Yoshlarga e'tibori baland edi

O'rta maktabda o'qib yurgan paytimizda O'zbekiston televideniesi orqali “Ulug'bek xazinasi” romani asosida ishlangan ko'p qismli telespektakl namoyish etilgan edi. U vaqtlarda “serial” yoki “videofilm” degan tushunchalar yo'q edi. Rejissyor Maqsud Yunusov bu asarni ekranga olib chiqar ekan, o'sha davr talablaridan kelib chiqib, uni telespektakl deb atagan. Keyinchalik “videofilm” tushunchasi iste'molga kirgach, bu asar ko'p qismli videofilm deb ataladigan bo'ldi.

“Ulug'bek xazinasi” zangori ekran orqali xalqimizning turli qatlamlarini o'ziga jalb etdi. O'zbekistonning har bir go'shasida, shuningdek, qo'shni respublikalarning mamlakatimizga yondosh viloyatlarida deyarli hamma ushbu asarning biror qismini ham qoldirmay tomosha qilardi.

Adib Odil Yoqubov qalamiga mansub, buyuk astronom va matematik, davlat arbobi, temuriylar sulolasining ulug' hukmdori Muhammad Tarag'ay Mirzo Ulug'bekning ma'rifatparvarlik g'oyalari, fojiali taqdiri va boy merosidan hikoya qiluvchi ushbu tarixiy roman asosidagi televizion asarni xalqimiz juda katta qiziqish bilan ko'rgan. Men o'shanda boshlang'ich sinfda o'qisam-da, har kuni maktabda tengdoshlarim bilan asardagi voqealar rivojini muhokama qilganlarimiz esimda. Asardagi Xurshidabonu obrazi ta'sirida atrofimdagilar mening ismimga ham “bonu” so'zini qo'shib olishgandi. Ayniqsa, sinfdosh o'g'il bolalar “Xurshidabonu”, “Bonu” deb chaqirib, g'ashimga tegishga harakat qilishardi. Hozirgacha “Bonu” mening ikkinchi ismimdek bo'lib qolgan.

O'smirlik paytimizda sinfdosh dugonalarim bilan kutubxonaga a'zo bo'lganmiz. O'zaro sevimli yozuvchi va shoirlarimiz haqida suhbatlashardik. “Mening sevimli yozuvchim — Odil Yoqubov, sevimli shoirim — Abdulla Oripov”, der edim men. Dadam Vahobjon Rahimov o'qituvchi bo'lib, kitobga muhabbati juda kuchli edi. Uyimizda boy kutubxonamiz bor edi. Dadam ham Odil Yoqubov kabi urush qatnashchisi va yozuvchi bilan tengdosh edi. Oilamizda bizning qiziqishlarimiz hamisha qo'llab-quvvatlangan. Sevimli adibim Odil Yoqubovning “Ulug'bek xazinasi”dan tashqari, ikki buyuk olim — Beruniy va ibn Sinoning bolaligi, yoshlik yillari hamda ularning ilm-fan rivojiga qo'shgan hissasi haqidagi “Ko'hna dunyo” tarixiy romanini, or-nomus, halollik, imon-e'tiqod, jamiyatdagi ma'naviy muammolar yoritilgan, ijtimoiy talqini ustuvor bo'lgan “Diyonat” romanini, shuningdek, muhabbat mavzusidagi “Muqaddas” qissasini sevib o'qib chiqqanman.

O'smirlik ong-idrokimda atoqli adiblar hamisha diyonat, insoniylik va ulug'vorlik timsoli bo'lib gavdalangan. Keyinroq bu adiblar bilan uchrashib, suhbatlashganimda angladimki, Alloh ularning maqomini bejiz yuksaltirmas ekan. Kamtarlik, samimiylik, fidoyilik kabi xislatlar ularni ulug'lik darajasiga yetkazadi. Shu sababli ham Yaratgan ularni tanlangan va taniqli insonlar sifatida saralab oladi.

Nizomiy nomidagi Toshkent davlat pedagogika instituti (hozirgi O'zbekiston Milliy pedagogika universiteti)da o'qib yurgan kezlarimda mashhur adiblar bilan uchrashuvlar bo'lib turardi. Lekin ularning oldiga borib, yaqindan gaplashishga botina olmasdim. Xullas, sevimli yozuvchim Odil Yoqubovni Toshkentdagi “Turkiston” saroyida uchratib qoldim. Bu 1997 yilning bahori edi. Qizim Guljahonni yetaklab olgandim. She'riy mashqlarim yozilgan daftarim yon sumkamda edi.

— Assalomu alaykum, ustoz! Men sizning asarlaringizni sevib o'qiyman. O'zim ham ijod qilaman, yozgan she'rlarimni sizga ko'rsatmoqchi edim, — dedim.

— Va alaykum assalom, qani, kiringlar, — dedi ustoz Odil Yoqubov.

U kishi qoraqalpoq adibi To'lepbergen Qayipbergenov bilan suhbatlashib o'tirgan ekan.

— Qaerdan keldingiz?

— Andijondan.

— Qani, she'ringizdan o'qing-chi.

Bitta she'r o'qidim. “Yana bitta o'qing”, dedi ustoz adib. Yana o'qidim. Shundan keyin hech so'z demay, darrov telefon go'shagini oldi-da, kimgadir qo'ng'iroq qildi. “Murod, hozir oldingga andijonlik Xurshida degan qiz boradi. She'rlari juda samimiy ekan, yordam berib yubor”, dedi.

Keyin ikki zabardast adib menga “Matbuotchilar uyi” manzilini tushuntira boshlashdi. To'lepbergen og'a gap qo'shdi:

— Odil aka, xizmat mashinangiz olib borib qo'ysa-chi?

— Mashinam ish bilan ketgan edi-da, — dedi Odil aka.

Ustoz o'sha paytda Markaziy Osiyo xalqlari assambleyasining vitse-prezidenti vazifasida bo'lib, Assambleya prezidenti Chingiz Aytmatov edi.

Shunday qilib, men ularga “Matbuotchilar uyi”ni topib bora olishimni, o'zim Toshkentda o'qiganimni aytdim, minnatdorchilik bildirib, ketishga chog'landim. Odil aka esa mehr bilan qizimning qo'liga shirinliklar tutqazdi. Birinchi marta suhbatlashgan odamiga shunchalik e'tibor va mehribonlik ko'rsatishgani meni o'shanda hayratda qoldirgan edi. Ko'nglimdan: “Mashhur adiblar shunaqa olijanob, e'tiborli, samimiy bo'lishar ekan-da. Shuning uchun ham ular ulug'lik darajasiga erishar ekan”, degan xayol o'tgandi.

“O'zbekiston adabiyoti va san'ati” gazetasi tahririyatida meni gazeta bosh muharriri o'rinbosari, taniqli publitsist Murod Abdullayev kutib oldi.

— Odil Yoqubov jo'natgan qiz sizmisiz? — dedi. O'sha vaqtda gazetaning Nazm va nasr bo'limi mudiri vazifasida ishlayotgan shoir Rustam Musurmonni huzuriga chaqirdi.

— Rustam, bu shoiraning she'rlarini o'qib ko'ring-chi, ma'qulmikan? — deb unga daftarimni uzatdi.

Tik turgan holda she'rlar bilan tanishgan Rustam aka: “Ma'qul”, dedi.

— Ma'qul bo'lsa, xonangizga chiqib, shoiraning qo'lyozmalarini va manzilini yozib oling, — dedi Murod Abdullayev.

Shunday qilib, she'rlarim “Yangi nomlar” rukni ostida respublikaning eng nufuzli adabiy nashri — “O'zbekiston adabiyoti va san'ati” gazetasining kelgusi sonida e'lon qilindi. Vaholanki, ancha vaqtdan buyon ijodiy mashqlarim viloyat gazetasida navbat kutib turgan edi…

Shundan keyin “Yozuvchi”, “Ma'rifat”, “O'zbekiston ovozi”, “Andijonnoma”, “Xolis” gazetalarida birin-ketin she'rlarim bosildi.

1998 yilning bahorida o'g'lim bilan yana Toshkentga yo'l oldim. Odil Yoqubov hamda Murod Abdullayevga andijonlik do'ppido'zlar qo'li bilan ipakdan tikilgan do'ppilar olgan edim. Avval “Matbuotchilar uyi”ga bordim. Murod aka meni Odil Yoqubovning oldiga — Mustaqillik maydonidagi Assambleya joylashgan binoga olib bordi. Bu vaqtda ular “Turkiston” saroyidan shu joyga ko'chishgan ekan. Yo'lda Murod aka:

— Xurshida, birinchi kitobingizga she'rlarni jamlab, tayyorlab qo'yganingizni Odil akaga aytamiz, — dedi.

Ustoz Odil Yoqubov bizni qarshi olar ekan, suhbat orasida:

— Mana, bir yilda she'rlaring kattalar e'tiboriga tushdi. Ertaga Baynalmilal madaniyat markazida Markaziy Osiyo xalqlari shoir va oqinlarining katta mushoirasi bo'ladi, qatnashasanmi? — dedi.

Bunday e'tibordan xursand bo'lib ketganimdan hozirjavoblik bilan:

— Ha, albatta! Siz shunga munosib ko'rsangiz, qatnashaman, — dedim.

Orada Murod aka:

— Odil aka, Xurshida ilk kitobiga she'rlarini tayyorlab kelibdi, — dedi.

Odil aka esa o'z odatiga ko'ra, indamasdan “Yozuvchi” nashriyoti direktori, adib Hojiakbar Shayxovga, keyin O'zbekiston Yozuvchilar uyushmasi raisining birinchi o'rinbosari, shoir va yozuvchi Yo'ldosh Sulaymonga qo'ng'iroq qildi (aslida, har ikki adib ulug' ustozning shogirdlari edi). Hojiakbar akaga kitobimni nashr etib berishini, Yo'ldosh Sulaymonga esa nashriyotga Uyushmadan kitobni nashrga tavsiya etib, xat tayyorlab yuborishini tayinladi.

Ertasiga Toshkentning Beshyog'och dahasida joylashgan Baynalmilal madaniyat markaziga bordim. Mushoirada O'zbekiston ijodkorlari safida qatnashdim. “Nasim og'ushida” degan she'rimni yoddan o'qidim. Aytishlaricha, eng ko'p qarsak mening she'rimga chalinibdi. Hayajonda o'zim buni payqamaganman. Shuning uchun bo'lsa kerak, hay'at meni “Eng yorqin she'r muallifi” deb e'lon qildi. Qisqasi, mushoira g'olibi bo'ldim.

Mushoira tugagach, Abdulla Oripov, Oydin Hojiyeva, Hojiakbar Shayxov, Normurod Narzullayev kabi ko'plab ustoz adiblar bilan ko'rishdim.

Abdulla Oripov:

— Andijondan atay keldingmi? — dedi. “Ha” deb javob berdim. — Ertaga Uyushma oldiga kelsang, avtobus bo'ladi, Do'rmonda Navro'z bayrami nishonlanadi, albatta qatnashgin.

Do'rmondagi Ijod uyida “behuda keldimmikan?” deb bir chetda tortinib o'tirgan edim. Bir mahal Yozuvchilar uyushmasi raisining yoshlar bilan ishlash bo'yicha o'rinbosari Muhammad Yusuf meni axtarib chiqibdi. Ko'pchilik ichidan topib, ichkariga boshlab kirdi.

Majlislar zalida faollar yig'ilishi bo'layotgan ekan. Kirsam, barcha ustozlar shu yerda. Muhammad Yusuf menga:

— O'zing haqingda gapirib ber, bo'lmasa she'r o'qib ber, — dedi.

“Qo'y-e, bulbul, chah-chahingni, sirim elga sochar bo'lsang” deb boshlanuvchi she'rimni o'qidim. Rayosatda o'tirgan ustoz Odil Yoqubov:

— Mana shu she'rning o'ziyoq yosh ijodkorga baho berishimizga asos bo'la oladi, — degan fikrni bildirdi.

Uyushma raisi, ustoz Abdulla Oripov:

— Yillar o'tib, “Bir vaqtlar shunaqa she'rlar yozgandim”, demasin. Shoiramiz she'rdan she'rga yuksalsin, — deb tilak bildirdi.

Zalda o'tirgan ustozlardan Normurod Narzullayev va Muhammad Ali so'z olib, matbuotdagi she'rlarim haqida gapirishdi. Shu bilan Faollar kengashi meni O'zbekiston Yozuvchilar uyushmasi a'zoligiga qabul qildi.

Keyin bilishimcha, ustoz Odil Yoqubov To'lepbergen Qayipbergenov bilan birgalikda rais Abdulla Oripovga meni Uyushmaga a'zo qilish uchun nomzodimni Faollar kengashi muhokamasiga qo'yish taklifini bildirishgan ekan. “Andijonlik yosh shoirani men ham qo'llayman”, deb Said Ahmad domla ham tavsiya bergan ekan.

O'sha kuni: “Odil aka, bugun tarixiy voqea sodir bo'ldi-da, birinchi marta hali kitobi chiqmagan ijodkor Yozuvchilar uyushmasi a'zoligiga qabul qilindi”, deb gapirgan adib Yo'ldosh Sulaymon jarayonni menga keyinroq aytib bergan edi.

Shunday qilib, “Yozuvchi” nashriyotida “Aldamchi tonglar” nomli ilk kitobim yosh ijodkorlarning “Birinchi kitobim” loyihasida, “Iste'dod” turkumida nashr etildi. Ya'ni katta adabiyot dargohiga ulug' adib ochgan yo'l orqali qadam bosdim. Birin-ketin “Saodat”, “Yoshlik”, “Sharq yulduzi” kabi jurnallar, markaziy davriy nashrlar she'rlarimni bosib chiqarishdi. O'sha yili Odil Yoqubovning tavallud kuni arafasida “O'zbekiston adabiyoti va san'ati” gazetasida ulug' ustozning yosh ijodkorlarga, xususan, mening ijodimga ko'rsatgan e'tibori haqidagi maqolam ham e'lon qilindi. Juda katta ish qilgandek, gazetani ko'tarib, ustozning oldiga borgan edim…

2011 yilda “Sharq” NMAKda nashr etilgan “Samoyinur” nomli saylanma kitobimga ustoz Odil Yoqubov o'z qo'li bilan meni Uyushma a'zoligiga tavsiya qilib yozib bergan qimmatli fikrlarini maqola tarzida kiritganman. Kitobimning Yozuvchilar uyushmasida bo'lib o'tgan taqdimotiga raislik qilgan Abdulla Oripov o'tgan ustozlar xotirasiga bo'lgan hurmatim kitobning yana bir yutug'i bo'lganini e'tirof etgan edi.

Muhtaram Prezidentimizning 2026 yil 28 maydagi Farmoni bilan O'zbekiston xalq yozuvchisi Odil Yoqubov “Buyuk xizmatlari uchun” ordeni bilan taqdirlangani juda quvonchli voqea bo'ldi. Odil Yoqubov nafaqat o'zbek adabiyoti ravnaqi va targ'ibotiga katta hissa qo'shgan adib, jamoat arbobi, balki mehnatkash xalqimizning sho'rolar davridagi og'ir hayot tarzi, paxta yakkahokimligi davridagi sermashaqqat mehnatini o'z vaqtida jasorat bilan sobiq ittifoq minbarlaridan ayta olgan, ertangi farovon hayot uchun kurashgan millat fidoyisi va ziyolilaridan biridir.

Adib o'z asarlarida kuyunchaklik, sinchkovlik, vazminlik va keng mulohaza bilan xalq manfaati, millat istiqboli uchun qayg'urgan. Shuning uchun ham bu asarlar makon va zamon tanlamaydi, har bir davrda o'z o'quvchisiga ega hamda asrlar osha insoniyatga beminnat xizmat qilaveradi. Umuminsoniy tuyg'ular, yuksak fazilatlar va milliy qadriyatlar aks etgani uchun ham Odil Yoqubovning roman va qissalari dunyoning o'nlab tillariga tarjima qilinib, kitoblari ko'plab mamlakatlar kutubxonalaridan munosib o'rin olmoqda.

Shu o'rinda andijonlik ijodkor, tarjimon, respublika yosh ijodkorlarining Zomin seminari qatnashchisi Abdulloh Ro'ziyev adibning “Ulug'bek xazinasi” romanini ingliz tiliga muvaffaqiyatli tarjima qilganini aytib o'tish joiz. Ushbu tarjima asar Amerikaning “Amazon” platformasi orqali dunyo kitobxonlari e'tiboriga havola etildi. Shuningdek, asar kitob shaklida ham nashr etildi. Andijon davlat chet tillari institutida ustoz adibning farzandlari ishtirokida uning taqdimot marosimi o'tkazildi.

Ibratli hayoti, uzoq yillik mehnat faoliyati davomida halollik va haqqoniylik hamda yuksak insoniylikdan o'ziga haykal qo'yib ketgan ulug' adib, ustoz Odil Yoqubov, xalqimizning ardoqli adiblari Abdulla Oripov, Oydin Hojiyeva, Normurod Narzullayev, Muhammad Yusuf, To'lepbergen Qayipbergenov, Yo'ldosh Sulaymon singari el sevgan ijodkorlar bugun oramizda yo'q. Oxiratlari  obod, ruhlari shod bo'lsin barchalarining.

Taniqli jurnalist va publitsist Murod Abdullayevni ham Yaratganning o'zi rahmat qilgan bo'lsin. Ijod va hayot yo'llarimda beg'araz ko'mak, maslahatlarini ayamagan ustozlar mehrini hech qachon yoddan chiqarib bo'lmaydi. Zero, buyuk adib, O'zbekiston xalq yozuvchisi Odil Yoqubov singari siymolar oldida hamisha bosh egsak arziydi.

Xurshida VAHOBJON qizi,

O'zbekiston Yozuvchilar uyushmasi

Andijon viloyati bo'limi rahbari,

shoira.