Matbuot qöllab-quvvatlanişi kerak!

Har yili respublika va mahalliy bosma ommaviy axborot vositalariga obuna mavsumi boşlanişi bilan majburiy obunadan söz oçib, matbuotimizga qarşi hujum kampaniyasi boşlanadi. Maʼnaviyat sarçaşmalari hisoblangan gazeta-jurnallarga qarata turli taʼna-daşnomlar yoğdirişga tuşib ketişadi.

Iş şu darajaga yetadiki, biron-bir muharrir qaysidir jamoaga borib: “Obuna…” deya gap boşlasa, öşa taşkilot rahbari sapçib tuşadi.

Keyingi paytlarda turli sabablarga köra, gazeta va jurnallarning adadi hamda öquvçilari soni keskin kamaydi. Avvallari yuz minglab, hatto million nusxada çiqqan naşrlar adadi bugunga kelib atigi 3-4 mingga tuşib qoldi. Rentabelli işlayotgan gazeta va jurnallar sanoqli. Köpgina naşrlar bankrotlik yoqasiga kelib, faoliyatini töxtatdi. Har yili önlab naşrlar yopilib ketayotganini, oylab, yillab çop etilmayotganini yaxşi bilamiz.

Mayli, balki, bu bilan osmon uzilib yerga tuşmas: 5-10 ming nafar fidoyi, vatanparvar, isteʼdodli jurnalist işsiz qolsa, öquvçilar gazetasiz qolar. Ammo masalaning boşqa bir xunuk jihati borki, uni xaspöşlaş yoki çetlab ötiş, mavjud manzaraga befarq qaraş jamiyat hayotiga putur yetkaziş bilan barobardir. Bilasiz, ğanim biror mamlakatga hujum qilişdan avval uning mafkuraviy tarğibot tizimini işdan çiqarişga, xalqining ongini zaharlaşga urinadi. Bilamiz, Özbekistonning hozirgi mustaqil siyosati çetdagi aksariyat muxolif kuçlarning içini kuydiradi.

Albatta, Özbekiston — öz axborot xavfsizligini taʼminlaşga qodir mamlakat. Keyingi yillarda jurnalistika maydonini tark etgan köplab layoqatli, isteʼdodli, fidoyi, jonkuyar, vatanparvar, halol va pok qalbli qalamkaşlarning deyarli barçasi mamlakatimizda istiqomat qiladi, köplari öz rizqini boşqa sohalardan terib yuribdi. Qolaversa, faoliyat yuritayotgan tahririyatlarda ham milliy jurnalistikamizdan hamon umidini uzmagan iqtidorli kadrlarning “qaymoği” — mohir, tajribali qalamkaşlar arzimas maoş evaziga bölsa-da, baholi qudrat işlab yuribdi. Viloyatlarda tuğilib-ösgan va qölidan iş keladigan jurnalistlarning yana bir qismi poytaxtimiz Toşkent va boşqa yirik şaharlardan qönim topgan. Ana şu salohiyatli kadrlardan taşqi va içki axborot xurujlariga qarşi kuç sifatida foydalanişning nahotki imkoni bölmasa?!

Kamina hali bir neça yillar muqaddam taşqaridan va içkaridan bölayotgan axborot xurujlariga qarşi sözga qarşi söz, fikrga qarşi fikr, ğoyaga qarşi ğoya, dalilga qarşi dalil, isbotga qarşi isbot bilan kuraşiş, şu orqali davlatçiligimiz va mustaqilligimizni nafaqat saqlab qoliş, balki qalam kuçi bilan yanada mustahkamlaş borasida öz taklif va mulohazalarimni bildirgan edim. Şu maqsadda tegişli mahkamalar qoşida taʼsirçan tarğibot-taşviqot işlarini olib boradigan, haq sözni ayta oladigan, maxsus ijodiy guruhlarni amaldagi qonunçilik doirasida şakllantiriş taklifini ilgari surgandim. Fikr-mulohazalarim mamnuniyat bilan qabul qilindi.

Favqulodda katta kuç manbai hisoblangan OAV, xususan, bosma naşrlar va qalam ahlining salohiyatidan oqilona foydalanmaslik, öz naşrlarimiz qudratini mensimaslik yoki ularga işonçsiz qaraş yaxşilikka olib kelmaydi.

OAVni bozor iqtisodiyoti tölqiniga şunçaki taşlab qöyiş, yaʼni “öz aravangni özing tort, çöntagingda puling bölsa, gazeta çiqar, bölmasa yiğiştir” qabilidagi munosabatni özgartiriş kerak. Şu boisdan ham Prezidentimiz OAV sohasiga katta eʼtibor qaratiş lozimligini hamişa taʼkidlab kelmoqda. Lekin ayrim vazirlik va idoralar, hokimliklarning muassisligidagi naşrlarga eʼtibor qaratmayotganligi açinarlidir.

Davlat bor ekan, matbuot timsolidagi soğlom mafkura ham bölişi şart. Mafkurasiz jamiyatning kelajagi bölmaydi. Şunday ekan, davlatimiz xalq bilan özi örtasidagi köprik hisoblangan, sadoqat sinovidan ötgan, muxolif qaraşlardan xoli ommaviy axborot vositalarini va ularda mehnat qilayotgan ijodkorlarni moddiy-maʼnaviy jihatdan himoya qilsa, rağbatlantirsa, jumladan, obuna tadbirlariga keng yöl oçsa, “majburiy obuna” va “ixtiyoriy obuna” degan sunʼiy tamğalarni ayrim mutasaddilarning tafakkuridan ham, luğatidan ham çiqarib taşlaş çorasini körsa, buning nimasi yomon?

Şularni eʼtiborga olganda, xalqimizga, davlatimizga, istiqlolimizga xayrixoh bölgan OAVni, jumladan, şahar va tuman hokimliklari, vazirlik va idoralar muassisligida çop etilayotgan sohaviy gazeta va jurnallarni barça imkoniyatlar bilan saqlab qoliş, tahririyatlar hamda qalam ahlining boy berilgan mavqeini tiklaş, ularning raqobatbardoşligi va moliyaviy yaşovçanligini taʼminlaş keçiktirib bölmas vazifa ekani körinib turibdi. Matbuotda obrö bölmasa, davlat va jamiyatning ham nufuzi pasayadi.

Taʼkidlanganidek, davlat va jamiyat matbuotsiz rivojlana olmaydi. Xalqdan, davlatdan va jamiyatdan ajralib qolgan matbuot esa, şubhasiz, inqirozga yuz tutadi. Men yurtimizda ixtiyoriy va majburiy obuna jarayonlarini qattiq nazorat qilayotgan Xorazm viloyati prokuraturasi mutasaddilariga yuqorida bayon etilgan holatlar va takliflarimni yetkazdim. Ammo bu muammolarning joyida ijobiy hal bölişiga işonçim kamroq. Negaki, bu masalalarning yeçimi viloyat miqyosida emas, balki respublika darajasida hal etiladi.

Odamlar tafakkuri köpinça kundalik tirikçilik va bozor taşvişlari bilan band. Maʼnaviyat masalalari esa hali biz kutgan yuksak darajaga kötarilmadi. Yuksak maʼnaviyat kuçli iqtisodiyot va barqaror jamiyatning poydevori ekanini köpçilik hali teran anglab yetganiça yöq. Bunda matbuotning sust faoliyati ham salbiy taʼsir körsatmoqda, desak, töğri böladi. Agar matbuot özining tarbiyaviy va maʼrifiy vazifasini tölaqonli ado eta olganida edi, ijtimoiy tarmoqlarda böy körsatayotgan ayrim maʼnaviy böşliqlar paydo bölmasdi.

Bosma naşrlarning inqirozi natijasida poçta tizimi ham tanazzulga yuz tutgani heç kimga sir emas.

Maʼlumotlarga qaraganda, 2000-yillar boşida “Özbekiston poçtasi” AJning birgina Xorazm filialida 1100 dan ziyod xodim mehnat qilgan bölsa, bugun ularning soni 300 nafarga ham yetmaydi. Bugun poçtalonlar yöq hisobi. Çunki xonadonlarga deyarli gazeta-jurnal kelmaydi. Bu obunaçilar safi keskin qisqarib ketganining yaqqol isbotidir. Agar gazeta va jurnallarimiz avvalgi mavqeini tiklasa, poçta tarmoği ham oyoqqa turardi: birgina Xorazm viloyatining özida kamida 1,5-2 ming kişi doimiy iş bilan taʼminlangan bölardi.

Şunday ekan, davlatimizning ovozi va xalq bilan köprik bölgan xalqimiz sevib mutolaa qiladigan naşrlarni saqlab qoliş va qöllab-quvvatlaş zarurligini anglab yetadigan vaqt keldi.

Abdulla SOBIROV,

Özbekiston Respublikasida

xizmat körsatgan

jurnalist.

 

Yangiliklarni döstlaringizga ulaşing

Fikr bildirish

Email manzilingiz chop etilmaydi. Majburiy bandlar * bilan belgilangan