Sinalayotgan ruhiyat yoki şifoxonada yozilgan qaydlar
- Koronavirus… kim aybdor: odammi yoki körşapalak?
- BMT xulosasiga köra, pandemiya Ikkinçi jahon uruşidan keyingi eng yirik sinovdir.
- Pandemiya mavjud ekan, xotirjam bölolmaymiz.
- “Umidni uzmang, umidni öldirmang, şunda virus sizni yengolmaydi”.
Olimlarning izlaniş natijalariga köra körşapalaklar yer yuzida 50 million yildan ortiqroq yaşab kelişar, uça oladigan yagona sut emizuvçilar bölib, haşarot yeb kun körişar, ekinlarga yetadigan zararni kamaytirib, aytaylik, birgina AQŞ fermerlariga yiliga 3,7 milliard dollar naf keltirar, 500 dan ortiq ösimlik turi körşapalaklar yordamida çanglanar ekan. Demak, atigi bir gramm vaznga ega bölib, ayni paytda dunyo davlatlarini tahlikaga solib turgan koronavirusning biz bilmagan sirli tomonlari bisyor ekan-da…
“Deutsche Bank” eramizning yuz mingdan ortiq ölimga sabab bölgan barça maʼlum pandemiya va epidemiyalarini tahlil qildi va tadqiqotga köra, 24 pandemiya orasida koronavirus eng xavfli yigirmatalikka kirişini maʼlum qildi.
Xavf butun dunyoni qamradi. Hayot va mamot, yaxşilik va razolat, nur va soya örtasida kuraş boşlandi. Qalblardagi xotirjamlik örnini xavotir egalladi. Nuh kemasi lopillagan tölqinlar ustida beşikdek tebrandi. Bu yölda jasorat körsatgan ne-ne fidoyilar şu yaşil kurrai zamin uçun boqiy dunyoga yuz tutdi.
Xalqimizda “Har kim boşiga yoqqan qorni özi kuraydi”, degan maqol bor. Pandemiyaning dastlabki kunidanoq hukumatimiz uning oldini oliş uçun qator amaliy çora-tadbirlarni amalga oşirdi.
Zudlik bilan respublikamizda jami 159 ta muassasada 25 ming 200 ta şifo örinlari, şu jumladan 2 ming 500 ta reanimatsion örinlar taşkil etildi.
Şuningdek, davlatimiz rahbari taşabbusi bilan qisqa muddatlarda Toşkent viloyati Zangiota tumanida koronavirus bemorlarini davolaş uçun 3600 örinli maxsus şifoxona qurib bitkazildi va zamonaviy tibbiy asbob-uskunalar bilan jihozlanib, foydalanişga topşirildi. Homilador ona-bolalar muhofazasi uçun bölimlar taşkil qilindi.
Ana şunday maxsus şifoxonalar Nukus, Samarqand şaharlari hamda Termiz va Pop, Yuqori Çirçiq tumanlarida ham barpo etildi.
Bularga qöşimça holda 58 ta saralaş-taqsimlaş markazlaridagi 15 mingta örinning, jumladan, 1225 ta reanimatsiya örinlari taşkil etilişi, ularni bemorlarini davolaş işlariga Xitoy, Rossiya, Koreya, Turkiya va Germaniya davlatlaridan kelgan 140 dan ortiq mutaxassislar iştirok etişi hayotga umid közlarini tikib turgan har bir bemorning tibbiy va ruhiy xotirjamligi yölidagi zarur qadamlar böldi.
Koronavirusga qarşi kuraş mamlakat miqyosida şiddat bilan davom etyapti. Butun dunyo katta umid bilan najot yöllarini izlamoqda. Xitoy davlatining Uxan şahridan sirğalib çiqib, son-sanoqsiz qurbonlar ham nafsini qondirmay, yölida jadal odimlayotgan bu yuhoning halokat çohiga tezroq tuşişini oqköngil xalqimiz duolar va qalb nidolari bilan Yaratgandan sörayapti.
Men könglimdan keçgan bu öylarni Toşkent viloyati yuqumli kasalliklar şifoxonasida, töğriroği, vaqtinçalik koronavirus kasalligini davolaşga ixtisoslaştirilgan maskanda qoğozga tuşirayapman.
Bir oiladan bir paytning özida beş kişi bemormiz. Kuyovim, hali ikki yoşga tölmagan öğilçasi bor, homilador qizim Zangiotada. Joy tanqisligi uçun turmuş örtoğim va men Toşkent viloyatining Çirçiq şahrida joylaşgan kasalxonada… Virus jon-jahdi bilan bizga qarşi kuraşadi. Nafas oliş uskunalari bir daqiqaga öçirilmaydi. Taşxis: koronavirus, ikki tomonlama pnevmoniya. Ovqat yeyolmaymiz, köngil behuzurligi jonni suğurib olguday… Şifokorlar vujudimizdagi qöşimça kasalliklarning kovid qutqusi bilan yuzaga çiqib qolişidan xavotirda. Töxtovsiz muolajalar… Ön yetti yil harbiy vraç bölib işlagan şifokor Hasan tinmay taʼkidlaydi: umidni uzmang, umidni öldirmang, bu virus şunda sizni yengolmaydi. Közim yarq etib oçiladi, dunyoning umid daraxtlari hali yam-yaşil, özimga özim gapiraman. Ular heç qaçon qurimaydi.
Oçiq derazadan toğ havosi oqib kiradi. Ugom va Çirçiq daryolarining musaffo epkinlari… Bu muassasa 1950 yilda qurilgan ekan. 2010 yilda taʼmirdan çiqarilgan. Asli sakson öringa möljallangan bölib, virusli gepatit va boşqa kasallar uçun qirq örin, şundan OIV bilan oğrigan bemorlar uçun ön örin va ötkir içak infeksiyasi va boşqa infeksiyalar bilan oğrigan bemorlar uçun qirq örin ajratilgan. Orqa hovlida qurilgan kislorod stansiyasi tinimsiz işlaydi. Uşbu kislorod stansiyasidan 100 öringa kislorod nuqtalari kiritilib, Bobrova apparatlari örnatilgan. Hozirgaça 743 ta murojaatlar bölib, holatiga köra 576 ta bemor jonlantiriş bölimida, söngra palataga ötkazilgan, 427 tasi bölimlarda davo topgan, 167 tasiga ambulatoriya yönalişi böyiça yordam körsatilgan. Kasalxona izdihomni eslatadi. Keçasi tong yorişgunça “tez yordam” maşinasining öziga xos signali, kimdir otasini, kimdir bolasini, kimdir singlisining xayolida murojaat etayotganlarning son-sanoği yöq. Ular tunni tan olmaydi. Yolğiz ötinçi – jigarini mudhiş virusning qölidan suğurib oliş. Şifokorlar, tibbiyot hamşiralari soat mexanizmiga öxşab işlaydi. Boş şifokor Bahodir Xodjiyevning qöl telefoni bir daqiqa tinmaydi. U bosiqlik bilan murojaat qiluvçilarga javob qaytaradi, maslahat beradi, har bir bemorning hujjatlarini közdan keçirib, zarurat bölsa kasalxonaga joylaştiradi. Boş şifokorning uşbu muassasada iş boşlaganiga köp vaqt bölgani yöq. U 1999 yili Toşkent Pediatriya tibbiyot institutini tamomlagan.
Tong yorişayotganda hammayoq biroz tinçiganday böladi. Uzoqdan körinib turgan toğlar halqasining kungiralariga qizğiş nur tolalari ipakdek örala boşlagaç, yana daryo tölqinlarining entikişlari kabi köhna hayot boşlanib ketadi. Biz yotgan bölimda bolalarning goh yiğlayotgan, goh kulayotgan ovozlari devorlarga, şiftlarga urilib ketib, yana quyiga enadi. Bolalar turli yoşda. Olti oylik, bir va ikki yoşlik… oddiy til bilan aytganda hali ona suti oğzidan ketmagan bolalar. Niholdekkina onalar tunda uxlamagani uçun bolasini zörğa kötarib turadi. Olti oylik Daurboy va onasi koronavirusni töyda yuqtirib olgan. Qolgan onalarning köpçiligi himoya niqobini vaqtida taqmagan. Ayrimlariga köçadan niqobsiz kelgan turmuş örtoqlari yuqtirişgan. Yana bir kelinçak qölida qizçasi bilan jovdirab köz yoş tökadi. “Turmuş örtoğim Qozoğistonda. Kasal böldik, pul yuboring, dori olamiz, — desam, —onangdan söra, senga beradigan pulim yöq, deb xafa qildi. Şundoq ham tinmay onam qaraşadilar”.
Qiziq dunyo. Kelinçakning köz yoşlariga qarab, dunyo bir somon parçasiga ilinib turgan paytida hali ham xulosa çiqarişga şoşilmayotgan ayrim kimsalarning bağritoşligidan yuragim eziladi.
Aslida köz yoş tökayotgan kelinçakmi? U bugun minglab farzandlarini yöqlikka, ajal komiga berib, jigar bağri xun bölgan dunyo emasmi?
Boş şifokorning fikriça, kelayotgan bemorlarni uç toifaga ajratiş mumkin. Birinçisi, öziça davolanib, vaqtida şifokorga uçramay, vaqtni ötkazib yuborayotganlar. Ikkinçi toifadagilar, ayniqsa ayollar, yoş bolalik kelinçaklar qaynonasining raʼyiga qarab, xarajatdan qoçib, oxiri bolaning öpkasiga ötib ketgaç, şifo izlovçilar. Uçinçi toifadagilar pandemiyani umuman tan olmaydigan kimsalar: “bu bor yöği grippga öxşagan holat, ötib ketadi”, deb tevarak-atrofidagilarga virus taşuvçi insonlar. Har uç holatda ham ular hayoti qil ustida turganini anglab yetmaydilar. Vaholanki, koronavirus dunyoning barça davlatlariga kirib bordi. Yer yuzida 194 million inson azob çekdi va 4 million 160 ming holatda ölim qayd etildi.
Bu virusning murakkabligi şundaki, u bir neça bor öz şaklini özgartirdi. Hozirgaça uning yettidan ortiq turi bor emiş.
Şifokorlar, tibbiyot hamşiralari, ozodalik uçun javobgar xodimalar tinim bilmaydi. Palatalar töxtovsiz xlorli suv bilan artib çiqiladi. Maxsus kiyimda faqat közi körinadigan tibbiyot xodimlari xuddi tuğişganingizga öxşaydi. Qunduzxonning uçta farzandi bor. Ön beş kundan beri dam olmay işlaydi. Diloromning farzandi ikkita. Özlari endi öttiz ikki yoşdagi suluv ayollar. Bolalarini onalariga berib yuborişgan. Sekingina: “Ular bizni soğinişibdi”, — deb qöyişadi. Kun böyi tuz totmay işlaşadi. Niqoblarni yeçiş mumkin emas. Dilsöz unaştirilgan. Oktyabr oyida töyi böladi. Minnatdorçilik bildirsangiz, “Faqat duo qiling”, deb çiroyli kaftlarini oçib turadi. Mening esa ularning riyodan, taʼmadan uzoq nigohlariga boqib qalbimda ğalati, şaffof hissiyotlar mavj uradi. “Mana Yangi Özbekistonimning toza kurtaklari”, — deb öz-özimga gapiraman.Hayotini heç ikkilanmasdan insonlar quvonçi, soğliği uçun nisor qilmoqçi bölgan bu fidoyilarning tomirlarida xalqimizning aslligini köraman.
Boş şifokorning öz oldiga qöygan rejalari bir dunyo. 2022 yilda kasalxona kapital taʼmirdan çiqariladi. Unga rejaga binoan beş milliard söm mablağ ajratilgan. Bemorlarga yanada sifatli tibbiy xizmat körsatiş uçun bakteriologik laboratoriya taşkillaştiriş, statsionar rentgeni oliş, ayni paytda kasalxona hududlarini jannatdek qilib obodonlaştiriş masalalari ham öz yeçimini kutib turibdi. Şifokorlar xonalariga hujjatlar va internet bilan işlaşda tezkorlikni yölga qöyiş uçun kompyuter uskunalari bilan taʼminlaş ham keçiktirib bölmaydigan vazifalar sirasiga kiradi.
Şu örinda Prezidentimizning Çirçiq şahrida bölgan paytlaridagi sözlari xayolimdan ötadi. Kelgusidagi Çirçiqning istiqboli, tabiiyki, közlarni quvontiradi. Mahallalar, yöllar yanada obod böladi. Çotqol toğlarining quyuq arçazorlari, daryolaridan esgan şifobaxş şabadalar xalqimizning yuz-közlarini erkalab silaydi. Sihat-salomatlik, ruhiy xotirjamlik tilaydi. Koronavirus nomi yer yuzidan abadul-abad öçsin, ilohim!
“Mol-dunyoni qança töplamaylik, u tugaydi, ozayadi. Kitob yozilsa-çi?!”
Öz kasbining bilimdoni, şifokorlik kasbini umrining mazmuni, deb bilgan oddiy, kamtar inson Bahodir Hojiyev muolaja söngida bir kitobçani tutqazdi. U “Uç buyuk tabib” deb nomlangan. “Birinçi buyuk tabib – bu poklik”, derdi kitob menga. — Ikkinçisi — parhez. Uçinçisi — badantarbiya”. Kitobçaning muallifi esa şifokor Bahodir Hojiyev edi.
Şarifa SALIMOVA,
Özbekistonda xizmat körsatgan
madaniyat xodimi, şoira
