Nahotki ko'zbo'yamachilik shuncha avj olgan bo'lsa?

Xalqimiz: “Xudodan  qo'rqmagandan  qo'rq”, deb bejiz aytmaydi.  Mamlakatimizda pandemiya boshlangan kundanoq Prezidentimiz bozorlarda, katta-kichik savdo markazlarida narx-navoni sun'iy oshirish to'g'ri yo'l emasligini ta'kidlagan edi. Albatta, vaziyatdan foydalanib, odamlarni aldab topilgan  daromad halol emas, bu  bizning urf-odatlarimizga, qadriyatlarimizga ham xilof. Ammo…

Afsuski,  ayrim o'zini tadbirkor deb atagan olibsotarlar bunga  amal qilmayapti. Ko'rilgan chora-tadbirlarga qaramasdan oziq-ovqat mahsulotlari, qurilish materiallari, xizmat ko'rsatish sohasida  narxlar  bir necha  baravarga oshdi. Surxondaryodagi  savdo do'konlarida shiferning bir donasi  55-60  ming, bir qop sement 58-62 ming, 6 metrlik  (4x25sm) strapila 125-170 ming so'mga  chiqdi. Nega  bunday, desangiz, “ishbilarmon  tadbirkor”lar:  “Biz nima  qilaylik,  karantin  sharoiti, qimmat olayapmiz-da”, deyishmoqda.

Bunga ham bir amallab chidasa bo'lar, ammo bunisiga nima deysiz?

Yaqinda   imorat  qurayotgan bir  tanishim zorlanib:

— Uyni ta'mirlashga ikki  tonna sement olib keluvdim. Arzonlashgan ekan,  xaltasi 48  mingdan, xalta sirtiga “Ohangaron sement. 50 kg.” deb  yozib  qo'yilgan.  Odamlarga insof kirib qolibdi-ku, deb quvondim. Uyga kelib ustalar bilan  taroziga  qo'ysak, xaltalarda  44-45 kilo sement bor ekan. Soddaligimdan ustalar ham rosa kulishdi, — deydi.

Kasbim yuzasidan zavodning bunga aloqasi bormi-yo'qligiga qiziqdim:

— Nima deb o'ylaysiz, aytishingizga qaraganda, sement zavodi ham aldar ekan-da…

— Yo'q, qurilish materiallari savdosi bilan  shug'ullanadigan  “tadbirkor”  (chayqovchi)ning  do'koniga  bordim. Buni qarangki, “Sherobod  sement  zavodi”dan ikki  “KamAZ”da 50 tonna mahsulot olib kelinibdi. Panada o'nga yaqin  yigitlar sementni qopga solish bilan  mashg'ul. Tadbirkorning  omborxonasida esa  Turkmaniston,  Tojikiston  va respublikamizdagi sement zavodlari   yorlig'i tushirilgan yap-yangi xaltalar shiftga  qadar  taxlangan. Ust-boshi changga  botgan yollanma ishchi  yigitdan so'rasam: “Boshlig'imiz injiq, u aytadi, biz bajaramiz. Aytganini qilmasak pulimizni bermaydi. Xaridorlar ham bizdan xursand, negaki kelib “menga 5 tonna “Navoiy sement”  kerak”,  deydi. Manzilni ayting, ertaga olib boramiz deymiz. U shunisiga rozi. Hamma  turdagi xaltalarimiz bor. Istagancha yuklay olamiz”, desa yoqamni ushladim… Do'kon mudirini esa topolmay qaytdim, — dedi.

Shu o'rinda, o'zim guvoh bo'lgan bir voqea esimga tushdi, bir gal yengil  avtomobillarga texnik  xizmat  ko'rsatadigan  shahobchalardan biriga  ishim tushgandi. Mashinaning motor moyini almashtirmoqchi edim, moy unchalik sifatli emasdek tuyuldi. Sekin borib kuzatib turdim. Bilganim, toza va sifati kafolatlangan  motor moyining  bir litri 60 mingdan 180  ming so'mgacha. Buning ustiga, har 8-10 ming kilometrdan so'ng  almashtirilishi lozim.

Agar mashinaga sifatsiz moy quyilsa nari borsa 2  ming  kilometr  yo'l bosadi. Undan keyin yana shuncha  mablag' sarflash kerak. Meni hayratlantirgani, bu “ishbilarmonlar” buning ham yo'lini topishibdi. Shahobcha yerto'lasida litri 8-10 ming so'm turadigan, qayta (atrabotka) ishlangan moydan  istagancha  bor ekan. Shunday ustamonlik bilan aralashtirishar ekanki, xaridor sezmay ham qolarkan. Ana sizga ko'zbo'yamachilik. Dardim ichimda qolib, boshqa shahobcha axtargandim.

Lekin birdan xayolimga ularni nazorat qiladigan tashkilot-chi, degan gap keldi. Ularning nima bilan mashg'ul ekanini bilish maqsadida Surxondaryo  viloyat iste'molchilar huquqlarini himoya  qilish  jamiyatlari hududiy  birlashmasi raisi o'rinbosari, ijrochi direktor  Hamdam Jumayev huzuriga bordim.

— Afsuski, bunday voqealar tez- tez  uchrab  turibdi. Biz  vakolatimiz  doirasida  fuqarolar tomonidan murojaatlar tushgandagina holatni o'rganib  chiqamiz. Joriy  yil 1  oktyabr  holatida   bizga 194 ta murojaat kelib tushdi. Shundan 70 tasi  savdo va xizmat ko'rsatish sohasiga,  qolganlari gaz, elektr energiyasi, ichimlik suvi, kadastr singari tizimlarga tegishli.  Murojaatchilarning huquqlari himoya  qilinib, iste'molchilarga 17 million 866 ming so'm mablag'  qaytarilishiga erishildi.

Shuningdek, “Ishonch telefoni”ga o'tgan oyda  viloyatimiz bo'yicha 162  ta   murojaat bo'lgan.  Ularning  65  tasi savdo va  xizmat  ko'rsatish tarmoqlariga taalluqli. Albatta, iste'molchilar  huquqlari bo'yicha monitoring olib borayapmiz, — deydi H. Jumayev.

Mahsulot sifati, tannarx haqida  gapirsang gap ko'p. Bir tanishim aytib qoldi: “Dam olish kuni  oilam bilan Angor  tumanidagi buyum bozoriga bordik. Rastalarni  ko'rib, ko'zingiz qamashadi. Ro'zg'orga kerakli buyumlar oldik. Ko'zimga oq-sarg'ish chiziqli shlang issiq ko'rindi. Bilasiz tokzorimiz bor, shirasini yuvib turish kerak.

Uyga keliboq toklarning shirasini  yuvmoqchi bo'ldik. Motorga ulangan shlang ish yarimiga  yetmasdan yorilib ketdi. Ulagandan, yamagandan esimiz  ketdi. Bir kelsa qo'shsha kelarkan-da, qizimiz: “Olgan paxta gulli choynaklaringiz ichida darz ketgan ekan, dastasi qiyshiqlari bor ekan”, dedi dard ustiga chipqonday.  Xullas, buyum bozor desa, xo'sh deydigan  bo'ldik”.

Nima deyishni bilmadim. Xarid qilayotganda, albatta, sifatiga e'tibor qaratish kerak edi, desam xafa bo'lishi mumkin. Axir hozir ham koronavirus pandemiyasi avjidan tushgani yo'q. Ishlab chiqaruvchi arzon matodan mahsulot tayyorlab ko'proq foyda ko'rgisi keladi. Axir katta “biznesmen-tadbirkor”lar ham xalqning cho'ntagiga ko'z tikayotgan paytda, yarim-yorti ishbilarmon chetda qolarmidi…

O'zimcha: “Ey soddalar, o'zi oladigan narsasini ko'rib, qarab olmaydi bular”, deb yuruvdim, voajab, o'zim ham chuv tushdim. Nabiralarimni olib ko'chaga chiqdim. Xarxasha qila boshlashdi, “vafli olib bering”, deb do'konga kirib, bejirim gulli qog'ozga o'ralgan, narxi naq qirq besh ming so'm turadigan vaflidan yarim kilo olib kelib berdim, ular xursand talashib yeya boshlashdi. Shunda olti  yoshli nabiram: “Bobo, bu vafli achchiq  ekan”, deb qoldi. Hayron bo'lib, o'zim yeb ko'rsam, chindan ham achimtir ta'm, yoqimsiz hid kelayapti. Ko'nglimdan kechganini bir Xudoyim biladi, bir o'zim bilaman.

Ko'p qatori biz ham har bir ishlab chiqaruvchining, tadbirkorning, fuqaroning  faoliyati davlatimiz,  millatimiz   manfaatiga,  kelajagiga  xizmat qilishini istardik. “Sifatni nazorat qilish qo'mitasi tashkil bo'lganiga nechchi yil bo'lgani odamlarning esidan ham chiqib ketdi, adashmasam. Negaki, chekka hududlarda biror tuzuk-quruq ish qilganini hali eshitmadik”, deydi hamkasbim.

O'tgan yillarda “ishbilarmonlar” Xitoydan arzon narxga sotib olib kelgan qo'lbola uskunalar bugun ishlab chiqarishga yaramay qolgani rost. Sifatsiz mahsulotlar savdoga chiqayotgani shundan. Bozorlarni, savdo do'konlarini tekshirib yurgan Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik markazining ishi bo'lak, ammo ishlab chiqarish uskunalarini kim nazorat qiladi? Bunisi qorong'i…

Balki, qo'lbola uskunalar, daqqiyunusdan  qolgan   moslamalar bilan  yashirin  sexlarda  ishlab chiqarilayotgan  oziq-ovqat va  nooziq-ovqat  mahsulotlari  savdosiga barham  berish vaqti kelgandir. Axir ularning sifatiga kafolot yo'q-ku!..

Yana bir gap, hammamiz bilamiz, lekin indamaymiz, deylik, sotuvga chiqarilayotgan turli konfetlar,  “snickers”ga o'xshash shokoladlar kimyoviy kukun  (poroshok)dan tayyorlanadi. Chunki, xomashyo arzon, eng muhimi, nainki O'zbekistonga, balki qo'shni davlatlarga eksport qilish uchun yetarli mahsulot ishlab chiqarishga qulay. Bu ketishda bora-bora sifati inson organizmiga foydali mahsulotlar anqoning urug'i bo'lib ketmasaydi…

   Safar OMON,

“Hurriyat” muxbiri

Yangiliklarni do'stlaringizga ulashing

Fikr bildirish

Email manzilingiz chop etilmaydi. Majburiy bandlar * bilan belgilangan

18 − thirteen =