Yaxshi odam va olim

Kamina yozuvchilikka da'vogar, ancha-muncha narsalarni baholi qudrat qoralab tashlagan, ya'ni so'zga yaqinligi bor. Ko'plar aytmoqchi, qalamkash bo'lsam-da, ustozlar yoki hamkasblar haqida biron narsa yozishga to'g'ri kelsa, qarmoqqa nimadan xo'rak solsa baliq yaxshi ilinishini bilmagan havaskor ovchiday mulzam qolaman. Ammo qo'limda qarmog'im – qalamim, albatta, bo'ladi. Bugun yaxshi bir inson haqida ikki og'iz so'z aytishga jur'at etdim.

— Yo'ldoshxon  aka haqiqiy olim, chin ma'nodagi ziyoli, — deydi taniqli adabiyotshunos olim, filologiya  fanlari doktori Dilmurod Quronov. — U kishi suratu siyrati bir, o'z so'zida sobit odam.

Qachon Yo'ldoshxon akaga ro'para kelsam uning atrofida nur jilva qilayotganday, qalbimda huzurbaxsh iliqlik paydo bo'lgandek tuyulaveradi. Bu bejiz emas, albatta. Chunki u kishidan hamisha yaxshilik va mehr epkinlari ufurib turadi: muloyim ovoz, istarali chehra, kishini o'ziga chorlovchi o'tkir nigoh har qanday insonni do'sti-qadrdonga aylantira oladi.

Olimning nainki eshitgan, ba'zi tahliliy maqolalarini o'qigan bo'lsam-da, o'zi bilan biror marta uchrashib gaplashmagandim. 2005 yil “Sharq” nashriyoti matbaa aksiyadorlik kompaniyasi Bosh tahririyati tomonidan “Erkagi bor uy” nomi bilan hikoya va qissalardan iborat kitobim nashr etildi. Ko'p o'tmay matbuotda   “Erkagi bor uyning fazilatlari” sarlavhasi ostida kattagina maqola e'lon qilindi (keyinchalik kitobiga ham  kiritildi). Unda bir qancha hikoyalarim atroflicha tahlil etilib, umuman, to'plamga ijobiy baho berilgan edi. Eng quvonarlisi, muallif (ya'ni kamina) o'z bitiklarida turli detallarni harakatga keltirishi va ular xuddi obrazlar kabi asar rivojiga xizmat qilishining e'tirofi edi. Olim kamtarin bir yozuvchining maqsad-muddaosini anglab, nekbin nigohi ila ilg'ab, tushunib yetgandi. Seni tushunsalar shuning o'zi oliy baxt-ku axir!

Ma'zur tutgaysiz, yuqoridagi gaplar bilan o'zimni maqtash  ta'masidan yiroqman. Faqat olimning o'zi tanimagan, o'ziga nisbatan ancha yosh ijodkorning kitobini o'qishi, u haqida tahliliy maqola yozishi, davrimizda,  ayniqsa, so'nggi yillarda har holda kamyob hodisa.

Bu bag'rikeng, samimiy inson Farg'ona davlat universiteti professori, filologiya fanlari doktori Yo'ldoshxon  Solijonov bo'ladi.

Keyinroq Yo'ldoshxon aka bilan tanishdik, hamsuhbat bo'ldik, hozir aminmanki, do'stu birodarlashdik. Yillar osha u kishi chindan ham insonning qadr-qimmatini biladigan, o'z ishining ustasi, shuningdek, faol va hozirjavob, bir so'z bilan aytganda, dilbar shaxs ekanligini kashf etdim.

Yo'ldoshxon Solijonov milliy adabiyotimizning zabardast ustunlari bo'lmish Umarali Normatov, Erkin Vohidov, Anvar Obidjon va boshqa komil zotlar tug'ilib, voyaga yetgan go'zal Farg'onaning Rishton tumanidagi Buloqboshi qishlog'ida 1940 yilning 11 iyulida tavallud topgan. 1957 yilda o'ninchi sinfni tamomlagach, uch yil jamoa xo'jaligida tabelchi, quruvchi, pochtalon bo'lib mehnat qildi. 1960 yilda Farg'ona davlat pedagogika institutining tarix-filologiya fakultetiga o'qishga kirib, uni imtiyozli diplom bilan yakunlaydi.

To'rtinchi kursda o'qiyotganda “O'zbekiston madaniyati” (hozirgi “O'zbekiston adabiyoti va san'ati”) gazetasida ingliz adibasi Etel Lilian Voynichning Mirzakalon  Ismoiliy tomonidan tarjima qilingan mashhur “So'na” romani haqidagi birinchi ilmiy maqolasi e'lon qilindi. U adabiy jamoatchilik tomonidan qizg'in kutib olindi. Va yosh adabiyotshunos ko'pchilikning e'tiboriga tushdi.

Y.Solijonov 1968 yildan buyon FarDU (sobiq pedagogika institut)da faoliyat yuritib keladi. Atoqli olim Salohiddin Mamajonov rahbarligida ilmiy ishga kirishib, 1974 yilda o'tgan asrning 20-30-yillari materiallari asosida “O'zbek nasrida avtor nutqining shakllanishi va yozuvchining shaxsiy uslubi” mavzusida nomzodlik dissertatsiyasini yoqlaydi. 2003 yilda esa “XX asrning 80-90- yillari o'zbek nasrida badiiy nutq poetikasi” mavzusida salmoqli ilmiy ish yozib, fan doktori  degan sharafli nomga sazovor bo'ldi. Hozirgi kunda professor Y.Solijonov o'zbek adabiyotshunosligida badiiy nutq muammolari bo'yicha mamlakatimizdagi sanoqli mutaxassislardan biri hisoblanadi. Shu paytgacha uning 20dan ortiq kitoblari (shundan 3ta monografiya, 5ta  o'quv va uslubiy qo'llanmalar, adabiy-tanqidiy maqolalar, risolalar), 500ga yaqin ilmiy maqolalari chop etilgan.

Domla 25 yildan ortiq kafedra mudirligi lavozimida ishladi. Bu yillar ichida turli ibratli tashkiliy ishlarni amalga oshirish bilan birga, ko'plab shogirdlarni tarbiyalab, ilm osmoniga uchirma qildi. Hozirgi kunda ustozning rahbarligi ostida ilmiy ishlar qilgan va qilayotgan o'nlab fan doktorlari, nomzodlari hamda magistrantlar turli o'quv yurtlarida samarali faoliyat yuritmoqdalar. Ayrimlari mamlakatimizga taniqli adabiyotshunoslar bo'lib yetishishgan.

Endi domlaning sadoqatli shogirdlaridan biri, filologiya fanlari bo'yicha falsafa doktori Abduvahob  Qayumovning gaplariga quloq tutsak:

— Ustoz bag'oyat sermulohaza va mehribon, oqko'ngil odam. Biron inson, boringki, ijodkor haqida salbiy  fikr bildirgani, yomon gap aytganini mutlaqo eshitmaganman. Hamisha yoshlarga ko'mak berish harakatida yuradi.  Yana bir fazilati, nihoyatda nazari to'q va parhezkor inson. Buyog'i o'zbekchilik, ilmiy ish tashvishlari bahona uyiga bir nima, hatto to'rtta non ko'tarib borsam, ranjigandek tanbeh berardi. Shogirdining qo'liga qarab turadigan ilmiy rahbarlar haqida eshitganimda shunday ustozim borligidan faxrlanib ketaman.

Yo'ldoshxon aka har yili bir necha bor Toshkentga keladi. Barcha adabiy va ilmiy nashrlarning tahririyatlariga borib, yangi yozgan ijod mahsullarini topshirib ketadi. Ularning mavzulari rang-barang va shuningdek, dolzarb bo'ladi. Shu ma'noda u kishi bag'oyat sermahsul, e'lon qilinganki asarlarga, ularning mualliflari xoh taniqli, xoh boshlovchi bo'lsin, e'tiboriga tushsa, albatta o'qiydi va arzirlisiga munosabat bildiradi. Domladan falon asarni o'qidingizmi deb so'rash noo'rin, balki falon asar haqida fikringiz qanday deya suhbatga kirishavergan  ma'qul.  Shu bilan birga, bu olim ayrim adabiyotshunos yoki tanqidchilarga o'xshab “odamiga qarab muomala qilmaydi”. Ya'ni kerakli muallifni maqtab, mundayrog'ini o'zining “adolat gavroni” bilan urib tashlamaydi. Mutolaa qilgan asarlariga domla xolis va samimiy baho beradi.

Bir kuni domlaga falon tanqidchi falon asarimning ba'zi joylarini tanqid qilib ketibdi, deya hasratlanganday bo'ldim. U kishi  o'z odaticha mayin tabassum ila “e'tibor bermang, uning ikki og'iz gapi bilan bir narsa o'zgarib qolmaydi, yozavering, siz uchun asarlaringiz gapirsin”, dedi. Ko'nglim ko'tarilib, qalbimda yozish ishtiyoqi kuchaydi. U ana shunaqa o'z suhbatdoshiga hayotbaxsh kayfiyat bera oladigan inson.

Olimning ilmiy-tahliliy asarlarining tili nihoyatda shirali, o'quvchini ortidan ergashtirib keta olish qurbiga ega. Shuning uchun ham O'zbekiston Yozuvchilar uyushmasi tomonidan tashkil etilgan “IJOD.UZ” veb-saytida eng ko'p o'qilayotgan mualliflardan hisoblanadi. Ayniqsa, uning “XXI asr nasri manzaralari”, taniqli ijodkorlar Abdunabi Boyqo'ziyev, Enaxon Siddiqova, Abduqayum Yo'ldoshlar ijodiga bag'ishlangan maqolalari o'quvchilarning e'tiboriga tushdi.

Yo'ldoshxon aka “Tafakkur” jurnalining eng faol mualliflaridan. Bundan bir necha yil oldin nashrning qaysidir sonida tahririyat tomonidan u kishi haqida e'tirofga ko'zim tushgandi. Jurnalning bosh muharriri, O'zbekiston xalq yozuvchisi Erkin A'zamga o'sha gapni eslatdim.

— Ha, domlaga hurmatimiz juda baland,  — dedi ustoz. — U kishining samimiy, yaxshi odamligi shundoqqina yuz-ko'zidan ufurib turadi. Shu tabarruk yoshda ham tinib-tinchimasligi, yoshlarga xos g'ayrati kishini hayratga soladi. Viloyatda yashab, poytaxtdagi ancha-muncha ijodkorlardan faolroq, salmoqliroq ijod qilayotganining o'zi ibratli.

Chindan ham shunday: u kishining salaflari Umarali Normatov, Ibrohim G'afurov, Ulug'bek Hamdam kabi atoqli adabiyotshunoslar ham buni e'tirof etib, adabiy-ilmiy ishlariga yuqori baho berganlar. Demakki, milliy adabiyotimizda Yo'ldoshxon Solijonovning munosib o'rni va o'z ovozi bor.

Olim O'zbekiston Yozuvchilar uyushmasi a'zosi (2002), “O'zbekiston Respublikasi xalq maorifi a'lochisi” (1991) va “O'zbekistonda xizmat ko'rsatgan yoshlar murabbiysi” (2015) faxriy unvonlarining sohibidir.

Ustoz muallim, filologiya fanlari doktori, professor Yo'ldoshxon Solijonov shu kunlarda o'zining qutlug' 80 yoshini qarshi olmoqda. U kishini tabarruk ayomi bilan tabriklab, uzoq umr, sihat-salomatlik tilab qolamiz.

Nabi Jaloliddin,

yozuvchi

Yangiliklarni do'stlaringizga ulashing

Fikr bildirish

Email manzilingiz chop etilmaydi. Majburiy bandlar * bilan belgilangan

eighteen + eleven =