Dunyo “pulsi”ga quloq tutib
Istiqlolning dastlabki yillarida yosh suveren davlat oldida turgan bir-biridan muhim, kechiktirib bo'lmas vazifalarning har biri o'z yechimiga o'ta mas'uliyat bilan yondashish, yagona to'g'ri yechimlarni topish, xalqona til bilan aytganda, yetti o'lchab, bir kesishni talab etar, ammo vaqt bunga izn bermasdi. Jumladan, o'ta tig'iz sharoitda davlatimizning mustaqil tashqi siyosati asoslarini yaratish va yo'lga qo'yish, O'zbekistonni birinchilardan bo'lib tan olgan davlatlarda elchixona, vakolatxonalar ochish, elchi, konsul va boshqa diplomatiya kadrlarini tayyorlash kun tartibiga chiqqandi.
Mubolag'asiz aytish mumkinki, bu borada tajribasiz emasdik. Ulug' mutafakkir bobomiz Alisher Navoiy shoir, davlat arbobi bo'lish bilan birga, elchi, yarashtiruvchi, kelishtiruvchi, bugungi til bilan aytganda, mahoratli diplomat ham edi. Nuriddin Muhiddinov, Sarvar Azimov, Ubaydulla va Bahodir Abdurazzoqovlar o'z vaqtida favqulodda va muxtor elchilikka doir katta tajribaga ega bo'lishgan. Endi esa suveren davlatning ichki va tashqi siyosati asoslari, maqsad va muddaosi, tanlagan yo'lini dunyo davlatlari orasida targ'ib qila oladigan, ayni chog'da davlatlararo madaniy-ma'rifiy, ijtimoiy-siyosiy hamda iqtisodiy aloqalarni yo'lga qo'yishda faollik ko'rsatishga qodir kadrlar kerak edi. Ne baxtki, bu muammolarni hal etishda jiddiy qiyinchilikka duch kelinmadi. Uzoq-uzoqlarda birin-ketin ochilayotgan mamlakatimiz elchixonalari, bosh konsullik idoralari shijoat bilan ishga kirishishdi. Taniqli jurnalist, izlanuvchan, kuzatuvchan kasbdoshlarimizdan biri Abror G'ulomov diplomatiya sohasidagi faoliyatini ayni shu yillarda boshladi.
Mehnat faoliyatini “Toshkent haqiqati” gazetasida oddiy muxbirlikdan boshlagan Abror G'ulomov mamlakatimiz mustaqilligining dastlabki yillarida milliy istiqlol mevasi bo'lmish “Jahon” axborot agentligiga rahbarlik qildi. Keyin o'n bir yil davomida O'zbekistonning Istanbuldagi konsulxonasini boshqardi. Aytishga oson. Abrorning o'zi yozganidek, u yillari yosh jamiyatimiz endi-endi oyoqqa turib, xalqaro maydonda ma'lum tajriba orttirayotgan, mamlakat tashqi siyosatini, o'zaro diplomatik aloqalarni yo'lga qo'yish borasida tayyor andozaning o'zi yo'q paytlar edi.
Abror shiddat bilan ishladi, diplomatiya sohasida tajribali mutaxassislardan biriga aylandi, ikki turkiy davlat o'rtasida yuzaga kelgan sovuqqonlik holatini yaxshilashga, ikki tomonlama manfaatli hamkorlik aloqalarini yo'lga qo'yishga o'z hissasini qo'shdi. Toshkentga qaytgach, o'quvchilarga o'zining dastlabki kitobi — “Istanbul daftari”ni hadya qildi. Ushbu kitobda keltirilgan ko'p ma'lumotlar kitobxonlarni olis tarixda sodir bo'lgan buyuk muhoraba haqiqatlariga yaqinlashtiradi. O'quvchi sifatida men “O'zbek xonlari va Usmonli sultonlari”, “Argo” operatsiyasi qahramoni Ro'zi Nazar”, “Abdulla Oripov sabog'i”, “Kenja Sog'uniy nima deydi?”, “Ko'niyo. Mavlonoga ta'zim” bo'limlaridan ko'p narsa oldim, vafoti oldidan O'zbekistonga kelib, muqaddas qadamjolarda el-yurtiga ro'shnoliklar tilab tilovat qilgan Turg'ut O'zalni, vatansizlikda ellik ikki yil yashab, ona yurtiga qaytgan Ro'zi Nazarni esladim. Taniqli vatandoshimiz Sobir Sayhonga bag'ishlangan sahifalarni sog'inch hissi bilan o'qidim. Yon daftarimga: “Vatan muhabbati dilga jo bo'lsa, olislarda turib ham unga sidqidildan xizmat qilish mumkin”, deb yozib qo'ydim.
Kitobda taqdir taqozosiga ko'ra o'zga mamlakatlarda qolib ketgan ko'plab yurtdoshlarning taqdiri, sog'inchi yurakni larzaga soluvchi mitti hikoyachalar misolida ochib beriladi. Ular ta'sirida kitobning so'nggi sahifasiga yetib kelganingizni sezmay qolasiz.
Abror G'ulomov shu bilangina kifoyalanmadi. Mana, bir necha yildirki, ijtimoiy tarmoqlarda to'xtovsiz, tinimsiz dunyoda kechayotgan eng muhim va chigal voqea-hodisalarni xolislik, professionallik va hozirjavoblik bilan sharhlab kelmoqda. Xalqimizda “Chumchuq so'ysa ham qassob so'ysin”, degan maqol bor. Bugun dunyo mintaqalarida kechayotgan taloto'pli mojarolarni juda ko'plar sharhlamoqda. Telekanallar bu ish bilan ertayu kech band desak, mubolag'a bo'lmaydi. Ammo bu sharhlarning aksariyati ma'lum bir tomonning, o'zini hamisha haq deb hisoblaydigan davlat yoki guruhning shaxsiy manfaatlariga moslashtirilgani bois, odamni chalg'itadi. Kim haq, kim nohaq, mojaro ildizlari qaerda, yechim yo'llari bormi — bu kabi savollar savolligicha qolib ketmoqda. Yaqin-yaqingacha televideniemizda “Bugun olamda nima gap?”, “Dunyo voqealari” kabi siyosiy sharh ko'rsatuvlari bo'lardi, ko'pchilik ularni intiqib tomosha qilishardi. Jurnalistlar orasidan taniqli sharhlovchilar yetishib chiqqandi. Bugun ayni shunday ko'rsatuvlarga ehtiyoj katta, desam, xato qilmagan bo'laman. Abror G'ulomov va boshqa qator hamkasblarimiz elchilik, konsullik tajribalari bilan shu ishni boshlab bersalar, ayni muddao bo'ladi. Chunki xalqaro sharh madaniy yoki iqtisodiy sharh kabi jurnalistikaning qon tomirlaridan biri. Shu bois bu yo'nalish mamlakatimizning ko'plab oliygohlari jurnalistika fakultetlarida alohida fan sifatida o'qitiladi. Shunday ekan, bu boradagi tajribalardan samarali foydalanish zarur.
Shunday mulohazalar ko'nglimdan o'tib turganida Abror G'ulomovning “Istanbul daftari”, “E'tiqodni afzal bilib”, “DUNYo: nimalar bo'lyapti o'zi?”, “Rossiya — Ukraina: birodarkushlik dramasi” asarlaridan so'ng nashrga tayyorlagan yangi kitobi — “Dunyo “pulsi”ga quloq tutib”ning qo'lyozmasini o'qib chiqdim. Yuqorida bildirgan istaklarim ma'lum ma'noda amalga oshayotganidan xursand bo'ldim. Oddiy so'zlashuvda “puls” so'zini “tomir” so'zi bilan almashtirsa bo'ladi. Xo'sh, dunyo mamlakatlari tomirlarida bugun nima gap, nima holat? Kurrai zaminning yurak yurishi, harorati qay darajada? Qaerda qanday muammo bor? Tuzatish, yangi, eski jarohatlarning oldini olish uchun nima qilish kerak? Ochiqroq aytsak, ko'pchilik tinch-totuv asri bo'ladi deb umid qilgan yangi yuz yillikning dastlabki choragi adog'ida nimalar bo'lyapti o'zi? Dunyo qonli mojarolar girdobiga hech qachon bugungidek g'arq bo'lmagan edi-ku!
Muallif ayni shu savollar girdobida yashaydi — dunyo voqealarini sinchkovlik bilan kuzatadi, fikr bildiradi, ko'p hollarda fikr, munosabat bildirishni o'quvchining o'ziga qoldiradi: “Umidlarni sarobga aylantirgan sammit”, “Hindiston-Pokiston urush yoqasida”, “Dunyoni o'zgartirayotgan ShHT”, “AQSh-Suriya”: hali to'la ishonch yo'q”, “Beqarorlik Fransiya chegarasidan oshishi mumkin”…
Bu kitobni hech ikkilanmay ko'p nusxada nashr etish va jurnalistika fakultetlari qo'shimcha o'quv dasturlariga kiritish mumkin, degan fikrdaman. Kitobni o'qigan ko'plab kasbdoshlarimiz ham shunday fikrga kelishlariga ishonchim komil.
Ahmadjon MELIBOYEV,
O'zbekistonda xizmat ko'rsatgan
jurnalist.