“Anov çayir bola kim böldi?”..

— Omadli ekansiz, berilgan savollarga yaxşi javob berdingiz. Qatʼiyatli, çörtkesarligingizdan maʼlum, yaxşi talaba bölasiz. Ammo yana bir savol, Surxondaryodan sizdan taşqari, yana uç kişi şu fakultetga  hujjat topşirgan, ular ham berilgan savollarga javob berişdi, lekin bizda qabul  qilinuvçilar soni  çeklangan-da,  ayting-çi, öqişga siz kirganingiz maʼqulmi yoki ular? — jiddiy söradi domla.

— Menga qolsa hammamiz öqiganimiz yaxşi, domla, —  degandi öşanda abituriyent Usmonali Normatov…

Biz, yuqori kurs talabalari yozgi taʼtildan qaytib, yangi  öquv yilini  boşladik. Dekanning xonasi yonidagi zalning bir burçida  birinçi bosqiç talabalari begonasirab turişardi. Kursdoşim Abdumajid Azimovdan söradim: “Hov anov, çayirdan kelgan, kim böldi? Şiddati balandga öxşaydi”. “U — sariosiyolik, armiya körgan bola. Men ham  keça bildim”.

Oradan köp ötmay butun jurnalistika fakulteti talabalari  Mirzaçölga ixtiyoriy-majburiy haşarga, yaʼni paxta terişga ketdik. Şu yerda birinçi bosqiç talabalari bilan ham tanişdik. Usmonali «barak»da, yaʼni haşarçi talabalar joylaşgan qönalgohda böladigan gap-sözlarga, turli bahs-tortişuvlarga, tarafkaşliklarga qöşilmasdi. Özi bilan özi bölib, köp qatori paxta terardi. Tortinçoq,  desak  notöğri bölar, ammo hammadan, hamma narsadan muomala va munosabatda masofa saqlaşga örgangan bu sobiq  askar tez orada yaqin ukamizdek bölib qoldi. Biz Usmonali bilan ikki mavsumda Sirdaryoning Oq oltin tumanida bir barakda yotib paxta terganmiz.

U paytlarda  bepoyon paxtazor bağrida  joylaşgan dala  şiypondagi taniqli yozuvçi, şoirlar bilan böladigan ijodiy uçraşuvlar, şeʼriyat muşoiralari, adabiy jarayonlar haqidagi bahs-munozaralar hali-hali yodimizdan çiqmaydi, qalbimizda muhrlanib qolgan.

— Otamga jurnalist bölaman, deb poyezdga bilet oldirdim. Yelkamdan yuk bosganday böldi. Nima qilib bölsa ham talaba bölişim şart edi. U paytlari respublika böyiça jurnalistika fakultetiga 25 nafar bola qabul qilinardi. Hujjatlarimni  qabul hayʼatiga topşirdim, qarasam keç bölayapti, boradigan, yotadigan joyning özi yöq. Bu hayotimdagi birinçi uçragan qiyinçilik edi.

Alanglab atrofga qarayman, xavotirda turganimni sezgan şekilli, Ergaş Ibragimov degan kursdoşlaringiz talabalar şaharçasidagi yotoğidan joy berdi. Könglim yorişdi. Öşanda közimga  bu odam avliyodek köringandi. Keyin bildim, özi ham avliyosifat odam ekan. Söngra  Mirza Kenjabek, Sirojiddin Sayyidni  uçratdim. Şu tariqa “talabalik oltin davrim” boşlangan, — deydi Usmonali  öşa damlarni eslab.

* * *

 …Men öqişni tugatib, qoida böyiça kiçik leytenant unvonini oliş uçun Qozoğistonning Çernyayev  viloyatiga harbiy xizmatga   ketdim. Nasibadan  qoçib bölmas ekan-da…

1986 yil, yoz oxirlagandi,  diplomini kötarib, Usmonali Termizga — “Lenin bayroği” (hozirgi “Surxon tongi”) viloyat gazetasiga işga keldi. Uni öşa paytda boş muharrir  örinbosari, Norqul  Hayitqulov iliq kutib oldi. Söng muxbir bölasan deb qişloq xöjalik bölimi mudiri  Tansiqboy Tumuşev “akademiyasi”ga  şogirdlikka berişdi. Ayrimlar uni bu odam bilan olti  oy ham işlayolmaydi, deyişdi.  Çunki Tansiqboy aka qattiqqöl, töğrisöz, gap kelganda otasini ham ayamaydigan, çörtkesar odam edi. Ammo öz sohasini  yaxşi bilardi. Yillar davomida  uning feʼli va fazilatlari Usmonali  Normatovga köçdi, desam xato qilmagan bölaman.

Vo ajabo, ana şu bölib ötgan voqealarga ham öttiz beş yil bölibdi…  Şu vaqt içida “Surxon  tongi” jamoasi  qişloq xöjaligi muammolari, yutuqlarini yoritişda qanday natijalarga erişgan bölsa, bunda  Usmonalining ham munosib hissasi bor.

* * *

Usmonalining otasi ön olti  yoşida Ikkinçi jahon uruşiga ketib,  beş joyidan yarador bölgan,  ammo bir qator orden-medallar taqib, 1945  yili ğalaba bilan ona qişloğiga qaytib kelgan. U kişi ferma mudiri, paxtaçilik  brigadasi boşliği, poçtaçilik qildi. Turmuş örtoği Oyşa bibi  bilan  beş  öğil,  bir qizni oq yuvib, oq tarab voyaga yetkazişdi.

Usmonali  Normatov  tahririyatning  qişloq xöjaligi bölimida  muxbir, bölim boşliği, masʼul kotib bölib işladi.  Öz davrining atoqli  jurnalistlari  S.Jöraqulov, N.Hayitqulov, I.Otaqulov, B.Yoriyev, O.Usanov, X.Maqsadqulov,  R.Abdurahmonov, T.Qöşoqovlarni özining ustozi deb  bilgan  Usmonali milliy matbuotimizda  öz uslubini  yarata oldi.  U “Surxon  tongi”ni bağriga  bosgança,  1994- 2010 yillarda  respublika “Sport”, “Qişloq hayoti” gazetalarining viloyat böyiça  muxbiri sifatida ham davrning dolzarb muammolarni yoritganini  gazetxonlar  yaxşi  eslaşadi.

— Xolmamat  Mamatqulov  öz işini sanʼat darajasiga kötargan ijodkor edi, — deydi Usmonali   yoşlikni xotirlab. —  U kişi faoliyati davomida önlab mahalliy va xalqaro fotokörgazmalar ğolibi bölgandi.  Menga  eng armon qiladigani,  qarang, yoşlik qilib, şu insondan  fotosanʼatni örganmabman. Yana Norqul va Xurram akalar tahrirda benazir kişilar edi,  ular tahrir qilgan publitsistik  janrlar poeziyaga aylanardi. Bu kabi tahrir ustalaridan örganadiganlarim köp edi…

* * *

Usmonali Normatovning umr yöldoşi Muborak  Ergaşeva ToşDU (hozirgi ÖzMU)ni tamomlab,  bir umr yoşlarga ona tili va adabiyoti fanidan dars  berdi. Bu ziyoli oilada  ikki öğil, bir qiz tarbiya topdi. Usmonali Normatovning töğrisözligi, halolligi, dangalligi, ijodkorlik  jurʼati hayotiy faoliyatida  qançalik pand bergan bölsa, öz öquvçilari, hamkasblari eʼtiborini qozoniş, el-yurt hurmatiga sazavor bölişida şunçalik qöl kelganligini tan olmasdan  bölmaydi. Yana bir gap: uning biror marta bölsa-da, vazifa, mansabga intilganini yoki şunga moyillik bildirganini bu  dargohda heç kim körgan, bilgan emas. Unga bölim  mudirligi, kasaba uyuşmasi raisligi va masʼul kotiblik vazifalari majburlab yuklangan. Usmonali Normatov  mehnat faoliyati davomida Prezidentimiz farmoniga köra  “Şuhrat” medali bilan takdirlandi.

“Keçagina” tahririyatga işga kelgan ukamiz bugun oltmiş yoşni qarşilaganiga inonging kelmaydi. Vaqtning bardoşi  va keskirligini özgartirişga  bandasi hamişa  ojizlik  qilarkan-da…

Safar Omon,

Özbekiston Jurnalistlari ijodiy uyuşmasi aʼzosi,

Surxondaryo viloyati.