Tavba

Ochil XUDOYBERDIYEV

Muallif haqida:

Ochil XUDOYBERDIYEV — 1942 yili Surxondaryo viloyati Jarqo'rg'on tumanida tug'ilgan. 1972 yil Toshkent davlat universiteti (hozirgi O'zMU)ning filologiya fakulteti jurnalis­tika bo'limini tugatgan.

Muallifning “Bahor sog'inchi”, “Sensiz bu dunyo”, “Mehringni darig' tutma”, “Kechikkan baxt”, “Armonli dunyo”, “So'qmoqdagi odamlar”, “Sadoqat”, “Alvido, yoshlik” singari qator she'riy va nasriy kitoblari chop etilgan.

Qariyb 50 yildan ziyod Surxondaryo viloyatidagi turli matbuot nashrlarida xizmat qilgan. Hozirda nafaqada.

(Hikoya)

Tong yorisha boshladi. Zulmat chekindi. Nim qorong'ilik paytida ham sharpalar kuymalana boshladi. Bu — qishloq odamlari. Tirikchilik deganlari shu bo'lsa kerakda, tong qorong'isida, hali yo'lchi yulduz chekinmay turiboq, tirikchilik ilinjida g'imirlashardi.

Kuz kunlari emasmi, saharmardondan dalada ish qizg'in. Suyagi mehnatda qotgan nuroniy otaxonlar-u yosh-yalanglar dalaga shoshgan. Odamlar shovqinidan sas olgan tong darakchilari ham jonlanib qoldi. Havo toza, chet joy emasmi, sal shovqin ham qishloq chetidagilarga-da baralla eshitiladi. Qo'y-qo'zilar ma'rab, uyqusi ochilib ulgurmagan bolakay va qizaloqlar haydovida dalada o'rlaydi. Shu payt:

— Hov, uying kuysin sen o'g'rining! — Eshmamat boboning noligan ovozi butun ko'chaga eshitildi. Bobo oq yaktak, sarpoychan ko'chaga otilib chiqdi. Boshidagi do'ppisi qiyshayib, qip-qizil boshi uzra siyrak oqish sochlari shamolda o'ynardi. Qo'lidagi hassasini havoga irg'ab-irg'ab, yig'lamsiragan ko'yi qarg'andi. Yurak-yurakdan, ich-ichdan qarg'andi.

— Iloyo, uying kuysin, kim bo'lsang ham! — otaxon yig'lamsirab qarg'anardi. — O'limligimga deb olib qo'yuvdim-a! Pensiyamni jiyib oluvdim-a! Bolalarima ovur bo'mayin, devdim-a. Jigaring ezilsin sen o'g'rilarding!..

Otaxonning ichida gap qolmadi. Aytib-aytib yig'lab yubordi. Kun-kun emas deb, soatlarni sanab, yig'inib qo'yuvdi. Semirsin deb, hassasiga suyansa-da, qo'lida yem tutayotgan edi-ya! Odamning mehri tushmasin ekan, tushsa yomon bo'larkan.

O'g'illari o'zlari bilan o'zlari.

Bu xabar bir zumda qishloqqa yoyildi. Tiliga erk bergan, shubhalangan ko'p bo'ldi. Kimdir iz oldi, yana kimdir sas. Kimdir eshitganidan, kimdir esa taxminlaridan so'z oldi. Hamma gap bilan bo'ldi. Otaxon behol molxonaning kesak devoriga suyandi. Lohas bo'ldi.

— Uchastkovoyga odam jo'natish kerak, — dedi kimdir. Yana kimdir: “Mahallaga borish kerak”, dedi.

Ko'pga bormay, uchastkovoy yonida posbon bilan yetib keldi. Ishni o'rgangan bo'ldi.

— Ko'ramiz, topamiz, — dedi. — Siz chopib yurmang, bobo. Bu yog'ini bizga qo'yib bering. Necha bosh qo'y edi?

— Uchta qo'chqor. Olti oydan beri boylab jotuvdim, — dedi ko'zda g'ilt-g'ilt yosh bilan Eshmamat bobo. O'g'irlangan qo'ylarini bir soatga qoldirmasdan topib kelishlariga ishongandek umid bilan.

— Hamma tarqasin. O'g'rini biz o'zimiz topamiz. Qishloqning tit-pitini chiqaramiz, — dedi Usmon uchastkovoy.

Oradan uch kun o'tdi.

O'g'ri topildi bo'lib, mish-mish bir bolaladi… Topilmadimi… tinchidi. Yo “tinchi(tish)dimi?”

— O'g'ri begona emas. Sizning uyingizni yaxshi bilgan odam o'g'irlagan, — dedi qo'shnilardan biri.

— Ha, to'g'ri, shunday, — ma'qullagan bo'ldi boshqa qo'shnilardan yana biri.

— Hamsoya. Gap shu yerda qolsin-u, — dedi qo'shni Aliboy bobo atrofga alanglab olib. — Shu uchastkovoy bilan posbonning tili bir. Mol shulardan begona bo'lmagan.

— Ey, qo'shni, ko'ngil dushman, deyishadi. Har narsa deyavermang!

Eshmamat bobo hafsalasiz qo'l siltadi.

— Ey, shuytaberasiz-da. O'g'ri begona emas, shularding odami. Bo'lmasa, davno ushlab kelardi o'g'rini. Topildi, topildi bo'p, mana, jimjit-ku. Odam bolasiga gap tutmaydi. Gap bir odamga ikovladimi, tamom, ushlashmaydi, el oralaydi. Ana, kecha sizni tag'in devor suyatdi-ku! Prokurorga bormang, o'zimiz topamiz deb.

— Bo'lmasa, borayma?

— Poydasi jo'q, avvalroq bo'g'anda mayli edi. Hammamiz unga ishonib ong qoldik. O'g'rining izi chang minan jobilip ketdi. Bu hovlining har jerida sizning izingiz, isingiz anqib jotibdi. Ha, desa, jetalab kegan iti is olib, sizga qarab hurabersa, unda siz o'g'ri bo'b qolasizma? Bir kamingiz shu isnatti ko'tarishingiz qabidima?

— Ibi…

— Ha-a, ana, otag'inangizga rahmat. Shu-da!

— Uch molimdan ayrilib qolaberamanmi?

— Endi bilmadim. Osmon jiroq, jer qotti bo'p turibdi… Qaraysiz-da! Tuyaning ustida it qopgani shu bo'lar ekan…

— Xudoga soldim. Xudo bor-ku! Ketar navbat meniki edi. Taraddudimni jebidim. Mayli, u shoshibdi. Iloyo, niyatiga jetkazsin, — duo qildi Eshmamat bobo diydasi yumshab. Ko'zidagi yoshi soqoliga tomdi.

Lekin o'sha kuni quyosh botmay, Eshmamat boboning eshigini taqillatib kelishdi. Qarasa, mahalladoshi tadbirkor Soatmurodboy.

— Ota, manov tanachani sizga olib keluvdim. Shu ishni Xudo ko'nglimga soldi. Bu yog'i “mehr-muruvvat yili” deb e'lon qilingan. Bir duo bering…

Buyog'ini otaxon eshitmadi. Ko'ngli allaqanday zavq-shavqqa to'ldi. Xudo yetkazsa, shuytib yetkazaverar ekan-da! Duo qildi.

Oradan bir necha kun o'tib, uchastkovoyning mashinada halokatga uchragani haqida xabar keldi. Xudo saqlagan ekanmi, haytovur posbon shifoxonaga qadar yetib kelibdi. Aft-angoriga qarab bo'lmas edi. Eshmamat boboni ko'p so'ratdi, xo'p so'ratdi. Otaxon yetib borgan vaqti tildan qolgan posbon imo-ishora qildi. Hech narsa deya olmadi. Faqat kechirim so'ramoqchi bo'lib ko'p qiynaldi.

— Nimaga?

Til yo'q, gap yo'q. Xudo bilar! Eshmamat boboning ko'ngliga bir gap kelib, tilini tishladi.

— Ko'ngil dushman, — dedi.

“Eshmamat boboning qarg'ishini olibdi. Qo'ymabdi…”

Tag'in yana bir tong yorishdi. Odatdagidek, tong qorong'isida qishloq ichra yana hayot qaynay boshladi.

Eshmamat boboning hovlisidan ko'tarilgan kuchli qahqahadan qo'shnilar yana yig'ila boshlashdi.

— Nima gap?

— Hadya qilingan tanachani ham o'g'irlab ketishibdimi?

— Otaxon aqldan ozdimi?

Otaxon esa birin-ketin eshikdan kirib kelayotgan qo'ni-qo'shnilarga beparvo, tizzasini shapatilagancha qo'raga qarab kulardi.

Qo'rada esa o'g'irlangan uch qo'chqor turar edi.

Qoyil, aftidan, tavba qilishganmi, ishqilib, kechasi qo'chqorlarni qo'raga qaytarib tashlab ketishibdi…