Qum va toşdan iborat kömirlar maktablarni isitadimi?

Köçalarda kömir savdosi qizigandan qizigan payt hozir. Qoratoşni qoplab olib, töğri kelgan joyda uni biznesga aylatirayotgan şovvozlarning oşiği olçi, şu qirovli kunlarda. Saralangan toşkömirlar mömay daromad topişning asosiy manbaiga aylangan. Bir kilosi bir yarim ming sömgaça. Kim va qayerdan olib, kaysi narxlarda, qanday kafolat bilan bu ehtiyoji baland yoqilği mahsulotini sotyapti? Hozirça bunisi sirligiça qolmoqda.

Ular sotayotgan “qora oltin”ga aylanib borayotgan kömir mahallalarga ajratilgan va aholiga tarqatilişi zarur bölgan jamğarma emasmikin? Ammo hamma özi bilan özi ovvora, hammaning parvoyi palak. Lekin, tan oliş kerak, sifati yaxşi. Çunki, şu tirikçilik ortidan yaxşigina “soqqa” qilyapti-da. Qişloqlarga kirsangiz, hamma kömir qidirgan, mahalladan najot kutgan. Ammo…

Yaqinda, aniqroği, joriy yilning 16 dekabr kuni Prezidentimiz Şavkat Mirziyoyev raisligida ötgan videoselektor yiğilişida qişga tayyorgarlikda yöl qöyilgan kamçiliklarni hal etiş masalalari tanqidiy tahlil qilindi.

Bu yil kuzda keskin sovuq tuşib, ob-havo avvalgi yillarga nisbatan ertaroq pasaydi. Elektr energiyasi, tabiiy va suyultirilgan gaz hamda issiqlik taʼminotida tez-tez uzilişlar böldi, — dedi davlatimiz rahbari. Bu vaziyat tarmoqlar va hududlarning qiş mavsumiga tayyor emasligini yaqqol körsatib berdi.

— Menga balandparvoz gaplar va raqamlar kerak emas. Joylardagi rahbarlarning işlari natijasiga ijtimoiy tarmoqlarda xalqimiz özi xolis baho bermoqda, — dedi Prezidentimiz.

Aholiga kömir yetkazib beriş muammosi kun tartibining markazida böldi. Joylarda kömir bilan boğliq eʼtirozlar ham borligi röy-rost aytildi. Aholi va ijtimoiy obʼyektlar uçun ajratilgan mahalliy kömirning 60 ming tonnasi hali egalariga yetkazib berilmagani körsatib ötildi.

Endi, bir mulohaza qilaylik. 60 ming tonna bu köpmi, oz? Mutaxassislar köp degan xulosada.

Men, quyida ançadan buyon hamyurtlarimizni öylantirib kelayotgan, aniqroği taʼlim tizimi vakillari, öqituvçi va şu sohaga masʼul bölgan rahbarlarni iztirobga solib, eng açinarlisi, maktablardagi bolajonlarni sovuq sinflarda ötirişlariga boş sabab bölayotgan va uşbu ilm dargohlariga ajratilayotgan “kömir” degan kukunning holatiga eʼtibor qaratmoqçiman.

Bir neça kun davomida Oliy Majlis deputati sifatida saylov okrugimda böldim. Bir neçta maktablardagi kömir taʼminoti masalasini örgandim va şunday degim keldi:

“Kömir qani?” Ijtimoiy obʼyektlarga ajratilgan kömir, ne köz bilan köringki, 60 foizi qum va toşdan iborat ekan. Bu nimasi? Bolalarni sovuqda qoldirayotgan kömirfuruşlarga çora körilişi kerak! Ular kimning soyasida? Şu sohaga mutasaddilar qani? Qarang, 15 tonna deya olib kelib, taşlab ketilgan kömir 7 tonna çiqsa-ya… Sifati juda yomon. Eng açinarlisi, heç kim ölçab olmaydi, hujjatlar boş buxgalterlar seyfida…

Vaqti kelib, sen, 20 tonna olgansan, desa maktab direktori majbur şu miqdorga rozi bölib, hujjatga imzo qöyib beradi. Biz kimni aldayapmiz? Öz xalqimiznimi?! Albatta, öz elimizni!

“Katta”lar ko-otta, hovli qurayapti, nimaning evaziga? “Mahbub”   “mahbuba”siga qimmatbaho Kaptiva olib berayapti, qani adolat?.. Agar vaziyat şunday davom etsa, maktablarda qum kömirni guvala qiliş böyiça öquvçilar yetuk mutaxassis bölib yetişsalar, ajabmas…

Bunda taʼlim tizimidagi muallim, direktor yoki tuman rahbarini ayblaş xato böladi. Ular nima qilsin? Moliyaviy “öyin”lar belini sindirgan bu fidoyilar boriga şukur qilişdan boşqa iloji yöq. Aks holda şugina kömirdan ham quruq qolişi mumkin. Mana, muşohada qiling. Bir tuman maktablariga kömir taşigan avtomaşinalarga 350 million sömgaça davlat byudjeti mablaği ötkazib berilgan holatlar mavjud. Yuk maşinasi bir ikki “reys” qilgan. Lekin 4-5 marta qatnadi, deb rasmiylaştirilgan.

Endi kömirning miqdorini özingiz hisoblab olavering. Axir ortiqça “reys”ni yopiş kerak-ku. Şuning uçun ham 15-20 tonna deyilgan bu mahsulot nari borsa 10 tonnadan oşmaydi.

“Davstatqöm”ning maʼlumotlariga köra, Özbekistonda joriy yilning yanvar-oktyabr oylarida 3 134,1 ming tonna kömir işlab çiqarilgan.

Jumladan, 2020 yilning yanvar-mart oylarida 1 048,2 ming tonna, aprel-iyun oylarida 461,4 ming tonna va iyul-sentyabr oylarida 1 126,3 ming tonna kömir qazib olingan.

Bu körsatkiç ötgan yilning tegişli davriga nisbatan 53,8 ming tonnaga oşgan yoki ösiş surʼati 101,7 foizni taşkil etgan.

Yana bir qiziq maʼlumot, Özbekiston 2020 yilning yanvar-oktyabr oylarida xorijiy davlatlarga 1,3 ming tonna yoki 86,1 ming AQŞ dollarilik kömir mahsulotini eksport qilgan.

Öz navbatida, respublikaga xorijiy davlatlardan 2 200,7 ming tonna yoki 75,4 million AQŞ dollarilik kömir mahsuloti import qilingan.

Eksport qilamizu, yana import nimasi? Bu qoidaga qançalik töğri keladi?

Prezidentimiz kuyunçaklik bilan ahvolni yaxşilaşga hammani çorlayapti, ibrat bölayapti. Keling, “kömirçilar” siz ham insof va diyonat yöliga ötingda! Axir har bir söm davlatning ğazinasidan ajratilyapti. Byudjet ham ummon emas. U ham soliqlardan, odamlarning yiğimlaridan tarkib topadi. Uning bir sömini sarf qiliş uçun Parlamentda moliya vazirligi qançadan-qança savollarga javob beryapti. Qolaversa, davlat öz xalqi, öz farzandlari uçun qayğuryapti. Hukumat nima qilib bölsada quyi böğinda, uzoq qişloqlardagi maktablarni istişni öylayapti.

Menimça savollar köp. Qani, deputatlik nazorati, qani masʼullar va hokazo… Bu savollarga javob topiş va muammoni hal etişning fursati yetgan körinadi. Bu bedodlik barçamizni uyğotişi kerak.

Bugun bor boyligimizni pulga çaqib, öz yurtdoşlarimizni aldaşdan uyalaylik endi, birodarlar.

“Özbekkömir” aksiyadorlik jamiyatidagi mutasaddilar bunday közböyamaçiliklarga izoh bering!

Navröz RIZAYEV,

Oliy Majlis Qonunçilik palatasi deputati

Yangiliklarni döstlaringizga ulaşing

Fikr bildirish

Email manzilingiz chop etilmaydi. Majburiy bandlar * bilan belgilangan