Sirdaryoning sirli “savat”i

Özbek raqs sanʼati turfa gullar barq urib oçilgan gulzorga öxşaydi. Xorazmu Andijon, Buxoroyu Surxon, qöyingki, barça raqslarning öz nafosati bor. “Lazgi”mi “Andijon polkasi”mi yangraganda raqsga tuşib ketganingizni bilmay qolasiz. “Tanovar” jarang soçganda, eşilib, tölğanib xirom aylaysiz.

Sirdaryoda sanʼat ham odamlarning turmuş tarzi bilan qadam-baqadam rivojlanmoqda. Dilbar raqslari bilan nom qozongan Sirdaryoning “Savat” folklor raqsi dunyoga tanilib bormoqda. Mazkur raqsning ijodkori “Xalq taʼlimi aʼloçisi”, “Möʼtabar ayol”, “Madaniyat va sanʼat fidokori” kökrak nişonlari sohibasi Barnoxon Xoliqovadir.

U Sirdaryo raqs maktabi asosçisi, iqtidorli baletmeyster “Sut soğuvçi qiz”, “Yangi qöğirçoq”, “Gilam töquvçi qizlar”, “Qiz uzatiş” kabi qator özbek milliy raqs kompozitsiyalarini yaratdi. “Savat” raqsi esa unga çin maʼnoda maşhurlik olib keldi.

— Raqs sanʼati musiqa bilan uzviy boğliq, — dedi Barnoxon Xoliqova. — U musiqa mazmunini xatti-harakatlar, obrazlar vositasida oçib beradi. Xalq raqslarida ritm muhim bölib, u musiqada öz ifodasini topadi, oyoq, qöl, boş va tana harakatlari umumiy ritmga böysunadi, bir-biri bilan boğlanadi. Özbek raqslari mazmunini ifodalaşda tepki, qarsak, zangdan ham foydalaniladi. Ayrim raqslar römol, piyola, qadah kabi matohlar bilan ijro etiladi.

“Savat” raqsining arxitektonikasi milliy qadriyatlarimiz bilan çambarças boğliq. Raqs doira ritmlari ostida ijro etiladi. U folklor raqslari turkumiga kiradi. Raqs elni elga, dilni dilga payvand qiluvçi, odamlarni ezgulikka, döstlik-birodarlikka, mehr-oqibatga çorlovçi, xalqimizning yaxşi-yomon kunlari, töyu maʼrakalariga olib boriladigan jizza nonlaru somsalar, qatlamalaru öramalar, meva-çeva va sabzavotlar, sarpolar hamda sovğa-salomlarni öz bağriga joylagan rözğor buyumi — savat yordamida amalga oşiriladi. Raqqosa qizlar savatga qöl tekkizmasdan boşlarida uzoq vaqt uşlab turişlari, savat bilan ötirib turişlari, egilişlari, aylanişlari kerak böladi. Bu raqqosalardan katta masʼuliyat va mahoratni talab qiladi.

Bugungi kungaça “Savat” raqsi “Sirdaryo navolari” dastasi (ansambli) bilan Rossiya, Fransiya, Ispaniya, Italiya, Şveysariya, Janubiy Koreya, Xitoy, Indoneziya, Malayziya, Hindiston, Turkiya kabi davlatlarning sahnalarida ijro etildi. Xorijlik raqs muhiblari Sirdaryo sanʼatiga xos durdona yaratilganini eʼtirof etişdi.

Barno Xoliqova sahnalaştirgan “Savat” folklor raqsi “Nurli navolar” va “Boysun bahori” xalqaro folklor festivallarida faxrli 1- va 3-örinlarni qölga kiritdi. “Köhna zamin ohanglari” televizion festivalida esa baletmeysterning şogirdlari ijrosidagi raqs mahalliy qadriyatlar, urf-odatlar, boy madaniy meros va sanʼatni gözal tarzda ifodalab berganligi uçun mutaxassislar tomonidan yuqori baholanib, Özbekiston Respublikasi Madaniyat vazirligining “Hududga xos raqs” nominatsiyasi bilan taqdirlangan.

Qahramonimizning salohiyati turli xalqaro tanlovlarda munosib bahosini olib kelmoqda. 2022-2023 yillar orasida “Hayot musiqasi” xalqaro bolalar ijodiyoti hamda “Baxtli elning bolalari” xalqaro raqs festivallarida Gran-pri va 1-örin sohibasiga aylangan. Amerika Qöşma Ştatlarining Sietl şahrida Yevroosiyo raqs akademiyasi taşabbusi bilan ötgan “Dunyo raqslari” festivalida özbek raqs sanʼatini dunyoga tarğib qilişdagi xizmatlari hisobga olinib, “Raqs sanʼati ustozi” nominatsiyasi bilan siylangan.

Ozarbayjonning Boku şahrida “Ziyoli öçoği” xalqaro uyuşmasining taşabbusi bilan “Ozarbayjon-Özbekiston: madaniy diplomatiyaning ilmiy-amaliy metodologiyasi” mavzusida xalqaro ilmiy-amaliy konferensiya va maʼnaviy-maʼrifiy tadbirlar bölib ötdi. Unda Barnoxon Xoliqova “Sirdaryoning sirli “Savat”i — özbek milliy raqs sanʼatining durdonasi” mavzusida maʼruza qildi. Anjuman yakunida baletmeyster “Turk dunyosi milliy madaniyati va sanʼatiga qöşgan hissasi” va “Sirdaryo raqs maktabini yaratganligi uçun” xalqaro diplom va sertifikat bilan taqdirlandi. Şuningdek, xalqaro ilmiy anjuman doirasida Barno Xoliqova va Özbekiston davlat xoreografiya akademiyasi dotsenti, filologiya fanlari böyiça falsafa doktori ((PhD) H. Hamroyevaning Bokuda rus tilida naşr etilgan “Zagadoçnыy “Savat” Sыrdari — şedevr uzbekskogo natsionalnogo tansevalnogo isskustva” nomli monografiyasi taqdimoti ham ötkazildi.

Yaqinda poytaxtimizning Alişer Navoiy nomidagi Özbekiston milliy kutubxonasida sanʼatkorlar oilasi — Özbekistonda xizmat körsatgan artist Asatillo Xoliqov va Barnoxon Xoliqovalarning hamkorlikda ijod qilayotganiga 45 yil tölişi munosabati bilan madaniy-maʼrifiy tadbir ötkazildi. Unda oilaviy juftlik haqida suratga olingan “Sanʼatdan baxtini topganlar” hujjatli filmi namoyiş qilindi. Hindiston davlatida ingliz tilida çop etilgan “Savat” raqsiga bağişlangan “Cyrdarya “Basket” danke group” kitobining taqdimoti ham bölib ötdi. Anjumanda sözga çiqqan raqs sanʼatining taniqli mutaxassislari “Savat” raqsi ham Xorazmning “Lazgi”si kabi YUNESKOning reprezentativ röyxatiga kiritilişiga loyiq ekanligini taʼkidladilar.

Ötgan yili mazkur raqs haqidagi kitoblar Tailand davlatida tay va ingliz tillarida, Ozarbayjon davlatida ozar va ingliz tillarida naşrdan çiqdi.

Ha, şunday, Sirdaryoning sirli “Savat”i dunyoni zabt etmoqda.

Muhammadali AHMAD,

Özbekiston Jurnalistlar uyuşmasi

 aʼzosi.

Yangiliklarni döstlaringizga ulaşing

Fikr bildirish

Email manzilingiz chop etilmaydi. Majburiy bandlar * bilan belgilangan