Jadidona odim

Yoşlikda qölga tuşgan kitobni yutoqib öqiyverar ekanmiz-u, yoş ulğaygaç, öylab, tanlab mutolaaga kirişar ekan odam. Men yaqinda şunday bir asarni öqib çiqdimki, u yetti yoşdan yetmiş yoşgaça bölgan har bir kitobxonning dilini ravşan qiladi.

“Jadid” gazetasida yölga qöyilgan “Jadid kutubxonasi” rukni ostida “TILDA, FIKRDA, IŞDA BIRLIK!” (2-kitob) nomli töplamni mutolaa qiliş davomida könglimdan “Bu kitob — millatimiz fidoyilarining kitobi, qalb közgusi” degan fikr sira ketmadi. Nomiga munosib uşbu töplamga kiritilgan maqola, oçerk va esselar yil davomida “Jadid” gazetasida naşr etilgan bölib, ularda xalqimizning adabiyoti, sanʼati, madaniyati, tarixi, buguni va kelajagi teran aks etgan.

Men töplamni içki hayajon, ruhiy qoniqiş, millatimiz oydinlari bilan faxrlaniş, ğurur va iftixor tuyğulariga ğarq bölgan holda öqib çiqdim. Kitobning ilk sahifasi Davlatimiz rahbarining “Turkiston jadidlik harakatining asosçisi, atoqli adib va jamoat arbobi, noşir va pedagog Mahmudxöja Behbudiy tavalludining 150 yilligini keng nişonlaş töğrisida”gi qarori bilan boşlangan. Bu — millatimiz oydinlari bölgan jonkuyar jadidlarimiz xotirasiga körsatilayotgan yuksak ehtiromning yorqin ifodasi böldi.

Kitobda nafaqat jadid bobolarimiz, balki keyinçalik millatimiz ravnaqiga munosib hissa qöşgan va qöşayotgan maʼrifatparvar, millatparvar olimlar, adabiyot va sanʼat namoyandalari haqidagi maqolalar ham örin olgan. Ularni öqib, özimiz bilgan va bilmagan qimmatli maʼlumotlardan bahramand bölamiz. Tabiiyki, bu bitiklar insonning maʼnan yuksaliş borasidagi ehtiyojlarini töla-tökis qondiradi, ilm-maʼrifatga undaydi.

Ummon tubidagi duru javohirlar kabi ilm-fan, maʼrifat nurlari yolqinlanib turgan maʼnaviyat sarçaşmasi haqida, menimça, batafsil sözlaş zarur. Darhaqiqat, xalqimizning bu yuksak maʼnaviy boyligini asraş, zamonaviy ilmlar bilan boyitiş, millat şaʼni va nufuzi uçun kuraşişni maqsad qilgan jadidlarimizning saʼy-harakatlari zamirida ham şu millat qayğusi yotar edi. Bas, şunday ekan, ular haqida qança yozilsa, örganilsa ham oz.

Şu örinda taniqli ijodkor, jurnalist Eşqobil Şukurning maqolasida keltirilgan Şayx Saʼdiyning törtligi jadidlik harakatining asl mazmun-mohiyatini yanada yorqinroq oçib beradi:

Siyna limmo-lim alamdir,

            qayda malhamdin darak,

Yangi odam, yangi olam

         qaytadan tuzmoq kerak…

Demak, jadidlarimizning maqsadi xalqimizning azaliy orzularini röyobga çiqariş bölgan. Afsuski, yovuz kuçlar ularning yöliga ğov bölişdi, ularni ham jisman, ham maʼnan mahv etişga urinişdi. Lekin millat oydinlarining qatʼiyati, öz maqsadi va xalqiga sadoqati tufayli ular tutgan mayoq sönmadi, ezgu yölni avlodlar davom ettirib kelmoqda. Mazkur kitob ana şunday fidoyilarning şarafli yöli, ayni damda ayançli qismati haqida sözlaydi; yoş avlodni millat şaʼni, obrösi va ğururi yölidagi saʼy-harakatlarda faol bölişga çorlaydi.

Bu borada “Jadid” gazetasi boş muharriri, Özbekiston xalq şoiri Iqbol Mirzoning Özbekiston Qahramoni, sanʼat arbobi va mutarjim Ibrohim Ğafurov bilan “Jadidlik endi ölmaydigan harakatga aylandi” mavzusidagi suhbati ayni muddao bölgan. Fikri ojizimizça, töplamga kiritilgan barça maqolalarning özak ğoyasi xuddi şu suhbatdan boşlangandek taassurot uyğotadi.

Zero, unda jadidlarning nima sababdan boşlarini kundaga qöyib, bu oğir yölni tanlaganlari, mardlarça qurbon bölganlarining asl sabablari birma-bir oçib berilgani, har bir siymo haqida möʼtabar maʼlumotlar asosida hikoya qilingani, şuningdek, ularning işini davom ettirgan zamondoş maʼrifatparvarlarimiz töğrisidagi qiziqarli tafsilotlar heç bir öquvçini befarq qoldirmasligi şubhasiz.

Ayniqsa, hozirgi kunda dolzarb mavzuga aylangan sunʼiy intellekt texnologiyalarining yaratilişi, hayotimizga şiddat bilan kirib kelayotgan bu fenomenning ijobiy jihatlari-yu xavotirli tomonlari haqidagi mulohazalarni sinçiklab öqiş va mağzini çaqiş davr talabi ekanini anglamaslikning iloji yöq.

Taʼkidlaganimizdek, uşbu kitob ummoni tubidagi javohirlar bisyor, ularni birgina maqolada aytib tugatiş muşkul. Xususan, yoş jurnalist, Otabek Bakirov yozib olgan Özbekiston xalq artisti Erkin Komilovning sahna darğasi Şukur Burhonov haqidagi xotiralarini hayajonsiz öqib bölmaydi!

Xuddi şuningdek, taniqli jurnalist Gulçehra Umarovaning atoqli yozuvçi Odil Yoqubov haqidagi xotiralarini öqir ekansiz, bu zabardast ijodkorning surati-yu siyrati köz öngingizda bor böyiça namoyon böladi.

Kitobdan örin olgan jadidlarimizning hayoti va faoliyati, ular boşidan keçirgan fojialarga töla yaldo keçalarini mohirona tasvirlab, millat oydinlari siymosini haqiqat nuri bilan yoritgan atoqli adibimiz Xayriddin Sultonning “Yozganingiz ulusqa marğub bölğay” sarlavhali maqolasidan iqtibos keltirişni joiz topdik:

“Davlatimiz rahbarining bevosita taşabbusi bilan taşkil etilgan uşbu gazeta qisqa vaqt içida ijtimoiy-maʼnaviy hayotimizda, milliy ommaviy axborot vositalari orasida munosib va mustahkam örin egallab borayotgani quvonarli holdir. Buning asosiy sabablari haqida gapirganda, gazetaning dasturiy yönalişlari, mazmun-mundarijasi, tahririyat xodimlarining bilim va isteʼdodi, mehnatkaşligi va jonkuyarligini alohida eʼtirof etiş lozim”.

Sayyora RIXSIYEVA,

Özbekiston Jurnalistlar

uyuşmasi aʼzosi.

Yangiliklarni döstlaringizga ulaşing

Fikr bildirish

Email manzilingiz chop etilmaydi. Majburiy bandlar * bilan belgilangan