«Kim zör?»
Dunyoda eng yomon odat… nima, bilasizmi? Tarrakday qotib yotgan odamni tuyqusdan uyğotiş! Ordona qolgurning tovuşini öçirmagan ekanman, quloğimning ostida varanglab ketsami. Seskanib uyğondim-u ön ikkinçi qavatdan otgilarim keldi. Asfaltga tuşib, abjaqqinasi çiqib, soçiliblar ketmaydimi!
— Kunning qizili botmasidan katagingga kirib opsan-da? — Parpining ovozi eşitildi. — Bizning tovuqlar haliyam hovlida qaqaqlaşib yuribdi.
— Keça işdan keçroq qaytgandim…
— Sen beçoragayam qiyin. Iş-iş deb ölasan-ketasan bir kuni.
— Sen-çi? Bu dunyoga ustun bölişga litsenziya olganmisan?
— Mayli, bilganingdan qolma, — dedi tovuqlari haligaça hovlisida qaqaqlaşib yurgan oşnam. — Olimman deb kerilgunça, bir savolga aniq javob ber.
— Xöş?
— Putin zörmi — Tramp?
— Tuşunmadim. Nima deding?
— Karmisan? “Putin zörmi — Tramp?” deyapman.
“Poşöl…” deb örisçalab sökib yuboray desam, tilim qisiq: ötgan asrda ön yil birga öqiganmiz. Taqdir “sinfdoşlik”, degan köz ilğamas pölat zanjirni böynimizga osib qöyganki, Parpi ming çaqirim olisdagi qişloğimizdan turib öşa savil qolgurni ahyon-ahyonda, sabab-besabab tortib turişdan huzur qiladi. Tortgan paytida albatta yonida kimlardir böladi, buni sensiraşidan bilaman.
— Qişloqda töy qilganim yöq-ku, Parpi? — dedim yotgan joyimda.
— Tani-joning soğmi? Men sendan…
— Qişloqda töy qilib, tomoşasiga kuraş qurmagan bölsam, — deb gapini böldim. — Putin bilan Tramp davraga çiqib olişmagan bölsa, kim zörligini men qaysi gördan bilaman?
— Sen bola, talmovsirama! — dedi oltmişdan oşgan sobiq sinfdoşim. — Bugun pensiya qölga teguvdi, jöralar bilan oz-ozdan olib ötiribmiz. Bu dunyo ötar-ketar. Hasratning hammasini senga yiğib berganmiz, to joyingda toş qotguningça işla…
Pensiya jamğarmasidagilarga ham qoyil emasman: biror joyda uç kun yolçitib işlamagan Parpiga öxşagan fuqarolarga pensiya, boz ustiga, naqdgina qilib, uyginasiga, qölginasiga olib borib berişadi. Behasrat oşnamning aytişiça, pensiyasi bir oylik araq bilan gazagiga bemalol yetadi.
“Mabodo yetmay qolsa-çi?” — deb xavotirlanaman baʼzan.
“Xudoga şukr, öğlim bor”, — deydi oşnam faxr-iftixor tuyğulariga limmo-lim tölib.
“Axir öğling qanday qaraşadi-i? — deb xavotirim yana-da oşadi mening. — “Öğlim — özim raislik qiladigan “Bekorçilar uyuşmasi”da örinbosarim” deganding-ku?”
“Fu, şuyam gap böldimi? Kelinni nimaga olganman, kelinni! Maktabda muallim. Oyligi — qişloqning oldi!..”
— Piyonista çollarga salomlar bölsin! — yonboşimga ağdarilar ekanman, karavotim ğiçirlab ketadi.
— Piçing qilmada, gapning indallosini ayt… Xö-öş, manavi oşnalarning bari, Tramp zör, deyapti…
— Sen-çi?
— Men Tramping Putinning oldiga tuşolmaydi, deyapman…
Asli şunga öxşaş bahslar yettinçi sinfga ötganimizda boşlangan. Saboq tugaşi oldidan “Tarix” öqituvçimiz Parpiga qaramaslikka harakat qilarkan, sörardi: “Dars tuşunarlimi, bolalar? Savollar yöqmi?”
“Tuşunarli!” — derdik biz jör bölib.
“Menda savol bor!” — deb namoyişkorona örnidan turardi Parpi.
“Xöş?”
“Lenin zörmi Stalin?”
Öqituvçimizning çuvakkina yuzi burişib ketardi.
“Masalani bunday qöyib bölmaydi, — derdi u. — Savol mantiqan notöğri!”
“Nimasi notöğri? — deb böş kelmasdi Parpi. — Stalin urilgani, nomi qoralangani uçun notöğrimi? Qörqayapsiz!..”
“Senga kimning qanaqaligini birov aytganmi?”
“Aytgan”.
“Kim? Qaçon?”
“Keça, otam aytdi, — Parpining otasi qişloğimizdagi yagona magazinning yagona mudiri, öğli katta tanaffusda borib çöntagini peçenyega töldirib kelar va darsda ham pişillagança kavşanib ötirardi. — Stalin zör bölgani uçun Leninni öldirib, joyini özi egallagan, dedi”.
“Lenin ölayotganida otang uning oğziga suv tomizib turgan bölsa, nega mendan sörayapsan?”
“Aniqlab olmoqçiman!” — ijikilardi kiyimidan maktabni bitiruv keçasidayam peçenye isi anqib turgan Parpi.
“Otangning gapiga işonmasang, — degan domla, — unda, borib enangdan söra!..”
Mana, oradan ellik yil ötganidan keyin, Parpi mendan yana navbatdagi olamşumul gapini tasdiqlatib olib, birga ötirgan şişadoşlarini mot qilmoqçi. Balki bir-ikki şişadan garov öynagan bölsa, yutib ham çiqmoqçidir.
— Sen aytayotgan odamlar kim, özi? — dedim men homuza tortib. — Nima iş qiladi?
— Uv-v bola, talmovsirama! — dedi endi araq anqib ötirgani aniq sinfdoşim. — Kimligini bilmaysanmi?
— Na özini, na boşpurtini körmagan bölsam, qayerdan bilaman!
— Birovi Amerikaning, ikkinçisi Rossiyaning kattasi-ku, kallavaram!
— Xöp, — dedim, — kattasi bölsa, senga nima qayğusi qoldi? Tinç qöy beçoralarni. Siyosatga burningni tiqib nima qilasan?
— Tiqayotganim yöq, — dedi Parpi. — Qaysi biri zörligini bilmoqçiman.
— Xöş, seningça qaysi biri zör?
— Aytdim-ku, Putin deb.
— Sababi?
— Sababi — u razvedkaçidan çiqqan. Pixini yorgan.
— Tramp-çi?
— Tramp — boyvaçça bölsayam, özimizning Suvon meşga öxşagan, soddaroq.
— Buni senga kim aytdi?
— Kampirim aytgan. Bizzi kampir tilbizirni möyniga osib yuradi. Dunyoning gapidan xabari bor.
— Unda borib kampiringdan söra-da, meni ovora qilganing nimasi, görsöxta!..
Telefonimning biqiniga bir urib, yostiqning tagiga tiqdim-da, körpani boşimga tortdim.
Jonqobil Juma.