Gul barglariday oçilgan raqs
Bugun boğimizda oçilgan bir gul diqqatimni tortdi. Uning öziga xos rangi, jilosi va tarovati meni hayratga soldi. Gulga uzoq tikilib qoldim. Har bir bargi göyo alohida bir gözallik va alohida bir maʼnoni ifoda etayotgandek edi. Bu manzara meni çuqur öyga toldirdi.
Gulning oçilişiga nazar solar ekanman, xayolimda yaqinda tomoşa qilganim — milliy raqs gavdalandi. Çunki gulning asta-sekin oçilişi bilan raqs harakatlari örtasida ajib bir uyğunlikni his qildim. Xuddi gul barglari birin-ketin oçilib, öz jozibasini namoyon etgani kabi, raqs ham harakatdan harakatga ötib, özining butun nafosatini oçib borar edi.
Tabiatda gul birdaniga oçilmaydi. Avval ğunça bölib körinadi. Keyin quyoşning iliq nurlari va bahorning mayin nafasi taʼsirida har bir bargi asta-sekin oçilib, bor gözalligini namoyon etadi. Raqs ham xuddi şunday: har bir harakat, har bir qadam va har bir nigoh tomoşabin qalbiga asta-sekin yöl topib, uni gözallik olamiga boşlaydi.
Ayniqsa, milliy raqslarimizda bu nafosat yanada yaqqol körinadi. Raqqosaning qöl harakatlarida xalqimizning nozik didi, nigohlarida şarqona hayo va latofat, qadamlarida esa milliy ruh mujassam. Şu bois milliy raqs şunçaki sahna sanʼati emas, balki xalq maʼnaviyatining harakatdagi ifodasidir.
Raqs liboslariga nazar taşlasak, ular göyo gulning rang-barang jilosini eslatadi. Atlas va adras matolarining tovlanişi, milliy naqşlarning nafosati hamda zarhal bezaklarning jilosi milliy madaniyatimizning boyligi va xalqimizning yuksak estetik dididan darak beradi. Xuddi gul öz rangi bilan insonni maftun etganidek, milliy liboslar ham raqsga alohida körk va mazmun bağişlaydi.
Bizning xalqimizda azaldan qiz bola gulga qiyoslanadi. Bu bejiz emas. Gul qanday qilib özining nafosati va latofati bilan inson qalbini rom etsa, qizlarimiz ham öz odobi, hayosi, mehribonligi va nazokati bilan hayotimizga fayz bağişlaydi. Sahnada milliy raqs ijro etayotgan qizlarga nazar taşlar ekanman, ular közimga göyo turfa ranglarda oçilgan gullardek körindi. Ularning mayin harakatlari, nafis qomatlari va milliy liboslar bilan uyğunlaşgan jozibasi xalqimizning asrlar davomida şakllangan gözallik haqidagi tasavvurini namoyon etar edi. Şu bois men uçun raqs tuşayotgan qizlar bamisli oçilib turgan gullardir. Ularning har bir harakati gul barglarining mayin tebranişi kabi nafis va taʼsirçandir.
Milliy raqslar xalqning tarixi, turmuş tarzi va maʼnaviy dunyosining badiiy ifodasidir. Ularda ajdodlarimizning hayoti, urf-odatlari, orzu-intilişlari va hayotga bölgan munosabati aks etadi. Şu jihatdan qaraganda, milliy raqslar nafaqat sanʼat namunasi, balki xalqning madaniy xotirasi ham hisoblanadi.
Özbek milliy raqs sanʼatining noyob namunalaridan biri bölgan “Lazgi”da bu uyğunlik ayniqsa yorqin namoyon böladi. “Lazgi”ning har bir harakati inson qalbidagi tuyğular, hayot quvonçi va tabiat bilan uyğunlikni ifoda etadi. Asrlar davomida sayqallanib kelgan bu sanʼat namunasi xalqimiz maʼnaviy merosining ajralmas qismiga aylangan. 2019 yilda Xorazm raqsi — “Lazgi” YUNESKOning Insoniyat nomoddiy madaniy merosi reprezentativ röyxatiga kiritilişi uning nafaqat milliy, balki jahon madaniyatida ham munosib örin egallaganini körsatadi.
Şunda men yana bir haqiqatni angladim: gulning gözalligi uning barglarida namoyon bölganidek, millatning gözalligi ham uning sanʼatida aks etadi. Milliy raqs esa ana şu gözallikning harakatga aylangan timsolidir.
Men uçun raqs — bu oçilayotgan gul. Uning har bir harakati barglarning oçilişi, milliy liboslari esa ana şu gulning rang-barang jilosidir. Bu gul xalqimizning tarixi, madaniyati va maʼnaviyatidan ozuqa oladi. Şuning uçun ham milliy raqslarimizni asrab-avaylaş, örganiş va kelajak avlodlarga yetkaziş barçamizning muqaddas burçimizdir.
Zero, raqs — millat qalbining harakatdagi ifodasi, uning maʼnaviy qiyofasini namoyon etuvçi betakror merosdir.
Zulfiya YAQUBOVA,
Özbekiston davlat xoreografiya akademiyasi Urganç filiali “Lazgi” ijroçiligini rivojlantiriş bölimi boşliği.
