Ayol özgarsa, jamiyat özgaradi

Yangi Özbekiston taraqqiyotining eng muhim mezoni – inson qadrini uluğlaş va ayol salohiyatini röyobga çiqariş

Baʼzan tarixni katta siyosat, yirik qurilişlar yoki iqtisodiy islohotlar özgartiradi, deb öylaymiz. Aslida esa tarixni inson özgartiradi. Insonning taqdiriga eʼtibor qaratgan davlatgina taraqqiyot sari dadil odimlaydi. Inson haqida söz ketganda esa, avvalo, jamiyatning maʼnaviy tayançi bölgan ayol siymosi köz oldimizga keladi. Çunki ayolning qadri uluğlangan yurtda nafaqat oilalar, balki butun jamiyatning kelajagi mustahkam böladi.

Bugun dunyo şiddat bilan özgarmoqda. Sunʼiy intellekt, raqamli iqtisodiyot, yangi kasblar, keskin raqobat şaroitida davlatlarning muvaffaqiyati tabiiy boyliklar bilan emas, balki inson kapitali bilan ölçanmoqda. Ana şunday şaroitda ayollarning bilim olişi, kasb egallaşi, iqtisodiy faolligi va davlat boşqaruvidagi iştiroki strategik ahamiyat kasb etmoqda. Bu masala endi faqat ijtimoiy himoya yoki inson huquqlari doirasidagi mavzu emas. Bu – millat taraqqiyoti va kelajak avlod taqdiri bilan boğliq masaladir. Yangi Özbekistonda amalga oşirilayotgan islohotlarning mohiyatiga nazar taşlasak, ularning markazida aynan inson qadri turişini köramiz. Sönggi yillarda xotin-qizlarning huquq va manfaatlarini himoya qiliş, ularning sifatli taʼlim olişi, kasb-hunar egallaşi, tadbirkorlik bilan şuğullanişi, siyosiy va ijtimoiy hayotdagi faolligini oşiriş böyiça izçil huquqiy asos yaratildi. Bu islohotlar ayolni himoyaga muhtoj qatlam sifatida emas, balki jamiyat taraqqiyotining faol iştirokçisi sifatida eʼtirof etayotganini anglatadi.

Biroq qonunlar qançalik mukammal bölmasin, jamiyat tafakkuri özgarmasa, ularning haqiqiy samarasi töliq namoyon bölmaydi. Hali-hanuz ayrim oilalarda qiz bolaning oliy taʼlim olişi ikkinçi darajali masala sifatida qaraladi. Baʼzan uning kasb tanlaşi yoki rahbarlik lavozimiga intilişi turli stereotiplar bilan baholanadi. Bu esa şuni körsatadiki, gender tenglik haqida gapirganda, biz faqat qonunçilikni emas, balki ijtimoiy ongni ham yangilaşimiz kerak.

Aslida, gender tenglik heç qaçon erkak va ayolni qarama-qarşi qöyiş emas. U imkoniyatlarning tengligi, mehnatning adolatli qadrlanişi va inson salohiyatining töliq namoyon bölişini anglatadi. Agar jamiyat özining yarmini taşkil etadigan ayollar salohiyatidan töliq foydalana olmasa, u öz taraqqiyot imkoniyatlarining ham katta qismini boy beradi.

Bugungi özbek ayoli keçagidan mutlaqo farq qiladi. U nafaqat oilaning tayançi, balki ilm-fan, taʼlim, soğliqni saqlaş, axborot texnologiyalari, jurnalistika, tadbirkorlik va davlat boşqaruvida ham faol iştirok etmoqda. Respublikamizning eng çekka hududlarida ham öz biznesini yölga qöygan, yangi iş örinlari yaratgan, eksport bilan şuğullanayotgan ayollar safi tobora kengaymoqda. Ularning har biri bir haqiqatni isbotlamoqda: ayolga işonç bildirilsa, u faqat öz oilasining emas, balki jamiyatning ham tayançiga aylanadi.

Biroq bu muvaffaqiyatlar ortida katta mehnat va murakkab jarayonlar yotadi. Heç bir islohot bir kunda natija bermaydi. Ayniqsa, asrlar davomida şakllangan ijtimoiy qaraşlarni özgartiriş vaqt talab qiladi. Şu bois bugungi islohotlarni faqat bugunning natijasi bilan emas, balki ertangi avlod taqdiri nuqtai nazaridan baholaş lozim. Har qanday islohotning haqiqiy natijasi qonunlar soni bilan emas, balki inson hayotidagi özgarişlar bilan ölçanadi. Bugun mamlakatimizning turli hududlariga safar qilgan jurnalist bitta muhim haqiqatga guvoh böladi: keça öz kelajagini tasavvur qilişga ikkilanib turgan köplab xotin-qizlar bugun öz biznesini yölga qöygan, oliy taʼlim muassasalarida tahsil olayotgan, ilmiy izlanişlar olib borayotgan yoki davlat boşqaruvida masʼuliyat bilan işlayotgan mutaxassislarga aylangan.

Bu özgarişlar tasodif emas. Ular davlat siyosatining izçil davom etayotgani, xotin-qizlarni qöllab-quvvatlaş tizimi tobora takomillaşib borayotganining amaliy natijasidir. Taʼlim, bandlik, tadbirkorlik, ijtimoiy himoya va huquqiy kafolatlarni mustahkamlaş borasidagi çora-tadbirlar minglab oilalarning turmuş tarzini özgartirdi. Ayolning iqtisodiy mustaqilligi esa, avvalo, oilaning farovonligi va jamiyat barqarorligiga xizmat qilmoqda.

Ammo bugungi kunning yana bir muhim vazifasi bor. Bu — ayolning jamiyatdagi örni haqidagi tasavvurni tubdan yangilaşdir. Hali ham ayrim hollarda ayolning muvaffaqiyatiga şubha bilan qaraladi, uning rahbarlik salohiyati erkaklarnikidan pastroq baholanadi yoki faolligi istisno sifatida talqin qilinadi. Aslida esa zamonaviy dunyo tajribasi buning mutlaqo aksini isbotlamoqda. Bugun raqobat bilim va malaka bilan belgilanadi. Bilimning esa jinsi bölmaydi.

Şu nuqtai nazardan ommaviy axborot vositalari zimmasidagi masʼuliyat yanada ortadi. Jurnalistika voqelikni aks ettiriş bilan birga, jamiyat tafakkuriga ham taʼsir körsatadi. Demak, ayollar mavzusini yoritişda faqat tantanali tadbirlar yoki bayram tabriklari bilan çeklanib qoliş mumkin emas. Haqiqiy publitsistika hayotning özini körsatadi: muvaffaqiyat ortidagi maşaqqatni, yutuq ortidagi izlanişni, muammo ortidagi sabablarni oçib beradi.

Bugungi mediamakonda ayol obrazi tobora zamonaviylaşib bormoqda. Biroq bu jarayon yanada çuqurroq mazmun bilan boyitilişi zarur. Jamiyat tadbirkor ayolni ham, olima ayolni ham, muhandis ayolni ham, jasoratli jurnalist ayolni ham tabiiy hol sifatida qabul qilişi kerak. Çunki bu istisno emas, taraqqiyotning tabiiy qonunidir.

Eng muhimi, bugungi islohotlar faqat bugungi avlod uçun emas, ertangi kun uçun xizmat qilmoqda. Bugun maktabga borayotgan qizaloq ertaga sunʼiy intellekt böyiça mutaxassis, yirik kompaniya rahbari yoki xalqaro maydonda mamlakat şaʼnini himoya qiladigan olima bölişi mumkin. Uning oldidagi eng katta tösiq imkoniyatning yöqligi emas, balki işonçning yetişmasligi bölmasligi kerak. Aynan şu işonçni şakllantiriş esa oila, maktab, jamiyat va ommaviy axborot vositalarining umumiy vazifasidir. Zero, ayolga berilgan imkoniyat heç qaçon faqat bitta insonning muvaffaqiyati bilan yakunlanmaydi. U butun bir oilaning, mahallaning, jamiyatning va oxir-oqibat davlatning taraqqiyotiga xizmat qiladi. Şuning uçun ham ayol masalasi alohida bir ijtimoiy qatlam muammosi emas. Bu – millatning kelajagi haqidagi masaladir.

Bugun dunyo “törtinçi sanoat inqilobi” haqida gapirmoqda. Sunʼiy intellekt, raqamli texnologiyalar, innovatsion iqtisodiyot va global raqobat şaroitida mamlakatlarning kuçi endi yer osti boyliklari bilan emas, balki inson kapitali bilan baholanmoqda. Ana şunday davrda ayollarning salohiyatini töliq röyobga çiqarmasdan turib, barqaror taraqqiyotga erişiş mumkin emas.

Özbekiston ham aynan mana şu haqiqatni anglagan holda inson manfaatlarini davlat siyosatining ustuvor yönalişiga aylantirdi. Xotin-qizlarning taʼlim olişi, kasb egallaşi, tadbirkorlik faoliyatini boşlaşi, siyosiy va ijtimoiy hayotda faol iştirok etişi uçun yaratilayotgan imkoniyatlar – bu şunçaki bugunning ehtiyoji emas, balki ertangi kun uçun qöyilayotgan mustahkam poydevordir.

Lekin har qanday islohotning umrboqiyligi hujjatlar bilan emas, odamlarning tafakkuri bilan belgilanadi. Agar qiz bola ulğayayotgan oilada uning fikri tinglansa, orzulari qöllab-quvvatlansa, bilim olişiga şaroit yaratilsa, u ertaga nafaqat öz oilasining, balki jamiyatning ham tayançiga aylanadi. Aksinça, isteʼdod va intilişlar turli stereotiplar bilan çeklansa, bundan faqat bir ayol emas, butun jamiyat yutqazadi.

Şu bois bugun gender tenglik haqida gapirganda, uni faqat huquqiy yoki siyosiy tuşunça sifatida emas, maʼnaviy madaniyat masalasi sifatida ham köriş zarur. Farzand tarbiyasidan tortib, mehnat bozoridagi munosabatlargaça, ommaviy axborot vositalaridagi yondaşuvdan tortib, rahbar kadrlarni tanlaşgaça bölgan barça jarayonlarda adolat mezoni ustuvor bölişi kerak. Jurnalist sifatida kuzatganim şuki, jamiyatdagi eng katta özgarişlar köpinça balandparvoz şiorlar bilan emas, oddiy insonlarning taqdirida namoyon böladi. Bir qizning oliy taʼlimga kirişi, bir ayolning öz biznesini yölga qöyişi, bir onaning farzandini ilmli va vatanparvar qilib tarbiyalaşi — bularning har biri mamlakat taraqqiyotiga qöşilgan ulkan hissadir. Statistik maʼlumotlar aynan ana şunday insoniy taqdirlardan şakllanadi.

Yangi Özbekistonni bunyod etiş yölida ayolning örni haqida gapirganda, bir haqiqatni unutmasligimiz kerak: ayolga berilgan imkoniyat — bu faqat uning şaxsiy yutuği emas. Bu davlatning kelajagiga kiritilgan sarmoya, jamiyatning intellektual salohiyatiga qöşilgan hissa va millatning ertangi kuniga bildirilgan işonçdir.

Şunday ekan, ayolning qadrini uluğlaş, uning huquq va manfaatlarini himoya qiliş, bilim olişi va mehnat qilişi uçun keng imkoniyat yaratiş nafaqat davlatning, balki har birimizning fuqarolik burçimizdir. Zero, ayol özgarsa – oila özgaradi. Oila özgarsa – jamiyat özgaradi. Jamiyat özgarsa, Yangi Özbekiston taraqqiyoti yanada mustahkam va barqaror böladi.

Navbahor DARXONOVA,

jurnalist.

 

 

Yangiliklarni döstlaringizga ulaşing

Fikr bildirish

Email manzilingiz chop etilmaydi. Majburiy bandlar * bilan belgilangan