Bekobodlik fan arbobi
Bekobodning olis Qushchi qishlog'ida tug'ilib voyaga yetgan Mirzabek Do'stmurodov o'zining butun hayotini tibbiyotga, odamlarga yaxshilik va ezgulik ulashishga baxshida aylagan elparvar inson edi, desak, ayni haqiqatdir. Bolaligidan har bir ishga sinchkovlik va diqqat bilan qaraydigan bo'lajak shifokor o'qib-o'rganishga ishtiyoqi baland, zehnli inson bo'lib kamolga yetdi. Uning yuragida bir umr umid gullari barq urib turdi.
Mirzabek aka 1955 yilda Dushanbe shahridagi tibbiyot institutini tamomlagach, uning butun hayoti tibbiyot sohasi bilan chambarchas bog'landi. Izlanishga moyil yosh mutaxassis o'sha yilning o'zida Moskvadagi akademik Burdenko nomidagi neyroxirurgiya ilmiy-tadqiqot institutining aspiranturasiga o'qishga kirdi. Moskvada Boris Yegorov, Andrey Arend, Grigoriy Kornyanskiy singari akademik va professorlar qo'lida jarrohlik sirlarini mukammal o'rgandi. 1959 yilda neyroxirurgiya sohasida tibbiyot fanlari nomzodi unvonini oldi. O'sha yili Dushanbe shahriga qaytib, tibbiyot institutida assistent bo'lib ishlay boshladi.
Taqdir taqozosi bilan Mirzabek Do'stmurodov Andijon davlat tibbiyot institutida o'qituvchi, kafedra mudiri vazifalarida xizmat qildi. Eng muhimi, institutda neyroxirurgiya bo'limining tashkil etilishida jonbozlik ko'rsatdi.
Uning ilmiy-ijodiy faoliyati ana o'sha yillarda gurkurab rivojlandi. Moskvada akademik Yumashev rahbarligida “Ko'krak umurtqasining osteoxondrozi” mavzuida doktorlik ishini himoya qildi va tibbiyot fanlari doktori ilmiy darajasiga erishdi.
Qahramonimiz Moskvada ham ibn Sino avlodlari nimalarga qodir ekanligini amalda isbotlab berdi.
Professor Mirzabek Do'stmurodov Andijonda tibbiy soha rivojiga munosib hissa qo'shdi. Malakali xizmat ko'rsatuvchi neyroxirurgiya, travmatologiya, ortopediya bo'limlaridan iborat shifoxona ochildi va bu dargohda kafedra mudiri bo'lib faoliyat yuritdi. Oliygohda travmatologiya, ortopediya sohasining taraqqiy etishiga bosh-qosh bo'ldi. Faoliyati davomida 60 dan ortiq ilmiy ishlarni va “Miya exinokokkozi” nomli monografiyasini chop ettirdi.
Etuk olim va shifokor bo'lib tanilgan bu insonning hayotida 1980 yili katta burilish davri bo'ldi. U kishini Sharof Rashidovning tavsiyasiga binoan Respublika travmatologiya va ortopediya institutiga direktor etib tayinlashdi. Bu haqda uning o'zi “Yurakdagi umid gullari” nomli kitobida shunday yozgan edi: “Shoshilinch xabar bor. Siz 23 noyabr kuni Markazqo'm kotibi Oqil Umrzoqovich Salimovga uchrashasiz”, deyishdi. Men Toshkentga kelib, Salimov huzurida bo'ldim. “Maslahatli gap bor”, dedi u kishi. Oqil Umrzoqovichning yonida professor H.Vohidov ham o'tirgan ekan. So'ngra biz Salimov boshchiligida Sharof Rashidov oldiga kirdik. Men Sharof akani yaqindan birinchi bor ko'rishim edi. Kishiga muloyim boqadigan, qiyofasidan mehribonligi sezilib turadigan bunday rahbar kamdan-kam bo'ladi. Biz uning oldiga kirganimizda, u kishi telefonda viloyat, tuman firqa kotiblari bilan birma-bir gaplashib, belgilangan rejalarning bajarilishini talab qilar, gap orasida qanday yordam kerakligini ham so'rab qo'yardi.
O'sha kuni Markazqo'm kotibiyati majlisi bo'ldi. Sharof aka meni kotibiyat a'zolari bilan tanishtirdi. Ular menga turli xil savollar berishdi. Javoblarim ma'qul bo'ldi, shekilli, sog'liqni saqlash vaziri mamnun o'tirar edi. U kishi menga travmatologiya va ortopediya ilmiy-tekshirish institutida ro'y bergan kamchiliklar haqida batafsil gapira turib: “Ana shu yerga rahbarlik qilasiz”, dedi. Shunday qilib, institut jamoasi bilan tanishdim va direktorlik vazifasini bajarishga kirishdim”.
Domlaning keyingi butun faoliyati travmatologiya va ortopediya sohasini tubdan yaxshilashga qaratildi. 1982 yilda O'zbekistonda birinchi marotaba O'rta Osiyo mintaqasida travmatologiya va ortopediya sohasi bo'yicha fan nomzodligi dissertasiyasini yoqlash uchun ilmiy kengashni tashkil etdi. Uning rahbarligida 12 kishi fan nomzodligiga sazovor bo'ldi. Bevosita domlaning tashabbusi bilan O'rta Osiyo va Qozog'iston travmatologlari va ortopedlari qurultoyi o'tkazildi.
Tajribali shifokor, zahmatkash ustoz sifatida juda ko'plab yosh mutaxassislarga, travmatolog va ortoped shifokorlarga zarur maslahatlarini berdi, ularning ilmiy izlanishlariga ko'maklashdi. 1986 yilda uni Respublika nogironlarining mehnat qobiliyatini aniqlash va tiklash institutiga direktor etib tayinlashdi. U TMEK va TNK shifokorlarining birinchi qurultoyini o'tkazishga muvaffaq bo'ldi. Tibbiy mehnat ekspert komissiyalari uchun qo'llanma yaratildi.
Eng quvonchlisi shuki, Mirzabek Do'stmurodovning davlat va xalq oldidagi xizmatlari munosib taqdirlandi. Tibbiyot sohasidagi ilmiy va amaliy faoliyati hamda yosh kadrlarni tayyorlashdagi xizmatlari uchun unga “O'zbekistonda xizmat ko'rsatgan fan arbobi” faxriy unvoni berildi.
Professor Mirzabek Do'stmurodov o'z faoliyati davomida shikastlangan, kasallangan bosh va orqa miyalarga eng murakkab jarrohlik usullarini qo'llab, minglab bemorlarni muvaffaqiyatli davoladi. Uning ilmiy izlanishlari, yangi jarrohlik usullari tibbiyotda keng qo'llanilmoqda. Uzilgan nerv tolalarini mikroxirurgiya usuli bilan tiklash, miyadagi exinokokkoz pufaklarini aniqlash, ularni yangi jarrohlik usuli bilan olib tashlash, ko'krak umurtqasida osteoxondroz kasalliklarini yangi usullar bilan aniqlash va davolash kabi ilmiy izlanishlari ommalashib ketgan. So'nggi yillarda mohir shifokor Mirzabek Do'stmurodov oyoq protezining mijoz oyog'iga mos tushishi, uni bezovta qilmasligi uchun yangi jarrohlik usullarini qo'lladi. Bu ijobiy natijalar berdi. To'g'ri, hozirda tibbiyot sohasi keskin rivojlanib ketdi. Davolashning yangi, zamonaviy usullari yaratilmoqda. Ammo bir narsa ayonki, hozirgi travmatologiya va ortopediya sohasida ham ustozlar yaratib qoldirgan boy tajribadan unumli va samarali foydalanilmoqda.
Professor Mirzabek Do'stmurodovning Moskva, Toshkent, Dushanbe va boshqa shaharlardagi matbuot sahifalarida 200 dan ortiq ilmiy maqolalari chop etilgan. Zahmatkash olim, tajribali shifokor yaratgan monografiyalar, ilmiy maqolalar jamoatchilik tomonidan katta qiziqish bilan qabul qilindi va e'tirof etildi. Ustozning o'nlab ilmiy kitoblari tibbiyot sohasida muhim dasturilamal bo'lib xizmat qilmoqda. Ayniqsa, uning qalamiga mansub “Yurakdagi umid gullari” nomli xotiralar kitobi sevib o'qilmoqda.
Bekobodning asl farzandlaridan biri, hamyurtimiz Mirzabek Do'stmurodov mahoratli shifokor, bag'rikeng inson, kamtarin do'st sifatida el-yurt orasida hurmat-e'tiborga sazovor bo'ldi. Inson umri fasllarga monand ekanligini bosib o'tgan hayot yo'li misolida isbotladi. “Har bir fasl bizni o'zicha va o'zgacha siylaydi” degan jumlalar uning hayotiy shioriga aylandi. Turmush o'rtog'i Inobat aya bilan o'g'il-qizlarini el-yurt koriga yaraydigan yetuk farzandlar qilib tarbiyalashdi. Farzandlar ham otalari izidan borishib, ularga munosib voris bo'lishga harakat qilishdi.
O'zining kamtarligi, to'g'ri so'z va odamlarga mehribonligi tufayli ko'pchilikning mehrini qozondi. Mirzabek aka hayotda hamisha halol va pokiza yashashga intildi. Odamlarning og'irini yengillashtirishga harakat qildi. Turli xil kasalliklarning davosini topdi. Nogironlikni keskin kamaytirishga bor kuch-g'ayratini sarfladi. Ana shunday ajoyib inson, tajribali olim Mirzabek Do'stmurodov 2010 yili 85 yoshida Toshkent shahrida vafot etdi.
Ammo uning tibbiyot sohasidagi g'oyalari, yuragida gurkurab turgan umid gullari hamon barhayot. U kishi doimo “Baxtim — kishilar salomatligida” deya g'ururlanib yashagan. Agar u zot tirik bo'lganlarida ayni shu kunlarda 100 yoshni qarshilagan, bir asr bilan yuzlashgan bo'lar edi. Xalqimiz yaxshidan bog' qoladi, deya bejizga aytmagan. Mirzabek Do'stmurodov yaratgan bog', tibbiyot gulshani hali uzoq yillar odamlar salomatligi yo'lida xizmat qilishi shubhasiz.
Yo'llar har xil, fasllar turfa,
Oyni uzar inson qo'llari.
Senga bo'lsin eng go'zal tuhfa —
Yurakdagi umid gullari.
Tug'iladi yangi fikr, o'y,
Bir tekismas hayot yo'llari.
Hech so'nmagay, do'stim, bilib qo'y,
Yurakdagi umid gullari.
Ashurali BOYMUROD,
O'zbekiston Yozuvchilar uyushmasi a'zosi.