Alpomiş kelbatli botirsan, VATAN!

Abdumajid AZIM

ÖZBEK

Qizlari malika, yigitlari bek,

Özlari yerda-yu, ğururlari osmon!

Tanib qöy,

Bu xalqning nomidir özbek,

Bu toğu daştlarni deydi Turkiston!

 

Baxşi, hofizlari çeçan, ötnafas,

Ular kuylaganda bulbullar tinar.

Özbekka töylaşni örgatmagin, bas,

Isrofgar desang gar, köngli oğrinar.

 

Tilini suyganni jonidan suyar,

Saxiyfeʼl va haqgöy, sodda, töpori.

Eng tansiq taomin qönoqqa qöyar,

Himmatu saxovat özbekning bori.

 

Qay bir qavmlarga oila-rözğor yuk,

Yoqtirar bolamas, kuçuk boqişni.

Bolam deb, jonini beradi özbek,

Bolam deb yaşaydi özbek yaşasa.

 

Sabru qanoati bobolardan meros,

Boriga şukr etib, könadi yöqqa.

Aqlu zakovatda bölsang-da mumtoz,

Özingça osmondan kelma özbekka.

 

Uddalabsan oson yaşaşni, qoyil,

Özbekka örgatma qanday yaşaşin.

Jahonda bittadir özbek degan el,

Qidirib ovora bölma öxşaşin!

 

JUMA DEVONA

Elboyonda tarqaldi miş-miş:

“Oyga oşiq Juma devona,

keçalari tomda yurarmiş,

oy işqida yonib uryona”.

 

Enasiga aytadi sirin,

uçraşganin oy bilan soyda:

“Ena, oyni menga obering,

töy qilaylik kelasi oyda”.

 

Enasiga aytar dil yozib,

keça oydan olganin bösa:

“Faqat oydir menga munosib,

yuragimni yondirgan öşa”.

 

Ena esa bir söz deyolmas,

iç-içidan qovuriladi.

Qidiradi zir yugurib qiz,

kalişlari yediriladi.

Boryapti yoşi ham qirqqa,

bolalar-la öynaydi çillak.

Qizlar tegmas telba oşiqqa,

ösmirlarga Jumaboy ermak.

 

Ataylabdan otişadi gap,

devonaga quvgina qizlar.

Enasini qöymaydi tezlab:

“Qaçon sovçi jönatasizlar?”

 

Ena esa köksini uşlar,

qadalganday zaharli bir öq.

Juma tentak gödakday yiğlar:

“Oydan özga, ena, tengim yöq”.

 

Elboyonda tarqaldi miş-miş:

“Tomdan uçib ketganmiş Juma,

osmonlarda suzib yurarmiş,

yuragini qilib u kema”.

AYOL UXLAYAPTI

Ayol uxlayapti, uyqularda u,

Soçlari jamalak bir qizni körar,

Toğlarga yastangan adirlarda u

Naysonga çömilib, qizğaldoq terar…

Eslar ön sakkizda kelin bölib u,

Otasin yiğlatib ketganlarini.

Musofir şaharda soğinçga tölib,

Onasiga xatlar bitganlarini.

 

Ayol uxlayapti çarçagan, tolğin,

Kular tuşlarida mayin, beozor.

Qovoği salqigan, yuzlari sölğin,

Mitti yelkasida

Qirq yillik rözğor.

Farzandlarga ona, eriga bekaç,

Hovli, qozon-tovoq — ertayu oqşom.

Bola-çaqam deya yaşay boşlagaç,

Özi-çun yaşaşni unutgan tamom.

 

Qirq yilki, özini öt-çöqqa urib,

Izğirin şamollar yuzlarin çaqqan.

Rözğorning ne issiq-sovuğin körib,

Öçoğidan kirib, kulidan çiqqan.

Bir qarasang çöri,

Bir qarasang ona,

Özbek ayollari hammasi öxşaş.

Kerakmas ularga qasru koşona,

Oila tinç bölsa bas,

Şu-da, bir yaşaş!

 

Ayol uxlayapti, uyqularda u,

Balki körayotir qizlik çoğlarin.

Erka bolalikni — şodon, beqayğu,

Köklarga örlagan Boysun toğlarin.

Ketmas köz öngidan daştu dalalar,

Maktab sahnasida u kuylar hamon.

Jajji qöğirçoqqa aytib allalar,

Quvar kapalakni qiyqirib şodon!

HAYVONOT BOĞIDA

Hayvonot boğida ajib manzara,

Ohu va börilar yaşar yonma-yon.

Bitta tom ostida kiyik, tasqara,

Tulkining jiğiga tegadi quyon.

Hayvonlar şohining feʼli ğalati,

Şerning şerligida qolmabdi urvoq.

Filning filligidan quruq savlati,

Yölbarslar muşuk-la tutingan örtoq.

Hayvonot boğida quşlar tutqunda,

Burgutlar hakkaga masxara ekan.

Loçinlik siyoği yotdir loçinga,

Uyquçi boyöğli pinakka ketgan.

Bir sözni qaytarar tötilar sayroq,

Çiyillar qafasda şallaqi sirtlon.

Yöl-yölli zebralar zerikib uzoq,

Daştlarni soğinar olis, bepoyon.

Eşaklar hangraşib otadi xanda,

Jirafa böynini çözadi kökka.

Şoxlarda imillab örmalar Panda,

Kenguru qafasda tuşadi çökka.

Kölmakdan boşini kötarib goh-goh

Atrofga sovuqqon boqadi timsoh.

Hammaga husnini qilgança köz-köz,

Özin ming ohangga soladi tovus.

Maymun pista çaqar, qurib çordona,

Xuddiki dunyoda undan dono yöq.

Tuyaquş quşligin qilar bahona,

Ortamiz deyişsa, yelkasiga yuk.

Uç yuz yil yaşagan toşbaqa xumpar,

Toş kosa içidan olamga böylar,

Dunyo işlaridan butkul bexabar,

Oxurdan boşini kötarmas qöylar.

 

ÖZBEKISTON

Vatan, Xorazmda ösgan bir gujum,

Olis ajdodlardan xotirsan, Vatan,

Vatan, otam kabi kamtar, kamsuqum,

Alpomiş kelbatli botirsan, Vatan!

 

Bu yoği Andijon, u yoği Ustyurt,

Elim bir-biriga uzangi yöldoş.

Quvonçu dardlarim ayladi unut,

Zarra ozoridan, közim töla yoş…

Entikib Darbandga oşganda dovon,

Hayajon bosadi şomu nahorda.

Hanuz jannatmakon Termiziy bobom,

Soyalab öltirar Sayrob çinorda.

Samarqand tarixning buyuk onasi,

Qadimlikda Rimdan qadimdir, ayon.

Şarif Buxoroning zör Afşonasi,

Ibn Sinosiga intiq, nigoron!

Qança talotöplar keçdi ne zamon,

Qani Şohruhiya, Poykentu Ötror,

Yovga boş egmadi mulki Turkiston,

Farzandlar ulğaydi yovqur, qasoskor.

Şeryurak Şiroqning şaxtini körib,

Doroday şohlar ham bermadimi tan?

Tömaris köksidan çiqqan hayqiriq

Özing emasmiding, ey aziz Vatan?!

Özing emasmiding ğanim yölini,

Manguberdi bölib tösolgan töfon.

Özing emasmiding, jahon elini

Oğziga qaratgan Temur Köragon…

Qança Buxoriylar, Termiziylaring,

Köklarga kötardi ilm maşʼalin.

Uluğbek osmonga tikib közlarin,

Falak yulduzlarin tuzdi jadvalin.

Qay biri şon talab, qay birlari non,

Kelmiş tuproğingga şohlar, fotihlar,

“Ahvoling ne böldi, deya, Turkiston!”

Behbudiy yiğladi subhi sodiqlar.

Vatan deb oh çekdi Qodiriy, Fitrat,

Çölponu Usmonni kimlar sotdilar?

Jadidlarni emas, devorga tirab,

Vatanim, jallodlar seni otdilar!

Biroq sen, Vatanim, köksingni kerib,

Hamişa intilding erk, quyoş tomon.

Ming yillar söngida tole yarqirab,

Davlat qura olding, hur Özbekiston!

Boqaman yeldayin uçqur asrimga,

Yillarga tatiydi uning har oni,

Ne buyuk möʼjiza, qaytdi bağringga

Ming yillar söngida Temurbek şoni!

Har qariç tuproğing tabarruk, suyuk,

Olislarga ketsam, dilga yor, Vatan.

Özing buyuklardan men uçun buyuk,

Tengsiz baxtu ğurur, nomus, or, Vatan!

 

Noming dovruqlidir butun dunyoga,

Senga havasdadir döst-qardoşlaring.

Tilagim, kaftlarim oçdim duoga,

Aslo egilmasin mağrur boşlaring.

 

YÖLLARIMGA QARAGANLAR

Soğinçlarim aytay sizga iç-içimdan,

Köz teşilib yöllarimga qaraganlar.

Şamollarga aylanayin men şu zumda —

Jovdiraşib meni mendan söraganlar.

 

Şamol bölay öngingizda, sölingizda,

Siz ğaşlanib: “Buzdi demang bu tinçimni”.

Iltimosim, tangu tor bu könglingizdan,

Joy sörasam, uvol etmang ötinçimni.

 

Ökinmasman könglingizda bölmasa joy,

Omon böling,

Yölingizni bersin Xudo.

Ğiybat qilib yuzlarimga çaplamang loy,

Tanimayin, körmay turib meni hatto!

 

Qöying meni öz holimga, yolvoraman,

Bahorlarning iforiga qonib töyay.

Qizğaldoqlar huzuriga men boraman,

Adirlarni alvon-alvon rangga böyay.

 

Çehrayi rang xazon yangliğ zaʼfarondir,

Ötayapman bu keçani keça-keça.

Siz bilmaysiz,

Yurak-bağrim töla qondir,

Tamom qildim qonlarimni iça-iça.

 

Ajablanma ahvolimga röyi-olam,

Şamoldirman, bu yöllarda öjar, sarkaş.

Yerga siğmas, kökka siğmas çekkan nolam,

Dardlarimga topilmaydi biron dardkaş.

 

Agar bir kun qiyomatga qolsa diydor,

Meni mendan söraganlar bölmang diltang.

Oson emas bir keçada öliş ming bor,

Yöllarimga qaraganlar meni kutmang…