Mumuning közlari
Ilk uçratganimda yoqimsiz, isqirt, daydi köringan u. Oldimdan quvganman ham öşanda. Keyin uning yölakda tikilib yotişiga könikib qoldim.
– Ma, ol!
U nonni tişlaganiça kafe orqasiga çopgan va köp ötmay qaytib kelgan.
– Mumu aqlli it, faqat zabonsiz. – Kafe egasi uni ikki yildan beri şu atrofda yurişini, kafe orqasida ini va kuçukçalari borligini aytgaç, nonni qayerga taşlab kelganini bilganman. – Unga qarab, rahmatli qöşnimning gapi esimga tuşadi. “Kelgusida dunyoga it bölib kelarkanman, başoratçi aytgan. Közlarimni eslab qoling, bunday qop-qora, katta közlar heç kimda yöq”, degan. Astağfurulloh!
Odatda ikkita şaşlik, çorak kulça buyuraman, çoy içib, yon-atrofni kuzataman. Endi uçta kabob va yarimta non buyuraman, axir şerigim bor.
“Çindan ham, Mumuning közlari odamnikiga öxşaydi. Yumaloq, tiniq, maʼnoli. Nima tilayotganini aytib turadi. Minnatdor bölsa, ular çaqnaydi. Xafa qilişsa-çi? Oç qolsa yoki bolaçalarini yöqotsa-çi? Közlari bu holatlarini anglatarmikan? Jonivor ruhiyati közida inʼikos toparmikan? Umuman, hayvonlarda ruhiyat bormi? U odamnikiga yaqinmi, balki boşqaçaroqdir?”
—Bolaçalaring yaxşimi, Mumu?
Mumu gapimni tuşungandek quvnoq közlarini tikadi. “G” harfiga öxşaş old oyoqlari bilan beti va tumşuğini ketma-ket silab qöyadi. Goho boşini qiyalab ovqatlanişimni kuzatadi. – Ke, oğayni, çoy iç, – deyman hazillaşib. – Qörqma, kelaver, xöjayining bilan özim gaplaşaman.
Yöq, Mumu kafe, stol-stul kimlar uçunligini biladi. “Közlaring, Mumu, xuddi odamnikiday! Hatto ularni ilgari qayerdadir körgandayman? Kimdadir körgandayman?..”
Uç-tört kun kafega çiqmadim. Ilhom kelib, odamovilik bosgandi. Yozuvlardan biroz qutulgaç, kafega kirdim.
– Mumu körinmayapti, ikki kundan oşdi. – Kafe egasi kabobni oldimga qöyar ekan, aybdordek qöşib qöydi: – Kuçukçalarini qöşnilardan kimdir anhorga otib yuboribdi. Ankillaşardi-da… Mumu ularni qidirib yuribdi, şekilli. Juda rahmdil, sezgir, xuddi insonning özi. Ötgan safar ham, kuçukçalaridan ayrilganida, bedarak ketgandi…
Keçqurun uyga qaytayotib kafe tomonga burildim. Uzoqdan Mumu körindi. U xuddi meni kutib turgandek, oldimga çopib keldi. Tizzamga old oyoqlarini qöyib, qöllarimni yaladi.
– Oriqlab ketibsan-ku, oğayni? Qayerlarda eding? Bolaçalaringni izladingmi? Mammalaring osilib, qurib qolibdi. Quloqlaring tişlangan, tirnalgan. Beçora…
Mumu rahmim kelayotganini sezardi. Boşini silasam, minnatdor bölib, qöllarimni yalardi.
Mumuga ham ovqat oldim. U panjara ortida, yölakda yotganiça mendan közini uzmaydi. – Munça tikilasan? Soğindingmi? Iş bilan band edim, oğayni. Seni izlamadim. Mana, qaytibsan… Ol, ye!
Mumu oldiga taşlangan burda non va bir parça göştni çaynamay yutadi. Uni çömiltiriş zarur, degan öyga boraman.
Podʼyezdimiz oldida “uy himoyaçilari” ötirişadi. Ular meni Mumu bilan körişgaç, eşik oldini tösişdi.
– It bilan mumkin emas-u!
– “Sobaçiy gripp!”
– Qanaqa “Sobaçiy gripp?” –deyman norozi.
– Vut gazitda yozilgan.
– Da, vot i zdes! – Röparamda yaşovçi rus kampir eşikka ilingan eʼlonni körsatadi.
– Yitt! – Uçinçi qavatda yaşovçi çol hassasi bilan Mumuni quvadi. –Oyoğingni sindiraman! “Sobaçiy gripp”dan oltita ölgan. Ikki kunda-ya!
– Vas nado proverit, vsyo taki vы obщalis s bezdomnoy sabokoy.
Televizorda “sobaçiy gripp” haqida tinmay xabar-maʼlumot berilayapti. Keyingi bir haftada yetti viloyatda karantin eʼlon qilingan, oltmişdan ziyod kişi hayotdan köz yumgan emiş.
Butun jahon soğliqni saqlaş taşkiloti AQŞ da bir haftada tört mingdan oşiq kişida “Sobaçiy gripp” topilgani, sakson bir kişi vafot etgani haqida xabar beradi. Yevropa aholisining 70 foizi “Sobaçiy gripp” yuqtirişi mumkin emiş. Butun kuç egasiz it-muşuklarni uşlaşga qaratilayotgan ekan. “Yozuv-çizuvlarim bilan band yurib, dunyodagi yangiliklardan bexabar qolibman-a…”
Mumu – egasiz, daydi. Özimdek yakka. Balki şu bois uni eslaydigan bölib qolgandirman? “Men ham yaqinlarimni yöqotganman. Adaşganman. Ular, özimga yaqin deb bilganlarim, ögayligini qilişdi. Mumuning ögaylari – begonalari, meniki – non berganim, yemay-yedirganim, boqqanim, oyoqqa qöyganlarimdir. Taqdirimiz öxşaş. Bedillik – yovuz kuç.Uning oldida it ham, odam ham ojiz. Uni aql, iymon va rahm bilan yengiş mumkinmikan? Dargumon…”
Mumuning közlari duç kelganga iltijo bilan tikilavermaydi. Kafeda uni çaqiradiganlar, oldiga u-bu narsa taşlaydiganlar köp. Hayratlisi, u röparamdagi yölakda old oyoqlarini çözganiça, katta, qop-qora közlarini tikib, mendan işora kutadi.
– Mumu!
U örnidan turmoqçi böladiyu, oyoğini eplolmay, qayta çöziladi.
Oldiga boraman, boşini silayman. U tinmay oyoğini yalaydi. Tuşunmayman.
– Mumu! Nima böldi, senga? Kim xafa qildi, ayt? “Sobaçiy gripp” sendan emas. Sen aybdor emassan. Közlaringdan sezilib turibdi, xafasan.
Mumuning közlarida yoş aylanadi. Qop-qora gavharini qoplagan suyuqlik közi burçagida töplanadi. U horğin nafas olganida yoşlari qönğir-qora tuklari ustiga qönadi, keyin marjon iz qoldirib, pastga tökiladi. Mumu yiğlayotgandi. Şu payt “Uy qöriqçilari” körinadi. Uçinçi qavatda yaşovçi çol Mumuga baqiradi:
– Hali şötdamisan? – Keyin u yonidagi kampirga, temir tayoqçasini silkitib, maqtanadi: – Keça oyoğiga solgandim…
Mumu tili bilan yalayotgan oyoğining yarmi osilib yotardi. U turmoqçi bölardiyu, oyoğiga tayana olmay, qayta çözilardi. Dorixonaga çopdim. Dorixonaçi yigitça meni vetdöxtirga uladi.
– Itingiz neça yoşda?
– Bilmayman…
– Pasporti bormi?
– Pasporti?!…
– Bezdomniyga qarolmaymiz. “Cobaçiy gripp”. U qayerda? Ön beş minutda borişadi, kuting.
Bint, yod va maz oldim, siniq suyakni boğlaşni suriştirdim.
Qaytsam, qora niqobiy kamzul kiygan ikki kişi, birining qölida nişoni kalta, sassiz otiladigan miltiq, Mumuni maşinaga ortişgan ekan. Mumuning menga taniş, katta, qop-qora közlari tepaga qadalganiça qotgan. Sekin ularni yumib qöydim…
Viktor ALIMASOV