Fazilatli inson
yoki “Do'stlik” ordeni sohibi, qo'qonlik Sohib ALIYEVning faoliyati va ibratli hayoti haqida
Insonni Parvardigor go'zal shaklu shamoyilda, mukammal xilqat qilib yaratgan. Kimki imon va ezgu amallar bilan, ilm-ma'rifat izlab, mol-dunyo muhabbati va vaqtichog'likka maftun bo'lmay, volidai muhtaramasi hamda qiblagohiga ziyoda mehr-ehtirom ko'rsatib, umr yo'llarida chekiladigan mashaqqatlarga sabr-toqat qilib yashasa, u haqiqiy go'zal insondir. Yaqinda chop etilgan “Farg'ona geofiziklari yetakchisi” kitobi ana shunday kishilardan biri — fozillarga xos hayot kechirib, mudom yaxshiliklarga shoshilib umrguzaronlik qilayotgan qo'qonlik Sohib Aliyevning hayoti, faoliyati, insoniylik fazilatlari va u haqdagi dil so'zlaridan iborat.
Sohib Aliyev M.V.Lomonosov nomidagi Moskva davlat universitetida tahsil olgan. O'tgan asrning elliginchi yillarida bu nufuzli dargohda o'qish hammaga ham emas, alohida iqtidorli yoshlargagina nasib qilardi.
U ana shunday oliy ta'lim maskanini tamomlagach, mehnat faoliyatini Qashqadaryo viloyatining Yakkabog' geofizika ekspeditsiyasida boshladi. Keyinchalik qariyb ellik yil Farg'ona geofizika ekspeditsiyasi boshlig'i vazifasida ishladi. Bugungi kunda nafaqat soha fidoyisi, balki chuqur bilim va ibratli hayot tajribasiga ega bo'lgan nuroniydir.
Geofizika — fan va amaliyot tutashgan, tahlil va tafakkur talab etadigan soha. U faqat tabiiy resurslarni topish emas, balki ularni to'g'ri baholash, yurtimiz iqtisodiy taraqqiyotiga xizmat qiluvchi ilm-fan asoslarini mustahkamlash demakdir. Ana shu murakkab va sharafli soha rivojiga munosib hissa qo'shgan mutaxassislar orasida Sohib Aliyev nomi alohida hurmat bilan tilga olinishi bejiz emas. Negaki, uning kasbiy yo'li to'la ma'noda ilmiy izlanish, texnologik amaliyot va ishlab chiqarish tajribasining uyg'un namunasi desak xato bo'lmas. Uzoq yillik mehnat faoliyati davomida mamlakatimizning turli mintaqalaridagi geofizik qidiruv ishlarida faol ishtirok etib, ko'plab kon va resurslarning aniqlanishiga bevosita hissa qo'shgan.
“Sohib Aliyevning yuzidan nur, so'zidan donolik taraladi, — deb yozadi Qo'qon shahar hokimi Ma'ruf Usmonov ushbu kitobda. — Uning hayot yo'li yosh avlod uchun ibratdir. Ho'qandi latifimizning faxri bo'lgan Sohib Aliyev sadoqat, halollik, samimiyat va mehribonlik kabi beqiyos qadriyatlarni amalda ko'rsatib kelayotgan yuksak ma'naviyatli insondir”.
Qo'qonda geofizika haqida gap ketsa, odamlar ko'z o'ngida Sohib Aliyev gavdalanadi.
— Sohib Aliyev geofizika sohasida chuqur bilimga egaligi, tashkilotchiligi, g'ayrat-shijoati, insonparvarligi va rostgo'yligi bilan tanilgan obro'li hamda peshqadam rahbarlardan biriga aylangan edi, — deya so'zladi ustozi, “O'zbekgeofizika”ning sobiq bosh direktori Toshpo'lat Bobojonov. — U Farg'ona geofizika ekspeditsiyasiga rahbarlik faoliyati davomida bu korxonaning shuhratini yuqori darajaga ko'tardi.
Mazkur risola “Umr bahori — bolalik”, “Qizg'in mehnat jabhasida”, “Etuklik pallasi”, “Hamkasb qadrdonlar”, “Do'stlar dil izhori”, “Qarindoshlar, farzandlar va nabiralar ehtiromi” kabi olti bobdan iborat bo'lib, unda Sohib hoji ota Aliyevning ibratli umr yo'liga nazar tashlanadi, insoniy fazilatlari haqida qalb izhorlari hikoya qilinadi.
“Do'stim haqida yomon gap topa olmayman” deb nomlangan ocherkda shunday voqea hikoya qilinadi:
“Meni hamma onamga o'xshatishadi, — dedi Sohib aka. — Onam rahmatli juda ham pazanda edi. Bizning hovlimizda hech kim ovozini balandlatib gapirmagan. Janjal ham bo'lmagan. Onam yoqimli talaffuz bilan chiroyli so'zlarni topib gapirardi. Islomdan xabari bor ayol edi. Mahalla-ko'y, qo'ni-qo'shnilar “otincha aya” deb hurmat qilishardi. Uyimizdan odam uzilmasdi. Ular ko'p masalalarda maslahat so'rab onamning oldiga kelishardi. Onamga birov birovning ustidan arz qilsa, u uning fikriga qo'shilmasdi. Ayam uchun yomon odam yo'q edi. “Eson bo'lsin, qo'y, bolam, u ham Allohning bandasi”, der edilar”.
“Otam rahmatli ham islom dinimizni yaxshi biladigan, Allohdan qo'rqadigan kishi edi, — dedi u hikoyasini davom ettirib. — Hamma ularni “Mulla Alijon” derdi. Arab alifbosini yaxshi bilardilar-da. Kam gapirardilar. Har kuni bomdoddan keyin bir soatlar chamasi ovoz chiqarib Qur'on o'qirdilar. Ovozi qorilarnikidek edi. Ha, kunimizni Qur'on eshitishdan boshlardik. Shuncha yillar o'tgan bo'lsa ham, erta tonglarda otamning hech kimnikiga o'xshamaydigan shirali ovozini, onamning shirin so'zlarini, mehribon qo'llarini sog'inib qolaman. Qabrlariga borib ularni yo'qlayman, duoi fotiha qilaman”.
Ha, Sohib Aliyev qanchalar imon-e'tiqodli insonlarning zurriyoti ekanini ushbu hikoya ham anglatib turibdi.
Shu ocherkda Sohib aka o'g'li Erkinning ismi qo'yilish tarixi haqida shunday hikoya qilgan:
“1969 yili Erkin Vohidovning “Yoshlik devoni” kitobi chiqqandi. Dadamga shu kitobdan “O'zbegim” she'rini o'qib bergandim. Dadam bu she'rdan nihoyatda ta'sirlandi. “Buni kim yozibdi?” deb so'radi. “Erkin Vohidov”, dedim. “Agar o'g'il farzand ko'rsang, ismini albatta Erkin qo'yamiz”, dedilar shunda. Oradan bir necha oy o'tib o'g'il ko'rdik, otam aytganlaridek, chaqaloq ismini Erkin qo'ydik. Oradan yillar o'tib, ustozim Toshpo'lat Bobojonov va Erkin Vohidov bilan uchovimiz bir dasturxon atrofida suhbatlashib qoldik. Bo'lgan voqeani aytib berdim. Erkin aka o'shanda juda xursand bo'lib ketgandi. “Qo'qonga borib, adashimni ziyorat qilaman”, degandi”…
Kishi kitobdagi shu kabi voqealarni o'qiganda beixtiyor ta'sirlanib ketadi.
— Men ustoz Sohib Aliyev bilan doimo muloqotda bo'lib, ish jarayonida va hayotda qimmatli saboqlar oldim, tajribalar orttirdim, — dedi Farg'ona geofizika ekspeditsiyasi direktori Davlatjon Usmonov. — U dunyoqarashi juda keng, insoniylik darajasi yuqori, samimiy inson va bag'rikeng ustozdir. Shu bilan birgalikda u qattiqqo'l, tartib-intizomga qat'iy amal qiladigan, o'zining va o'zgalar vaqtini tejaydigan, haqiqatparvar rahbar hamdir. Ustozimiz ishtirok etgan har qanday davra doim xursandchilik, hazil-mutoyiba, kulgi va xushchaqchaqlikka liq to'la bo'ladi.
Men Sohib Aliyevga xo'jalik ishlari bo'yicha muovin bo'lib ko'p narsalarni o'rgandim, ko'p odamlarni tanidim, ya'ni juda katta maktabni o'tadim. Bu bugungi kunda bajarayotgan vazifamda juda qo'l kelmoqda. Yonimizda Sohib Aliyevdek maslahatgo'y, yo'lboshchimiz borligidan benihoya mamnunmiz.
— Avtohalokatga uchrab kasal yotganimda jarohat asoratlari chidab bo'lmas darajada azob bera boshladi, — deb yozadi shogirdi, geologiya-minerologiya fanlari doktori Asqarali O'rmonov. — Qilingan muolajalar ta'siri sezilmaydi. Kayfiyatim juda ham yomon, ruhan qiyin ahvolda yotganimda ustozimiz Sohib Aliyev telefon qilib qoldi, ahvolimni salom-alikdanoq sezdi. Ancha nasihatlar bilan kayfiyatimni ko'tardi va shunda birdan “Boris Polevoyning “Chin inson qissasi”ni o'qiganmisiz?” deb qoldi. Men “Ha, o'qiganman”, deb javob bersam, “Kitobini berib yuboraman, yoshlikda o'qigan bo'lsangiz kerak, yana boshqatdan shuni o'qing. Bular hali o'tib ketadi, hammasi yaxshi bo'ladi, judayam tushkunlikka tushmang-da, Asqarali”, dedi. Men kitobni shoshmasdan yana o'qib chiqdim, haqiqatan ham ma'naviy va ruhiy kuch bag'ishladi. Chunki shu bugungi holatimda kitob menga boshqacha ta'sir ko'rsatdi, avvalo, Alloh xaloskordir va mehribondir, lekin ushbu kitob ham shu holatda menga ruhiy ozuqa bergan edi.
Ustozimiz nafaqada bo'lsa ham bizga maslahatgo'y, suyanchiq, har doim yordamlarini ayamaydi. Biz barcha shogirdlari undan cheksiz minnatdormiz.
“Dadam doimo do'stlariga sadoqatli inson, — deb yozadi o'g'li Erkinjon. — Dadam Prezidentimiz Farmoniga binoan “Do'stlik” ordeni bilan mukofotlanganlarida do'stlari: “Bu orden haqiqiy egasiga berildi. U kishi do'stlik so'zining ma'nosini o'z hayoti bilan isbotlagan odam”, deb aytishgandi”.
Ha, Erkinjon to'g'ri baho beribdi. Sohib Aliyev shunday insonki, u kishida olimning iqtidori, shoirning qalbi, muhandisning aniqligi, do'stning sadoqati mujassam.
Nabirasi Feruz Aliyevning bobosini ta'riflab yozganlarini kishi befarq o'qiy olmaydi:
“Men bilgan insonlar orasida shunday bir kishi borki, uning nomi menda cheksiz hurmat, samimiy tabassum, chinakam yetuklikka nisbatan behisob minnatdorlik tuyg'usini bag'ishlaydi. Bu mening opoqim — bobomdir. U shunchaki otamning otasi emas, balki mening ustozim, haqiqiy erkak namunasi, katta oilamizning boshi va nafaqat bizning, balki ko'plab insonlarning hayotida chuqur iz qoldirgan tabarruk shaxs.
Bobom qo'l urgan har bir ish aniq rejali, puxta o'ylangan va oxiriga yetkazilgan bo'lardi. Uning hayotga munosabati oddiy edi: hamma narsani o'z vaqtida, halol va jon-dildan bajarish. U shoshma-shosharlik, dangasalik va mas'uliyatsizlikni yoqtirmasdi.
Bolaligimdan uni “soat odam” deb eslab qolganman. Uning doimo o'z kundalik jadvali bor edi va uydagi barcha narsa u kishiga moslashardi — qo'rquvdan emas, hurmatdan. Ular baqirmasdilar, talab qilmasdi, shunchaki o'z namunasi bilan ko'rsatardi. Biz, nabiralar esa buni tabiiy hol deb qabul qilardik. Bugun ham katta bo'lib, u o'rgatganidek, soatni 5-10 daqiqa oldinga qo'yaman. Shunchaki oldindan tayyor bo'lish uchun. Shunchaki bobomga o'xshab qadr-qimmat bilan yashash uchun.
U menga erkak bo'lishni o'rgatdi. So'z bilan emas, amal bilan. U ota, bobo, er, oila boshlig'i qanday bo'lishi kerakligini amalda ko'rsatib berdi. Va'daga vafo qilishda, halol bo'lishda, imkon qadar yordam berishda. Buning evaziga hech narsa kutmaslikda…
Bobomning eng yorqin fazilatlaridan biri uning yordam berishga doim tayyor turishidir. U hech qachon boshqalarning mushkulotlarini chetlab o'tmaydi. Odamlar bilishadiki, unga istalgan muammo bilan murojaat qilish mumkin va u albatta yordam beradi. Manfaatsiz, shartsiz — shunchaki qo'lidan kelganicha.
Men aynan shu fazilatni o'zimda saqlab qolishni istayman. Men ham yordam berishim mumkinligini ko'rganimda, rad eta olmayman. Chunki menda uning bir bo'lagi yashaydi.
Bobom butun umrini ilm-fan va davlat taraqqiyotiga bag'ishladi.
U o'z mehnati bilan mamlakat taraqqiyotiga ulkan hissa qo'shdi. Uning yutuqlari davlat darajasida e'tirof etildi: bobom ko'p marta mukofotlandi, Prezidentimiz bilan bir necha bor uchrashdilar, shaxsiy tabriklar hamda medal va ordenlar oldilar. Bular quruq mukofotlar emas edi, ularning ortida ishga baxshida etilgan hayot va umr turadi.
Hozir ham murakkab tanlov oldida turganimda, o'zimga savol beraman: “Bobom qanday yo'l tutgan bo'lardi?” Javob esa ularning menga bergan o'gitlari va tarbiyasidir — bular men uchun kompas kabidir. Boisi, u to'g'ri yo'ldan adashtirmaydi. Shu sabab men uchun u doimo haqiqiy ibrat namunasi bo'lib kelgan va shunday bo'lib qoladi”.
Bu kitobda ibratli umr kechirayotgan sakson olti yoshli mo'ysafid nuroniyning umr daftari, hayot maktabi haqida batafsil hikoya qilinibdi. Bu risolani yuragim entikib, havas bilan o'qib chiqdim. Go'yo ezgulik dunyosiga sayohat qilgandek bo'ldim. Qani edi, unda yozilganlar oilalar davrasida mutolaa qilinsa, ayniqsa, yoshlarga yo'lchi yulduz bo'lib, katta ma'naviy ozuqa bergan bo'lardi.
Dilmurod QIRG'IZBOYEV,
O'zbekiston Jurnalistlar uyushmasi
a'zosi.