Yangi Özbekiston taʼlim tizimi: tahlil va xulosalar

yoxud öqituvçi tayyorlaş, pedagogik mahorat va öqitiş uslubining uzilmas zanjirini mustahkamlaş zarurati xususida

Qişloq xöjaligida muvaffaqiyatsiz çiqqan tajribani keyingi mavsumda qayta ötkaziş mumkin. Laboratoriyadagi sinovni ham takrorlaş imkoni bor. Taʼlimda esa bolaning boy berilgan bir yilini aslo ortga qaytarib bölmaydi. Şu sababli maktab taʼlimi va pedagog kadrlar tayyorlaş tizimi uzluksiz tajribalar maydoniga aylanib qolmasligi zarur.

Taʼlim va tarbiyaning asosi, poydevori bu — maktab. Maktabni maktab qiladigan kuç esa öituvçilardir.

Şavkat MIRZIYOYEV

Bu qiyos taʼlimda yangilikka örin yöqligini anglatmaydi. Yangilik zarur, ammo u, eng avvalo, aniq muammo, ilmiy gipoteza, çeklangan sinov maydoni va xolis mustaqil baholaşga tayanişi kerak. Qişloq xöjaligida yangi nav yoki agrotexnologiya natija bermasa, tajriba laboratoriyada, issiqxonada yoxud keyingi mavsumda takrorlanadi. Maktab yoşidagi bola esa öqigan sinfiga, boy bergan yiliga va şaxs sifatida şakllanişining öşa noyob bosqiçiga qayta olmaydi. Millionlab öquvçilarga tatbiq etiladigan har bir dastur, darslik va metodika ana şu ortga qaytarib bölmas vaqt oldida masʼuldir.

Bola hayotidagi har bir taʼlim bosqiçi keyingisi uçun poydevor vazifasini ötaydi. Boşlanğiç sinfda öqib tuşuniş könikmasi şakllanmasa, yuqori sinfda murakkab fanlarni özlaştiriş qiyinlaşadi; öqituvçi bolada biliş va örganiş iştiyoqini uyğota olmasa, eng zamonaviy darslik ham kutilgan samarani bermaydi. Demak, taʼlimdagi har bir yangilikning markazida dastur yoki rasmiy hisobotlardan oldin bolaning kamolot manfaati turişi şart.

Şuning uçun taʼlimdagi islohotlarning asl qiymati qabul qilingan hujjatlar yoki ötkazilgan tadbirlar soni bilan emas, balki bolaning bilimi, dunyoqaraşi va hayotiy imkoniyatlarida yuz bergan ijobiy özgarişlar bilan ölçanadi. Taʼlimdagi maʼmuriy xatoni tuzatiş mumkin, ammo bolaning yöqotilgan vaqtini tiklab bölmaydi.

Prezidentimiz Şavkat Mirziyoyevning: “Taʼlim va tarbiyaning asosi, poydevori bu — maktab. Maktabni maktab qiladigan kuç esa öqituvçilardir”, degan çuqur maʼnoli sözlari masalaning mohiyatini yaqqol oçib beradi. Sönggi yillarda yangi maktab va boğçalar barpo etildi, minglab muassasalar yangilandi, taʼlim qamrovi kengaydi, pedagoglar mehnatini rağbatlantiriş va ularning kasbiy huquqlarini himoya qiliş mexanizmlari sezilarli darajada kuçaytirildi. “Taʼlim töğrisida”gi va “Pedagogning maqomi töğrisida”gi qonunlar, 2030 yilgaça rivojlantiriş konsepsiyasi hamda 2022-2026 yillarga möljallangan Milliy dastur tizim uçun mustahkam zamin yaratdi. Endigi hal qiluvçi vazifa ana şu imkoniyatlarni bevosita sinfxonadagi sifatga, öqituvçi mahoratiga va öquvçi kamolotiga aylantirişdan iboratdir.

Tasarrufdan natijagaça

Mazkur islohotlarning mantiqiy davomi sifatida 2025 yil 28 aprelda Prezidentimizning “Pedagog kadrlar tayyorlaş tizimini yanada takomillaştiriş çora-tadbirlari töğrisida”gi Farmoni qabul qilindi. Uşbu hujjat pedagog kadrlar tayyorlaşni yagona yondaşuv asosida yangi sifat bosqiçiga kötariş, taʼlim dasturlarini xalqaro tajriba negizida transformatsiya qiliş, taʼlimda uzviylikni hamda ilm-fan bilan amaliyot uyğunligini taʼminlaşga qaratildi. Ön uçta pedagogika oliygohining Maktabgaça va maktab taʼlimi vazirligi tizimiga ötkazilişi oliy taʼlim muassasasini uning asosiy buyurtmaçisi bölmiş maktabga yaqinlaştiriş vositasi sifatida belgilandi. Mohiyatan Farmon şunçaki idoraviy tasarrufni almaştirmadi, balki maktab, oliy öquv yurti va pedagogni yagona natija zanjiriga boğlaşni közlagan strategik hujjat böldi.

Davlatimiz rahbari tomonidan sohani rivojlantiriş va yangi bosqiçga olib çiqiş uçun maqsad, huquqiy asos va institutsional imkoniyatlar belgilab berildi. Endilikdagi asosiy savol şunday: Farmonda belgilangan vazifalarning ijro mexanizmi qanday işladi va amaliy natija maktab sinfxonasigaça yetib bordimi?

Uşbu Farmonda mazkur savolga javob beradigan mexanizmlar aniq-tiniq körsatib ötilgan: maktab darsliklari va metodik qöllanmalarini oliygoh öquv jarayoniga integratsiya qiliş, dasturlarni maktab ehtiyojlari bilan muvofiqlaştiriş, 3-4-bosqiç talabalari uçun “4+2” amaliyotini yölga qöyiş, “ilmiy muammolar banki”ni şakllantiriş, tadqiqotlarni boğça va maktab muammolariga yönaltiriş hamda talabalar bilimini taşqi diagnostikadan ötkaziş. Farmonga köra, Nizomiy nomidagi Özbekiston milliy pedagogika universiteti qayta taşkil etildi, pedagogika institutlari yangi tizimga ötkazildi, dual taʼlim va dasturlarni yangilaş işlari boşlandi. Bular dastlabki muhim qadamlar bölib, endi ularning amaliy va institutsional samarasini taʼminlaş zarur.

Maʼlumki, har qanday strategik hujjatning taqdiri uni öqiydigan, mohiyatini teran anglaydigan va kundalik qarorlarida aks ettiradigan masʼul kadrlarga bevosita boğliq. Ijroçi Farmon bandini navbatdagi rasmiy topşiriq yoki bir martalik tadbir sifatida qabul qilsa, institutsional maqsad mayda çora-tadbirlarga bölinib, soçilib ketadi. Uni yaxlit natija zanjiri sifatida anglagan rahbar esa har bir vazifani öquv rejasi, pedagogik amaliyot, bitiruvçi sifati va maktabning xolis bahosi bilan boğlaydi. Bu yerda ijrodagi muammolar köp hollarda resurs yetişmovçiligi bilan emas, balki boşqaruv tafakkuri va kasbiy masʼuliyat darajasi bilan belgilanadi.

Boşqaruv tafakkuridagi ana şunday sifat özgarişi, avvalo, hisobotlardagi tadbirlar sonidan erişilgan real natijaga ötişni talab qiladi. Taʼlimga bağişlangan xalqaro forumlar, ilmiy-amaliy konferensiyalar, kengaş yiğilişlari, davra suhbatlari, xorijiy stajirovkalar va qöşma dasturlar köpayayotgani, albatta, quvonarli. Biroq ulardan qaysi metodika maktabga kirib bordi? Qaysi stajirovka amaldagi öquv rejasini ijobiy tomonga özgartirdi? Qaysi ilmiy muloqot yoş öqituvçining sinfdagi birinçi darsida aks etdi? Agar xalqaro faollik sinfxonadagi sifat özgarişiga aylanmas ekan, harakat bilan natija örtasidagi boğlovçi mexanizmlarni tanqidiy qayta körib çiqişga töğri keladi. Muammoning asl ildizi taşabbuslar sonida aks etmaydi, balki ularni töğri saralaş, milliy muhitga moslaştiriş va amaliyotçiga aniq metodika tarzida yetkazib beriş könikmasiga borib taqaladi.

Yana bir muhim jihatni oçiq anglaşimiz kerak: maktabdagi haqiqiy özgariş yangi atamalar yoki navbatdagi taqdimotlardan boşlanmaydi. U öqituvçining ertalab sinfga qanday tayyorgarlik bilan kirişi, mavzuni qaysi usulda tuşuntirişi, bolaning tuşunmagan nuqtasini qanday aniqlaşi va natijani qay tarzda baholaşidan boşlanadi. Demak, har bir xalqaro yoki milliy taşabbus oldida “Bu öqituvçining kundalik amaliyotida nimani özgartiradi?” degan majburiy savol köndalang turişi kerak.

Şu nuqtai nazardan, oliy taʼlim dargohi rektorining iş stoliga maktabdagi qaysi dolzarb muammo muntazam olib çiqilayotgani juda muhimdir. Kafedra rejasida qaysi maktab yoki öqitilayotgan fanning aniq qiyinçiligi tadqiqot vazifasiga aylantirildi? Maktab direktori pedagogika oliygohi bitiruvçisining kasbiy sifatiga qaysi huquqiy va raqamli tizim orqali baho bermoqda? Oliy taʼlim maskani öquv rejasi maktab dasturi bilan qay darajada uyğunlaşdi? Bu savollarga oliy taʼlim dargohlari kesimida qiyosiy va davriy javob berib borilsagina, PF–73-son Farmon ijrosi rasmiy jarayon hisobotidan amaliy taʼsir va natijadorlik bosqiçiga ötadi.

Aslida, pedagogika oliy taʼlim muassasalarini vazirlik tizimiga ötkaziş vazifaning faqatgina taşkiliy-huquqiy qismi edi; Farmondagi mexanizmlarni kundalik boşqaruv amaliyotiga aylantiriş esa uning mazmuniy özagidir. “De-yure” böysunuv özgarganidan söng, “de-fakto” kafedra, tayanç maktab va iş beruvçi örtasida qanday yangi amaliy munosabat qaror topgani natijalar orqali körinişi lozim. Taşkiliy yaqinlaşuv mazmunga aylangan taqdirdagina tasarruf özgarişining asl samarasi namoyon böladi.

Tan oliş kerak, Maktabgaça va maktab taʼlimi vazirligi zimmasidagi boşqaruv yuklamasi mislsiz darajada ulkan edi: 39 mingdan ortiq davlat, nodavlat va oilaviy maktabgaça taʼlim taşkiloti, 10 mingdan ziyod umumtaʼlim maktabi, Prezident, ijod va ixtisoslaştirilgan maktablar, Milliy pedagogika universiteti hamda 12 ta hududiy pedagogika oliygohi, Abdulla Avloniy nomidagi milliy institut hamda hududiy malaka oşiriş markazlari yagona boşqaruv maydonida faoliyat yuritdi. Töğri, tasarrufning özgarişi pedagogika oliy taʼlim muassasalarini sohaviy buyurtmaçiga yaqinlaştirdi, maktab va boğçalarni doimiy amaliyot bazasiga aylantiriş hamda ilmiy tadqiqotlarni bevosita amaliy muammolar yeçimiga yönaltiriş uçun qulay institutsional imkoniyat yaratdi. Biroq maʼmuriy yaqinlik aniq kasbiy malaka talablari, mustaqil baholaş va barqaror qaytar aloqa bilan mustahkamlangandagina mazmuniy integratsiyaga aylanişini unutmaslik lozim.

Şu bois bu davr natijalarini “kim yutdi, kim yutqazdi?” degan sodda taqsimot bilan baholaş masala mohiyatini töliq oçib bermaydi. Asosiy mezon vazirliklar yuklamasi yoki tasarrufdagi binolar sonida emas, balki davlatning umumiy manfaati va tayyorlanayotgan pedagog kadrlar sifati bölişi lozim. Qaysi böğin maktabga yaqinlaşdi, qaysi akademik imkoniyat susaydi, qaysi yönalişda muvofiqlaştiriş kuçaydi-yu, qayerda boşqaruv ritmlari örtasida tafovut paydo böldi — natijalar auditi, avvalo, ana şu manzarani xolis oçib berişi şart.

Masalaning ikkinçi muhim tomoni — pedagogika oliy taʼlim dargohlarining huquqiy tabiatiga köra, oliy taʼlim muassasasi bölib qolişidir. Vazirlar Mahkamasining 2024 yil 8 avgustdagi 489-son qaroriga muvofiq, Oliy taʼlim, fan va innovatsiyalar vazirligi mazkur sohadagi yagona davlat siyosatini amalga oşiruvçi va muvofiqlaştiruvçi vakolatli respublika organi hisoblanadi. Uning akademik standartlar, “HEMIS” va boşqa raqamli xizmatlar, ilmiy loyihalar hamda davlat grantlari, akademik mobillik, xalqaro hamkorlik, oliy öquv yurtlari rahbarlari masʼuliyati va bitiruvçilar bandligini birlaştirgan yaxlit infratuzilmasi respublika oliy taʼlimining umumiy qon tomiridir. Pedagogika öquv maskanlarining maktabga yaqinlaşuvi mazkur umumtizim infratuzilmasidan uziliş yoki masofalaniş hisobiga amalga oşmasligi lozim.

Keyingi davrda respublika oliy taʼlim tizimida natijadorlikka yönaltirilgan mexanizmlar sezilarli darajada kuçaydi. Jumladan, “Kelajakka qadam” dasturi va “career.edu.uz” platformasi bitiruvçini iş beruvçi hamda böş iş örinlari bilan töğridan-töğri boğlamoqda; tarmoq buyurtmasi, iş beruvçilar iştirokidagi baholaş, individual kasbiy modullar va amaliy tayyorgarlikning ahamiyati oşib bormoqda. Ayniqsa, Prezidentimiz Şavkat Mirziyoyev rahbarligida 2025 yil 8 avgust kuni oliy taʼlim muassasalari bitiruvçilarining bandligini taʼminlaş masalalari böyiça ötkazilgan yiğilişda oliy taʼlim maskanlari faoliyatini reyting baholaşning mutlaqo yangi mezonlari belgilab berildi.

Unga muvofiq, oliy taʼlim öquv yurtlariga:

bitiruvçilar bandligi uçun — 40 ball,

tarmoq buyurtmasi asosidagi ilmiy tadqiqotlar va ularning mahsulotini tijoratlaştiriş natijasi uçun — 30 ball,

ilmiy salohiyat hamda nufuzli xalqaro jurnallardagi naşrlar uçun — 20 ball,

mahalliy va xorijiy grantlarni jalb etganlik uçun — 10 ballgaça berilişi, moliyalaştiriş esa bevosita töplangan natijaga boğlanişi belgilandi.

Bu yondaşuv rektor masʼuliyatini ötkazilgan tadbirlar kölami bilan emas, balki bitiruvçining taqdiri, ilm-fanning tarmoqqa bergan aniq nafi va oliygohning real körsatkiçlari orqali baholaşga qaratilgani bilan ğoyat ahamiyatlidir. Şunday şaroitda pedagogika oliygohlarining ham bandlik, raqamlaştiriş, ilmiy grantlar va akademik rivojlaniş böyiça umumiy jarayonlardan ortda qolmasdan harakat qilişi talab etiladi.

Prezidentimiz belgilab bergan mazkur natijadorlik modeli pedagogika oliygohlarining boşqaruv maqomiga ham aniq mezonlar asosida yondaşişni taqozo qiladi. Agar barça oliy taʼlim muassasalari yagona körsatkiçlar (bandlik, ilmiy mahsulot, salohiyat va grantlar) böyiça baholansa, pedagogika oliygohlarining uşbu natijalarni taʼminlovçi yagona akademik va raqamli infratuzilmadan çekkada bölişi boşqaruv mantiğiga töliq mos kelmaydi. Şu nuqtai nazardan, ularning Oliy taʼlim, fan va innovatsiyalar vazirligining yagona akademik boşqaruv tizimida faoliyat yuritişi institutsional jihatdan maqbul yeçim sifatida namoyon böladi.

Bunday tizim yagona taʼlim standartlari va sifat talablarini joriy etiş, raqamli maʼlumotlarni yagona platformada integratsiya qiliş, bitiruvçilar bandligi va rahbarlar masʼuliyatini teng mezonlarda baholaş, ilmiy grantlar hamda tadqiqot bazasidan keng foydalaniş, akademik mobillik va xalqaro akkreditatsiya imkoniyatlarini oşirişga xizmat qiladi. Maktabgaça va maktab taʼlimi vazirligi esa tarmoq buyurtmaçisi, amaliyot bazasini taʼminlovçi strategik hamkor hamda tayyorlanayotgan kadrlar sifatining xolis baholovçisi sifatida yanada kuçli mavqega ega böladi. Eng muhimi, pedagogik taʼlim umumiy oliy taʼlim taraqqiyotidan ajralib qolgan tarmoqqa aylanmay, maktab ehtiyoji bilan umummilliy akademik rivojlanişni boğlovçi mustahkam köprikka aylanadi.

Uşbu boşqaruv yeçimining samarasi pedagogika oliygohini maktabdan yiroqlaştirmagan holda ikki vazirlik vakolatini yagona natija zanjiriga boğlaşda namoyon böladi:

Maktabgaça va maktab taʼlimi vazirligi asosiy buyurtmaçi va iş beruvçi sifatida hududlar hamda fanlar kesimida qança va qanday mutaxassis zarurligini belgilaydi, milliy kasbiy profil va tayanç kompetensiyalarni şakllantiradi, oliygoh dasturlarining maktab darsliklari bilan mazmuniy uyğunligiga nisbatan talab qöyadi, amaliyot bazasini yaratadi hamda yoş pedagogning dastlabki iş faoliyati natijalari böyiça oliygohga rasmiy xulosa beradi.

Oliy taʼlim, fan va innovatsiyalar vazirligi esa mazkur davlat buyurtmasini akademik standart, öquv rejasi, professor-öqituvçilar salohiyati, ilmiy-metodik taʼminot, raqamli monitoring va oliygoh rahbariyatining şaxsiy masʼuliyatiga aylantiradi.

Bu yerda birinçi tuzilma kadrga bölgan real ehtiyojni belgilaydi, ikkinçisi uni sifatli tayyorlaş uçun javob beradi, maktab esa olingan natijani amaliyotda körsatadi va baholaydi.

Bunday vakolatlar muvozanatining muvaffaqiyatli namunasini Singapur tajribasida köriş mumkin. U yerda Milliy taʼlim instituti (“National Institute of Education”) Nanyang texnologiya universiteti tarkibidagi avtonom tuzilma hamda mamlakatning boş pedagog kadrlar tayyorlaş markazi sifatida ilmiy tadqiqot universitetining boy akademik muhitida rivojlanmoqda. Taʼlim vazirligi esa pedagoglarga bölgan ehtiyojni belgilaydi, nomzodlarni saralaş, maktabdagi dastlabki amaliyot va kelgusi bandlikni taʼminlaşda yetakçi rol öynaydi; öquv dasturlari esa institut, vazirlik va maktablarning uç tomonlama uzviy hamkorligida muntazam yangilab boriladi.

Demak, Singapur tajribasining asosiy xulosasi tayyor modelni şunçaki köçirib olişda emas, balki akademik rivojlaniş, tarmoq buyurtmasi, maktab amaliyoti va yakuniy natija uçun javobgarlikni aniq taqsimlay olganidadir. Buyurtmaçi va kadr tayyorlovçi örtasidagi ana şunday soğlom institutsional munosabat talabçan muloqot, xolis baholaş va taʼsirçan qayta aloqa uçun zarur muhit yaratadi.

Ammo Xalqaro “TOP-300”, “TOP-500” yoki “TOP-1000” oliygohlarining ilğor dasturlari va tajribasi kör-körona köçiriladigan tayyor qolip bölib qolmaydi, balki puxta ilmiy-metodik manba bölib xizmat qilişi mumkin. Ularning har bir elementi milliy xususiyatlarimiz, bola psixologiyasi va maktabning real talablariga moslaştirilib, tayanç taʼlim muassasalarida tajriba-sinov va mustaqil baholaşdan ötganidan keyingina keng miqyosda amaliyotga kiritilişi zarur.

Tajriba-sinov jarayonlari ham şunçaki nomigagina ötkaziladigan qisqa muddatli sinov bölib qolmasligi şart. Bir öquv yili dasturning dastlabki kamçiliklarini yuzaga çiqarsa, tört yillik töliq talabalar sikli uning kadrlar tayyorlaşdagi asl samarasini körsatadi; undan keyingi monitoring esa özgarişlarning maktabda qançalik barqaror saqlanib qolayotganini aniqlaydi. Turli hududlar, til muhiti va maktab turlarini töliq qamrab olib, xolis mustaqil baholaş ötkazilgandan sönggina yangi modellarni respublika miqyosida ommalaştiriş davlatçilik ehtiyotkorligi talablariga mos tuşadi.

Öquv dasturlariga singdirilgan milliy ruh, raqamli kompetensiyalar va zamonaviy metodikalarning asl natijasi bitiruvçi maktabga borib, öquvçi bilan yuzma-yuz işlay boşlaganidagina töliq namoyon böladi. Agar oliygoh bilan maktab örtasidagi aloqa diplom topşirilgan kuni uzilsa, tizim özi tayyorlagan mutaxassisning keyingi taqdiri va kasbiy mahoratidan bexabar qoladi. Yoş öqituvçining dastlabki uç yillik faoliyati tajribali murabbiylar kömagi va oliygoh bilan muntazam aloqa asosida keçişi, uning kuçli hamda rivojlantirilişi zarur bölgan jihatlari haqidagi maʼlumotlar esa oliygoh dasturlariga qayta kiritilişi lozim. Ana şundagina maktab pedagog tayyorlaş mazmunini belgilovçi asosiy buyurtmaçi, amaliy hamkor va xolis baholovçiga aylanadi; oliygoh esa diplom topşirilgandan keyin ham öz bitiruvçisining kasbiy kamoloti uçun maʼnaviy-akademik masʼuliyatni saqlab qoladi.

Uzluksiz zanjir sari

Uşbu tahlillardan kelib çiqib, pedagogika oliy taʼlim maskanlarini umumiy oliy taʼlim taraqqiyoti surʼatida saqlaş, maktab buyurtmasi bilan natija asosida boğlaş va bölajak öqituvçini zamonaviy taʼlim talablariga töliq tayyor holda yetiştiriş uçun, bizningça, quyidagi ustuvor vazifalarga eʼtibor qaratiş lozim:

  1. Pedagogika oliy öquv yurtlarining Oliy taʼlim, fan va innovatsiyalar vazirligi doirasidagi yagona akademik boşqaruv, raqamlaştiriş, ilm-fan, bandlik monitoringi va hisobdorlik konturida faoliyat yuritişini mustahkamlaş. Bunda Maktabgaça va maktab taʼlimi vazirligi bilan rasmiy “natija şartnomasi” imzolanib, unda kadrlar ehtiyoji, bitiruvçilar kompetensiyalari, amaliyot sifati, dastlabki yildagi faoliyat körsatkiçlari hamda maktablarning qoniqiş darajasi böyiça aniq talablar belgilanişi şart. Bunday oqilona taqsimot akademik sifatning umumtizim standartlarida bölişini taʼminlaydi, tarmoq buyurtmasi esa oliy taʼlim maskani maktabning real ehtiyojiga uzviy boğlab turadi.
  2. Bitiruvçining yagona milliy kasbiy profilini işlab çiqiş va tasdiqlaş. Maktabgaça va maktab taʼlimi vazirligi asosiy iş beruvçi sifatida fan bilimi, pedagogik mazmun, bola psixologiyasi, darsni loyihalaş, formativ baholaş, sinfni boşqariş, inklyuziv taʼlim hamda raqamli va sunʼiy intellekt savodxonligi kabi kompetensiyalarni belgilab berişi, Oliy taʼlim, fan va innovatsiyalar vazirligi esa ularni davlat taʼlim standartlari, malaka talablari va öquv rejalariga töliq singdirişi lozim.
  3. Talabaning tört yillik uzluksiz kasbiy marşrutini joriy etiş va pedagogik amaliyotni birinçi kursdanoq tizimli yölga qöyiş. Maktab va maktabgaça taʼlim muassasalari doimiy klinik amaliyot bazasiga aylanişi, mahoratli öqituvçilar murabbiy sifatida biriktirilib, ularning mehnati moddiy va maʼnaviy rağbatlantirilişi lozim. Faol kuzatuv, mikrodarslar, hamkorlikdagi taʼlim, mustaqil dars beriş va kasbiy portfolio himoyasi ketma-ketligi talabaning real mahoratini şakllantiradi.
  4. Taşqi diagnostikani bitiruvçining kasbiy salohiyatini kompleks baholovçi mustaqil tizimga aylantiriş. Nazariy test sinovlari bilan bir qatorda pedagogik keyslar yeçimi, modellaştirilgan yoki jonli dars beriş, bola psixologiyasi va kasbiy etikaga oid qarorlar tahlili hamda töplangan kasbiy portfolio xolis baholansa, diplomning asl qiymati ötilgan soatlar sonidan bola bilan bevosita işlaş mahoratiga köçadi.
  5. Har bir pedagogika oliy öquv dargohi bitiruvçisining dastlabki uç yillik faoliyatini bandlik monitoringi va maktab bahosi bilan uzviy boğlaş. Öz mutaxassisligi böyiça işlaş, kasbga moslaşuv körsatkiçlari, dars beriş mahorati, iş joyida muqim qoliş darajasi va iş beruvçilarning tavsifnomalari rektor va tegişli kafedralar faoliyatini, şuningdek, professor-öqituvçilar yuklamasini baholaşda hal qiluvçi mezonlardan biri bölişi kerak.
  6. Pedagogika oliy taʼlim öçoqlarida professor-öqituvçilarning kasb-malaka samaradorligini maktabga körsatilgan amaliy taʼsir asosida baholaş. Xalqaro ilmiy talablar saqlab qolingan holda, ilmiy izlanişlarning maktab, boğça yoki pedagogika kollejlarida sinovdan ötganligi, ölçanadigan amaliy natija berganligi va öquv jarayoniga joriy etilganligi asosiy baholaş mezoniga aylanişi zarur. Maktabgaça va maktab taʼlimi vazirligi sohadagi real muammolar asosida maqsadli ilmiy buyurtmalarni şakllantirişi, har bir tadqiqot pasportida muammo ildizi, sinov bazasi, kutilayotgan natija va joriy etiş mexanizmi aniq körsatilişi şart.
  7. Öquv rejalarini asossiz va tez-tez özgartirişga çek qöyib, dalillarga asoslangan yangilaş tartibini joriy etiş. Amaldagi öquv dasturlari milliy kasbiy profil, maktab dasturlari va yangi darsliklar bilan soliştirilib, takrorlanişlar hamda mazmuniy böşliqlar bartaraf etilişi kerak. Taʼlim mazmunidagi tub özgarişlar kamida bir töliq talabalar sikli va tajriba-sinov natijalariga asoslanişi, yangi dasturlar turli hudud va şaroitlarda mustaqil baholangandan keyingina ommalaştirilişi lozim.
  8. Pedagogik taʼlimni rivojlantiriş böyiça respublika kengaşini ikki vazirlik vakolatlarini yagona natija zanjiriga birlaştiruvçi amaliy maydonga aylantiriş. Raqamli yagona boşqaruv panelida maktablarning kadrlarga bölgan ehtiyoji, oliygoh dasturlari, talabalar özlaştirişi, amaliyot monitoringi, yakuniy diagnostika natijalari, bitiruvçilarning dastlabki faoliyati va öquvçilarning sifat körsatkiçlari uzluksiz aks etib turişi lozim. Oliy taʼlim, fan va innovatsiyalar vazirligi — akademik sifat va rivojlaniş infratuzilmasi uçun, Maktabgaça va maktab taʼlimi vazirligi — kadrlar buyurtmasi, amaliyot bazasi va qayta aloqa tizimi uçun, oliygoh esa tayyorlanayotgan kadrlarning kasbiy yetukligi uçun aniq masʼuliyatni öz zimmasiga olişi kerak.

Uşbu vazifalar yangi maʼmuriy tuzilmalarni yaratişdan köra, mavjud institutlarning imkoniyatlarini yagona milliy maqsadga safarbar etişni taqozo qiladi. Maktab qanday öqituvçi zarurligini belgilaydi, oliygoh tegişli kompetensiyalarni şakllantiradi, amaliyot ularni hayotda sinaydi, taşqi diagnostika tayyorgarlik sifatini tasdiqlaydi, ustoz-şogirdlik tizimi yoş pedagogni qöllab-quvvatlaydi, maktabdan olingan obʼyektiv maʼlumotlar esa taʼlim dasturlarini uzluksiz takomillaştirib boradi. Bu yerda taşkiliy tasarruf — şunçaki vosita, bolaning taʼlim va tarbiyasidagi yuksak sifat esa boş va yagona maqsaddir.

Bunday yaxlit tizimni töliq yölga qöyiş uçun bugun yetarli siyosiy iroda, huquqiy asos va barça moddiy imkoniyatlar mavjud. Prezidentimiz Şavkat Mirziyoyev maktab taʼlimini Yangi Özbekistonning inson kapitali, milliy qudrati va maʼnaviy kamolotining hal qiluvçi poydevori sifatida belgilab bermoqda. Endilikda yaratilgan uşbu imkoniyatlarning samarasi har bir sinfxonada, pedagog mahoratida, öquvçilarning bilimi va yuksak odob-axloqida öz tasdiğini topişi lozim. Raqamli olam bolaning diqqati uçun kuraşayotgan hozirgi davrda quruq bilimni maʼnoga, maʼnoni işonçga, işonçni esa ezgu amaliy harakatga aylantira oladigan ustoz öz-özidan paydo bölmaydi. Uni faqat barqaror, amaliyotga tayangan va natijasi aniq ölçanadigan zamonaviy pedagogik taʼlim tizimigina kamolga yetkaza oladi.

Maʼrifatparvar bobomiz Abdulla Avloniyning: “Tarbiya bizlar uçun yo hayot — yo mamot, yo najot — yo halokat, yo saodat — yo falokat masalasidir”, degan daʼvati bugun yanada teran va ötkir maʼno kasb etmoqda. Haqiqiy tarbiya bölajak pedagogning kasbni ongli ravişda tanlaşidan, oliy taʼlimda egallagan çuqur bilim va yuksak mahoratidan, bola röparasiga qanday maʼnaviy va kasbiy qiyofada kirib borişidan boşlanadi. Şu bois pedagogika oliygohlarini umumiy oliy taʼlim taraqqiyoti, maktabning qatʼiy buyurtmasi va bolalarimiz kelajagi bilan birlaştiruvçi uzluksiz zanjirni mustahkamlaş Yangi Özbekiston poydevoriga xizmat qiluvçi eng ustuvor strategik vazifalardan biridir.

Furqat JÖRAQULOV,

Özbekiston xalqaro islom

akademiyasi professori,

siyosiy fanlar doktori.

 

Yangiliklarni döstlaringizga ulaşing

Fikr bildirish

Email manzilingiz chop etilmaydi. Majburiy bandlar * bilan belgilangan