Matbuot — ziyo minorasi yoki gazetani dazmollagan qişloq ayoli

Bolalik xayollari – kiçik jussadagi noyob olmosga   öxşaydi.Uning har bir qirrasidan taralayotgan nurga termulsang, ming hikmat böy körsatib çiqaveradi. Nurning ölçami qariçga siğmaganidek, tasavvur xayol bilan nihoyalanmaydi. Odamzot gohida nimadir izlaydi, nimadir kerak böladi unga. Nimaligini özi bilmaydi, izlayveradi. Topdim, deganda yöqotib, yöqotdim, deganda topganlarini anglamaydi. Gohida bir jumla ha, bir jumla olamjahon xotiralarni dengizday köz oldingga quyib qöyadi.

Men “Hurriyat”ning 2021 yil, 13 yanvar, 2-sonida eʼlon qilingan “Matbuotdan bezor millat emasmiz!” maqolasini öqib şunday holatga tuşdim. Poçtaçini mendek yaxşi köradigan, mendek kutadigan taniş manzara! Taniş xotiralar, hatto qor-yomğirgaça taniş! Mahallamizda hammaning uyiga gazeta yo jurnal taşlanardi. Juda bölmasa tuman gazetasi. Bizlarnikiga esa gazeta-jurnallarga qöşilib xat ham kelardi. Albatta, menga! “Saodat”, “Yoş leninçi”, “Lenin uçquni”, “Gulxan”, “Ğunça” tahririyatlaridan yöllangan javob xatlari. Ular hozirgaça kitoblarimning   qavatlarida eng aziz   kunlarimning – yoşligimning   betakror damlarini yodimga solib turadi. Tört qatorgina yozilgan maktub orzularimning böy çözişiga umid berardi. Izlanardim, ketma-ket tahririyatlarga hikoyalar, maqolalar jönatardim. Gohida gonorar – qalam haqi kvitansiyasi kelsa, maktabda   ovoza bölardi. Poçtaga oşiqardim. Katya opa degan basavlat ayol, “Kak priyatno”, deb qölimga pul tutqazardi. Men katta imkoniyat egasiga aylanardim öşa damda. Oilaning kam-köstiga hissa qöşgim kelardi…

Rus tilini yaxşi bilmasak-da, “Komsomolskaya pravda”, “Ogonyok” naşrlarini ham olardik. Temirçi   otam bir oylik iş haqini töqqiz nafar bolasining obunasiga ajratardi. Men sizlarga katta uy-joy, maşina vaʼda qilolmayman, — derdi otam. —   Lekin kitob-daftaringga keragini topib beraman… Olim bölişdan oldin, odam böliş kerak… Öylab qarasam, deyarli hammamiz, avvalo, yaxşi odam böliş uçun yaşagandekmiz. Matbuot bilan muntazam boğliqlik – ezgulik bilan, umid bilan, orzu bilan yoruğ bir olamga   olib kirişini bola könglimiz his qilgan ekan, deyman.   Aksariyat qöşnilarimiz bitta sumkani ikki kişi tutardi, bitta galstukni taqiş uçun aka ukasini, singil opasini kutib ötirardi. Bir özimga, degan gap ahyon-ahyonda eşitilardi. Lekin kitob olmaslikni, gazeta-jurnalga obuna bölmaslikni xayoliga ham keltirişmasdi. Öylab qarasam, mahallamizdagi ota-onalar hunarmand, kosib, dehqon, boğbon, kasalxona farroşi, haydovçi, hamşira.. bitta öqituvçi va bitta feldşer edi. Ular farzandlarining katta odam bölişi uçun hamma narsaga tayyor edi, maktabda aytilgan topşiriqni heç kim muhokama qilganini eslolmayman. “Biz allaqaçon obuna bölganmiz” deb faxrlanib qöyişardi muhim topşiriqni bajargandek… Mana şu samimiylik dunyoning ustuniga aylangan edi. Gazeta-jurnaldan iqtibos keltiriş — oddiy köngil keçinmalarining   izhori ularning çehrasiga tabassum yoyardi. Mana şu kayfiyat ularni dadil qilardi, ota-ona bölsa-da öqib-örganişga çorlardi. Gazeta-jurnal taxlamlari ularning non qöyiladigan tokçalaridan yonma-yon joy olardi. Navbat bilan, qölma-qöl öqilgan naşrlar xazinadek   saqlanardi. Hamon ularning uyiga   kirsangiz, öşa kunlarning iforini tuya­siz! Uringan bölsa-da, muqovalari yelimlangan bölsa-da sahifalariga köz yoşlari, quvonçlari tomgan   mulkini   asrab-avaylaydi.

Maqola muallifi — Gözal, maqolani juda çiroyli yozibdi. Maza qildim. Bolaligim bilan uçraşgandek böldim. Xotiralar yelkang oşa orqaga qaraganingda yodingga tuşadi, deydi. Men könglim bilan uning içiga kirdim. Hozir sumkasida quvonç olib yuradigan poçtaçi Dilbar opa, Maşkura opalarni körgim, ularga   “rahmat” aytgim keldi. Qor-yomğirlarda ivigan römollari ustidan   salafan — yelimqoğoz tortgan, kalişlari namiqib ketsa-da, naşrlarni keçikmay tarqatadigan bu opalarni soğinibman. Eslayman… poç­ta keladigan payti, ayniqsa, qor-yomğirli kunlarda eşik oldida yo men, yo onam turardik. Poçta qutimiz yöq edi. Gazeta – jurnallar yoriq eşikning burçiga qöyib ketilsa, höl bölardi.

Öşa kuni erta bahor edi.   Onam qarindoşlarnikiga yiğinga ketdi, men maktabga. Yomğir aralaş qor   yoğardi. Dars keç tugadi. Şoşib uyga keldim. Eşik tirqişida heç narsa yöq! Romli ayvonga qadam qöydim. Qöliga heç qaçon dazmol uşlamaydigan onamning qölida dazmol. Hayron böldim. Qarasam, oq çit römolning örtasiga gazetani qöyib dazmollab quritayapti. Meni xafa bölmasligim uçun kelgunimça ulgurmoqçi bölganini sezdim. Burnim açişdi, nima deyişni bilmayman. Kelganimni sezgan onam, salgina höl bölibdi gazetang, dedi. Dunyoning barça qor-yomğiri ustimga tökilsa ham endi men ivimas edim!..

Yillar ötdi, “Soğlom avlod” gazetasida muharrirlik paytim sakson yoşdagi onam heç kimning töy – maʼrakasini çorşanbaga qöydirmas edi: çorşanba kuni Dilfuzaning   gazetasi çiqadi, derdi. Özi aytganidek, maktab körmagan onam mening gazeta-jurnallarimni şunday eʼzozlardi.

Bugun-çi? Yangi asr, yangi zamon. Odamlar zamonaviy, öqigan. Lekin ziyoli deb ayta olamizmi? Agar   uyiga bitta ham naşr bormasa?! Hozir   poçtaçilarni körgan odam, pensiya keldi şekilli, deydi. Çunki bitta mahallada neçta obunaçi bor? Barmoq ham ortib qoladi… töğrisi…

Hurmatli Prezidentimiz minbardan matbuot naşrlarining ahamiyati va yoşlar tarbiyasidagi örni   haqida takror-takror nutq sözladilar. Ammo şunga qaramay bolalar   naşrining obunasi açinarli ahvolda – bor-yöği 1000, 2000 adadda! 37 million aholisi, 6 milliondan ortiq oilalari bölgan millat uçun bu uyatli hol emasmi?! Yana ön yo yigirma ming deb öqimang!

Biz mustaqillik yillarida yuz mingdan ziyod nusxadagi naşrimizni nahotki ön ming deb öqisak, adaşibmiz MINGta ekan! Ön mingdan ziyod maktab! Unda qança boşlanğiç sinf öquvçilari bor. Mingtaga bittadan töğri kelarmikin? Odamning yuzi issiq, deydi. Kitobning, gazeta-jurnallarning yuzi olovli, yuragimizni, umrimizni isitadi, taft beradi. Öziga tortadi. Ammo bu naşrlarni körmagan, qöliga tutmagan, taʼmini totmagan bola, agar şu naşr unga tavsiya qilinmasa, qanday yöl tutadi, uni qanday qilib öqiydi? Qolaversa, salla olib kel desa, kalla olib kelayotgan viloyat hokimlari maktab direktorlariga “majburiy obuna taqiqlanadi” deb xat çiqarib ötirsa. Axir, ilm-maʼrifat hamişa majburiy yöl bilan olib borilgan-ku: majburiy taʼlim deymiz, majburiy xizmat deymiz, majburiy obunaga kelganda esa çöntaklarimizga qöşilib yuragimiz ham açişadi.

Bolalar naşrlari kiçkintoylar qalbida kitobga mehr uyğotadigan ilk köprik. Bugun mana şu zumrad köprikning mustahkamlanişiga   har birimiz özimizning amaliy hissamizni   qöşsak, şu millat, şu xalq uçun bitmas-­tuganmas savobli işga qöl urgan bölamiz. Unutmang, öqigan millatning farzandlari er böladi! Zero, matbuot içimizdagi ustunni quvvatlantiradigan — ziyo minbaridir, ziyo minorasidir!

Dilfuza ŞOMALIKOVA,

“Ğunça” jurnali boş muharriri

Yangiliklarni döstlaringizga ulaşing

Fikr bildirish

Email manzilingiz chop etilmaydi. Majburiy bandlar * bilan belgilangan