Xalq xotirasi yaşayotgan göşalar
Muzey — tarix közgusi. Ötmiş va kelajakni boğlaydigan uşbu muqaddas maskanlar orqali xalqimizning köp asrlik boy tarixi bilan tanişamiz. Muzeylardagi har bir eksponat ajdodlarimiz hayoti, yaşaş tarzi, mehnat faoliyati, madaniyati va sanʼati haqida sözlaydi.
Bugungi kunda yurtimizda 130 ga yaqin muzey faoliyat olib bormoqda. Maʼlumotlarga qaraganda, ularda saqlanayotgan eksponatlar soni 2,17 milliondan köproq. Şu örinda öz faoliyatini namunali yölga qöygan önlab muzeylarni sanab ötiş mumkin. Masalan, Savitskiy nomidagi Qoraqalpoğiston davlat sanʼat muzeyi respublikamizdagi eng yirik sanʼat maskanlaridan biri hisoblanadi. Nukus şahrida joylaşgan bu muzey 1969 yilda taşkil topgan bölib, 1984 yildan buyon I.V.Savitskiy nomi bilan ataladi. Muzeyga taniqli etnograf va restavrator Igor Savitskiyning saʼy-harakatlari hamda u töplagan qoraqalpoq xalq amaliy sanʼati asarlari negizida asos solingan. Muzey zallarini aylanar ekanmiz, qoraqalpoq xalqining yaqin ötmişdagi hayoti, gözal sanʼati va orzu-armonlari bilan yuzma-yuz kelganday bölamiz.
Albatta, Özbekistonda bunday qutluğ maskanlar juda köp. Özbekiston amaliy sanʼat muzeyi, Samarqanddagi “Afrosiyob” muzeyi hamda Termiz arxeologiya muzeyi şular jumlasidandir.
Hozirgi kunda yurtimizning barça viloyatlarida hudud tarixi, madaniyati va sanʼatini aks ettiruvçi muzeylar faoliyati samarali yölga qöyilgan. Bu esa, bir tomondan, mahalliy aholining madaniy ehtiyojlarini qondirişga xizmat qilsa, ikkinçi tomondan, mamlakatimizga taşrif buyurayotgan xorijiy sayyohlar safi yildan-yilga kengayib borayotganini eʼtiborga olgan holda, ularga qöşimça qulayliklar yaratiş imkonini bermoqda.
Biz yaqinda Angren şahridagi Ölkaşunoslik muzeyi faoliyati bilan atrofliça tanişdik. Uşbu muzey 1960 yil 21 sentyabrda “Sotsgorod” posyolkasida taşkil topgan. 1972 yilda esa yangi, moslaştirilgan binoga köçirilgan. 2019 yil 19 avgustda şahar hokimining qarori bilan unga “Angren şahar tarixi muzeyi” nomi berildi. Muzey hozirgi kunda uçta — tabiat, tarix va sanʼat bölimlaridan iborat.
Ayni paytda 25 nafar xodim faoliyat yuritayotgan bu maskanda 35 mingdan ortiq eksponat saqlanmoqda. Muzeyning tarix bölimidan örin olgan eksponatlarda “Sotsgorod” posyolkasining taşkil etilişidan tortib, Angrenning zamonaviy şaharga aylanişi va hozirgi kungaça bölgan rivojlaniş davri hikoya qilinadi.
Muzeyga taşrif buyurganlar sanoat xomaşyosi bölgan kömir konining oçilişi va u yerda olib borilgan dastlabki işlar bilan batafsil tanişişlari mumkin. Albatta, ötgan asrning 60-yillarida kömir qazib çiqariş oson keçmagan. Tomoşabinlar texnika rivojlangan keyingi yillarda işlab çiqariş sifati va samaradorligi ortib borganini muzeydan joy olgan suratlar hamda boşqa noyob eksponatlar orqali yaqqol bilib oladilar.
Angren issiqlik elektr stansiyasi (IES) ham şahardagi yirik sanoat korxonalaridan biridir. Korxonaga tamal toşi qöyilgan davrdan boşlab to şu kungaça, yaʼni u yirik işlab çiqariş majmuasiga aylangunga qadar işçilar tomonidan qançalik fidokorlik va jasorat körsatilgani muzey eksponatlarida batafsil aks ettirilgan.
Angren — toğli hududda joylaşgan sölim göşalarimizdan biri. Şuning uçun ham bu yerda önlab sanatoriy va dam oliş maskanlari xalqimizga xizmat qilib kelmoqda. Dam oluvçilar muzeyga taşrif buyurib, Angrenning öziga xos gözal tabiati, nabotot va hayvonot olami bilan yaqindan tanişiş imkoniyatiga ega böladilar.
Şahar yildan-yilga rivojlanib, işlab çiqariş surʼatlari oşib, aholining moddiy farovonligi yuksalib borayotgan körkam maskanga aylanmoqda. Şu bilan birga, bu yerda sanʼat va madaniyat ham izçil taraqqiy etyapti.
Muzey ekspozitsiyalarida nafaqat keçagi kun tarixi, balki bugungi kun qahramonlari — madaniyat va sanʼat sohasida astoydil izlanib, yuksak natijalarga erişayotgan zamondoşlarimiz hayoti ham keng yoritilgan. Muzeyga taşrif buyuruvçilar ular haqida ham yetarliça maʼlumot olişlari mumkin. Muzey jamoasi xalqimizning maʼnaviy olamini yuksaltiriş yölida xizmat qilayotganidan mamnun.
Dinara ELÇIYEVA,
Pedagogika fanlari böyiça
falsafa doktori (PhD), dotsent.
