʼtibor qaratilişiga amin edim.

Buni qarangki, oradan 4-5 oy ötar-ötmas öşa ayol direktor bölib olibdi. Işqilib, öylagan yaxşi gumonlarim rost bölsin.

Nazarimda, direktorlik lavozimi uçun juda katta kuraşlar ketayotganga öxşaydi. Munosib odamlar tayinlansa-ku, nur ustiga nur, ammo hatto öqituvçilikka ham nomunosib kimsalar maktabga rahbar bölib qolsa, bu juda katta fojiadir. Bunday vaziyatda tartib-intizom bilan bir qatorda taʼlim ham mutlaq izdan çiqişi, öqituvçi degan uluğ kasb nufuziga qattiq putur yetişi mumkin.

Turli odamlardan eşitadigan yoki ijtimoiy tarmoqlarda uçrayotgan ayrim noxuş xabarlarni öqiganim zahoti yana öşa ibratli direktorimiz xayolimga keladi. Qadamidan maʼnaviyat, maʼrifat ufurib turişi zarur bölgan kişilarning qilayotgan qilmişlaridan xafa bölib ketaman:

“Toşkent viloyati Yuqori Çirçiq tumanida voyaga yetmagan öquvçiga şilqimlik qilgan maktab direktori 5 sutkaga qamaldi. “Daryo” sud hujjatlari bilan tanişdi.

Maʼlum bölişiça, 1987 yilda tuğilgan, Yuqori Çirçiq tumanidagi maktablarning birida direktor vazifasida işlovçi I.J. joriy yilning 16-17 aprel kunlari “Telegram” messenjeri orqali öquvçisiga turli xil şahvoniy xususiyatga ega bölgan SMS-xabarlar jönatgan”.

“Samarqand şahridagi 81-umumiy örta taʼlim maktabi direktori O.O. atrofida ketma-ket mojarolar yuzaga keldi. Ijtimoiy tarmoqlarda tarqalgan xabarlar va videolarga köra, maktab rahbari tadbirga kelgan yoş xodimalarga şilqimlik qilgani hamda maktab hovlisida öquvçilarni urib-tepgani aytilmoqda. Farzandi himoyasi uçun maktabga kelgan ota-onalarga esa unga pedagogikani örgatmaslik kerakligini aytib javob bergan”.

“Kosonda maktab direktori qalbaki diplom tayyorlab beriş va maktabga işga joylaştiriş uçun 800 dollar pora olayotganda uşlandi”.

“Boş prokuratura huzuridagi Departamentning Surxondaryo viloyati boşqarmasi xodimlari tomonidan Angor tumani prokuraturasi bilan hamkorlikda ötkazilgan tezkor tadbirda tumandagi 26-sonli umumiy örta taʼlim maktabi direktori O.X. qölga olingan. Boş prokuratura Axborot xizmatining xabar berişiça, u öqituvçi N.Y.ni maktabdan böşatmaslik evaziga tamagirlik yöli bilan 2 million sömni olgan vaqtida aşyoviy dalillar bilan uşlangan”.

Kelajak uçun javobgar bölgan kişilar haqida bunday xabarlar tarqalişining özi oğriqli.

Akademik litseyda öqib yurgan vaqtlarimda viloyat miqyosidagi bir tadbirda tasodifan ikki kişining janjaliga guvoh bölib qoldim. Baqir-çaqirlar kuçaygan mahal ulardan biri “Biz öqituvçimiz!” dedi-yu, ikkisi ham tinçlandi. Ularning boşqalar oldida öqituvçilarning tortişişi töğri emasligini anglagani, özlarini qöyib turib, eng avvalo, bu kasb şaʼniga putur yetkazmaslikni öylagani quvonarli. Qani endi, ota-onalar oldida ham öylab ötirmay janjallaşadigan, internetda öz hamkasbini sazoyi qilib video tarqatadigan, dars soati kam bölib qolgani uçun direktorning ustidan arz qilib, barça eşiklarni qoqib yuradigan öqituvçilarda ham mana şu madaniyatdan misqolça bölsa!

Yaqinda bir hamkasbim 6 yoşli farzandini bilimi yaxşi bölgani uçun maktabga joylaştirişga borgani haqida söz oçib qoldi. “Bolamning boşlanğiç tuşunçalari, özlaştirişi yaxşi. Istalgan usulingizda suhbatlaşib körişingiz mumkin”, debdi. Maktab direktori esa bola bilan emas, otasi bilan “muomala qiliş”ni afzal bilib: “Yaxşi, farzandingizni muddatidan oldin öquvçilikka qabul qilamiz. Buning uçun maktabimizga nima olib bera olasiz? Şkaflarga ehtiyojimiz bor. Olib kelib berişga vaqtingiz bölmasa, heç xijolat bölmay, pulini bersangiz, özimiz keltirib qöyamiz”, deb kiprik qoqmay gapirganini aytib berdi. Bunaqa direktorlar qanday paydo bölib qolyapti — hayronsan kişi. Direktorlar ustidan öqituvçilarning ariza yozişini heç qaçon yoqlamaganman. Ammo bunaqa tamagir odam qöl ostidagilarga ham nohaqlik qilmasligiga işonç yöq. Şular haqida fikr yurita turib, öylab qoldim: aslida, maktab direktorligi uçun qanday odamlar tanlab olinadi va qanday tayinlanadi? Uzoq yillar maktabda halol işlagan, jamoada hurmat qozongan kişilar tanlanadimi yoki boşqaça tartib bormi?

2019 yilda “Umumiy örta taʼlim muassasasining kuzatuv kengaşi haqidagi namunaviy nizom” Özbekiston Respublikasi Adliya vazirligida davlat röyxatidan ötkazilgan edi. Unga köra, taʼlim jarayonining şaffofligini taʼminlaş, jamoatçilik taʼsirini kuçaytiriş, öquvçilarning sifatli taʼlim olişlari, ularga tegişli şart-şaroitlar yaratiş hamda taʼlim-tarbiya jarayonlarini qöllab-quvvatlaş maqsadida har bir taʼlim muassasasida Kengaş taşkil etilişi, bu kengaşlarda ota-onalar va öquvçilar maktab direktori kim bölişini belgilaşi aytilgandi. Hozir ham şu tartib amal qilyaptimi? Modomiki şunday ekan, nobop direktorlar qanday kelib qolyapti, degan savol tuğiladi.

Prezidentimizning 2023 yil 26 maydagi 79-son Farmoniga muvofiq, umumiy örta taʼlim muassasalari direktorlarini menejerlik kurslarida öqitiş va sertifikatlaş tizimini joriy etiş belgilangan edi. Uşbu jarayonni amalga oşiriş uçun Vazirlar Mahkamasining 2023 yil 25 dekabrdagi 681-son qarori bilan “Davlat umumiy örta taʼlim muassasalari direktori lavozimiga nomzodlarni menejerlik öquv kurslarida öqitiş va ularga menejerlik sertifikatini beriş tartibi töğrisida Nizom” tasdiqlangan. Unga köra, Abdulla Avloniy nomidagi pedagogik mahorat milliy instituti tomonidan umumtaʼlim maktablari direktorlari lavozimiga nomzodlarni menejerlik öquv kurslarida öqitiş va maxsus portal orqali ularga menejerlik sertifikatini beriş tizimi joriy etilgan. Menejerlik kurslariga öqiş uçun nomzodlar kamida bakalavr darajasiga hamda maktab direktorlari uçun belgilangan malaka talablariga muvofiq bölişi lozimligi aytiladi.

Xöş, maktab direktorlari uçun belgilangan malaka talablarida yuqoridagi sifatlarga eʼtibor qaratiladimi? Töğri, respublikada maktablar juda köp, hammasiga ham rahbar tayinlaşni markazdan turib nazorat qilib bölmas, biroq tuman (şahar) darajasidagi taşkilotlardan yuboriladigan nomzodlar tegişli masʼullar tomonidan puxta örganilişi zarur. Bugun maktab direktorligi unça katta rahbarlik lavozimidek körilmayotgan bölişi mumkin. Ammo önlab, yuzlab öqituvçilarga boş böladigan, minglab öquvçilar taʼlimiga masʼul rahbarni tayinlaşni har qanday taşkilotga yetakçi tayinlaşdan köra nozikroq masala sifatida köriş zarur emasmi? Axir istaymizmi, yöqmi, maktab direktori öşa taʼlim maskanining neçoğlik darajada ilm-maʼrifat dargohi darajasida bölişini taʼminlaydigan şaxsdir.

Qiziq, bugun tuman Maktab va maktabgaça taʼlim bölimlaridan maktab direktorlarini tayinlaş vakolati olib taşlangan. Uni viloyat Maktab va maktabgaça taʼlim boşqarmasi mutasaddisi hal qilar ekan. Endi öylab köring: bitta viloyatda qança maktab bor? Boşqarma boşliği buyruği bilan tayinlanadigan yoki vazifasidan ozod qiladigan aksariyat maktablarning hatto qayerda joylaşganini bilmaydi ham. Lekin vazifaga qöyadi. U qişloqda yoki mahallada faoliyat yuritadigan maktab va uning rahbari qanday odam, qanday obrö-eʼtiborga egaligini viloyat markazidagilar emas, birinçi navbatda tuman va şaharlardagi mutasaddilar yaxşiroq bilişmaydimi?

Demak, bu borada direktorlarni tayinlaş yoxud böşatişdagi ğalati “tartib”larni öylab köradigan vaqt keldi…

Kamoliddin RÖZIMATOV,

Özbekiston Jurnalistlar uyuşmasi aʼzosi.

 

Yangiliklarni döstlaringizga ulaşing

Fikr bildirish

Email manzilingiz chop etilmaydi. Majburiy bandlar * bilan belgilangan