Yuraklarda qoldirib izim…
Humoyun
Muallif haqida:
Humoyun (Humoyun Akbarov) — iqtidorli şoir, adib va tarjimon. Uning xayollarga çorlaydigan falsafiy lirik şeʼrlari, tariximizning olis qatlamlariga bağişlangan “Anaxita” tarixiy romani, Aleksandr Sergeyeviç Puşkin, Lev Tolstoy, Anton Pavloviç Çexov asarlaridan mohirona qilgan tarjimalari allaqaçon öquvçilar mehrini qozongan. Ijodkor yangidan-yangi asarlar ustida işlamoqda, ijodiy izlanişlar olib bormoqda.
Quyida şoirning bir turkum şeʼrlari eʼlon qilinmoqda.
Huzuringga kelardim tezroq,
Daryolardan, çöllardan ötib.
Quduqlarga tölibdi tuproq,
Köpriklarni ketmişlar buzib.
Menga taʼna etmagil, döstim,
Goho ildam, goho tolyapman.
Yuraklarda qoldirib izim,
Maqsadga yöl qurib boryapman.
Ön uç yoş
Dalalarda keçdi bolalik,
Egatlarda qoldi izlarim.
Kötarolmay paxtam, jolalik,
Tört tarafga intiq közlarim.
Madad sörsam baland toğlardan,
Oq bulutga tutdi qoyasin.
Otalarning işidan baʼzan
Anglolmadim sözu ğoyasin.
Tarozida tortildi kunlar,
Öqilmadi qança kitobim.
Bu paxtazor çeksiz naqadar,
Singib ketdi mening ovozim.
Navoiy şeʼr bitib söz ila
Olam ahlin etganida tang,
Bobur podşo bölgan bu yoşda
Mendan paxta ilmini sörang.
Navoiyni öqib…
Bir mulkkim —
Qayğuli saltanat!
Qayslar majnunvaş sahrolarida,
Suhayl oh çekar daryolarida.
Madadga qöl çözsam, yetmaydi,
Hayhot,
Könglim ovutgayman navolaridan,
Allohning jannatbaxş jafolaridan,
Soqiy majlisining safolaridan…
Bir mulkkim —
Nafis ul saltanat!
Orazin yopqay yor şaydolaridan,
Semurğ xuşnuddir xatolaridan…
Bu mulkda yaşamoq neçuk baxt,
Faqat,
Quşlar neçun ayro vafolaridan,
Ul gul baxtiyormi yağmolaridan,
Bexabarmu yurak sadolaridan…
Bir mulkkim!
Ğaroyib saltanat,
Qalbim vayron böldi nizolarida,
Xayolim — Iskandar maʼvolarida!
O, bu saltanatda yaşagan ul xalq,
O, bu saltanatda yaşayotgan xalq
Hanuz foriğ ermas riyolaridan,
Hanuz ijobat yöq duolaridan,
Xulosat yöq moziy jazolaridan…
Xonaki gullarim
Köklamda ham yaproq tökaverasan,
Qişda gullab, bulbul kutaverasan,
Tört faslni bilmay ötaverasan,
Xonaki gullarim,
Beor gullarim.
Bilarsan, muhtaşam qasrlar bordir,
Qasrlarda senga asirlar bordir,
Aslida, sen özing mahkuma yordir,
Xonaki gullarim,
Beor gullarim.
Nigohlar quşdayin qönar bargingga,
Balki şu malhamdir dilda dardingga.
Seni öldirarlar bosib bağriga,
Xonaki gullarim,
Beor gullarim.
* * *
Könglim sultoniga inʼom istadim,
Husnin taʼrifiga kalom izladim,
Ön sakkiz ming olam aro bözladim,
Husniga asrlar asir ötdim-o…
Yorab, senga na kalom, inʼom kerakdur,
Na qasr, na dur-u na jon kerakdur,
Köyingda devona, nolon kerakdur,
Husningga asrlar asir ötding-o…
Bolalikning tugaşi
I
Ertaklarning bağriga qaytdim,
Borsa kelar, kelmas yöllarga,
Soğinçimni toşlarga aytdim —
Qörğoşin toğ,
Taqir çöllarga.
Barmoğimni kesdim, tuz sepdim,
Bedor böldim,
Çekindi uyqu.
Şundagina angladim, yetdim,
Ming ikkinçi keça edi bu.
Ajdarho ham, uyqu ham kelmas,
Tong oqarmas,
Tussiz falaklar.
Meni heç kim yupata olmas,
Qolmagandi yangi ertaklar…
II
Ötib borar dunyoni kördim,
Yuragimni örtadi alam.
Behol-behol qöllarin öpdim,
Onam qarib qolmişlar, onam.
Men boladay beğam, betaşviş,
Intilganim — ona dargohi.
Boşim uzra mudom yozilmiş,
Bitta panoh — ona panohi.
Osmon boqdim, bağrim tiğladim,
Madad tilab, yetmay bardoşim
Va tun böyi bedor yiğladim,
Sahar bilan oqardi boşim…
Onam qarib qolmişlar, onam…
Kuz gullari
Bulbullar tark etar boğlarni,
Xazonlarga kömilar yöllar.
Tunlar ötar, kunduzlar ötar,
Hamon kutar sabrli gullar…
Qiş kelyapti qiliçin qayrab,
Vujudingni qaqşatar dami.
Ammo sovuq qahridan qattiq
Mezon gullarining alami.
Kuz gullari, o, öjar gullar,
Unutolmas orzularini.
Taqdirga boş eggisi kelmas,
Oşkor etmas qayğularini.
Ey, tabiat, öjar gullarga
Bulbullar aytsinlar sözini.
Toki orzu-armoni bilan
Unutişsin gullar özini.
Şafqatsizlik
Yoringga tutasan —
Sen kabi gözal,
Deya taʼriflarkan gullarni uzib.
Hatto toşni yorar dardingni
Jondan aziz döstga aytasan.
Manzilingga eltuvçi yöllar
Oyoqlaring ostida qolar…
Dilxiroj
Dil safar istaydi misli qalandar,
Kulohni bostirib, tayoqni yönib,
Umr sahfasini bezab manzillar,
Yurtma-yurt, köngildan köngilga qönib,
Dil safar istaydi misli qalandar.
Kulohni bostirib, tayoqni yönib,
Dardli yuraklarga eş, yöldoş bölib,
Köngilda qöşiqlar jöş ursa tölib,
Yölu yöldoşlarga bir baytdan tutib,
Kulohni bostirib, tayoqni yönib.
Umr sahfasini bezar manzillar,
Fayz baxş aylasang ne davralarga,
Qadim yölçilarni qömsagan yöllar,
Mehring bersang vodiy va daralarga,
Umr sahfasini bezar manzillar.
Yurtma-yurt, köngildan köngilga qönib,
Orzu-umidlarni ulaşib kun-tun,
Uyğotsang qolganda yuraklar tönib,
Dostonlar söylasang, keçalar uzun,
Yurtma-yurt, köngildan köngilga qönib.
Dil safar istaydi misli qalandar,
Toza buloqlarning suvidan içib.
Pokiza niyatlar soçib har sahar,
Bu yolğon dunyoning bahridan keçib,
Dil safar istaydi misli qalandar…
Maşrab
Dalam kezsam, qirim kezsam,
Köngillarning sirin kezsam.
Alarning mehrini sezsam,
Bir qalandar yaralmasmu?
Taralsam misli ming tuyğu,
Vatan deb bözlagan qayğu,
Gohi armon, gohi orzu,
Muqaddas dard yaralmasmu?
Quyoş yuz, tunning mohida,
Alar otaş nigohida,
Asrlar intihosida
Axir bir mard yaralmasmu!
Bolalikni qömsaş
Keçalar —
Harirga çulğangan kunduz,
Qöl çözsang yetgudek işkomga qöngan
Tölin oy —
Mohtobni qömsayman hanuz.
Boşida yulduzlar soçilgan bola,
Qadamida sirlar oçilgan bola,
Sen bosgan izlarni soğinaman men,
Donişmand közlarni,
Oftob yuzlarni,
Sehrli sözlarni soğinaman men,
Boşida yulduzlar soçilgan bola,
Qadamida sirlar oçilgan bola.
Ey, Allohdan tilab olingan bola.
Ajab, sen bariga parvo qilmading…
* * *
Yana biroz alda özingni,
Dardlaringni şeʼrlaringga ayt.
Közlaringda oşkor sözingni
Lablaringdan çiqarma faqat.
Sukut bilan yaşamoq oğir,
Şovqin solsang, yoğilar nafrat.
Eh, aytsang ham, aytmasang ham — bir,
Aldovlardan yiğlar muhabbat…
* * *
Ajab, turfa sirlidir dunyo,
Anglolmadim uning bir sirin,
Neçun hijron, firoqlar aro
Muhabbatning azobi şirin…
Misli hayot şaʼmi — yonsa-da,
Yolqinlari dilda yaşirin.
Nogoh armon bölib qolsa-da,
Şu armonli xayollar şirin.
Eslaganda qalb örtansa-da,
Takror keçib gözal tuyğular,
Söylab-söylab diling yonsa-da,
Lazzatlidir öşal qayğular…
* * *
Bulbul aytsin köngil rozini,
Vatan, deya sas bersin Zamin,
Şabbodalar olib sozini
Vaqt haqida qöşiqlar aytsin.
Kengliklardan söylasin osmon,
Mehr sözin aytgil, ey Quyoş.
Men şunçalar sodda, begumon,
Işonç töla yuragim beboş.
Yoş qalbimga tilaydirman dars,
Buqalamun saboq berma, bas…
* * *
Östirgandi aqiq qizil gul
Xonasining dariçasida.
Dunyodagi eng gözal suluv
Talabalar şaharçasida.
Gul misoli lovullagan çöğ,
Rangin-rangin ğunçalar oçar.
Dariçadan köz uzolmam, yöq,
Oftobjamol nurini soçar.
Tahsilini tugatdimi qiz,
Ketdimikan olis qişloqqa?!
Huvullagan xonada yolğiz
Bir gul qoldi boqib yiroqqa.
Kunlar ötib borar, na çora,
Örtanadi bezovta könglim.
Evoh, sölib borar tobora,
Bağritoş qiz unutgan guli.
Duel
Gar şoirga duç kelmaganda
Kim Dantesni yodga olardi?
Bilmas edi qotil öşanda,
U tarixda qanday qolardi?
Zamonlaru davronlar ötar,
Jaranglaydi şoirning sözi.
Dantes hamon şoirni otar,
Lekin doim öladi özi.
Bobur
Öz holiga qöy uni, qiliç,
Tanholikni söraydi bu dam.
Mayli, böğib taşlasin Soğinç,
Çorasizlik qöllari bilan.
Keting,
Aʼyon va mulozimlar,
Siz — fitna-yu fujur tödasi.
Şoir har tong yölga otlanar —
Ketolmaydi yurtning törasi.
Siz ham keting,
Sabr va Bardoş,
Oh tutsa ham Hind osmonini.
Qölda qalam, közlarida yoş:
Bobur eslar…
Andijonini.
Mehr
Yöl çetida oçib kaftini
Mehr sörab turgan bu bola,
Onasining yurak taftini
Qömsar edi qalbida nola.
Asli unga çaqa ne darkor,
Kimxoblarning yöqdir keragi.
Arazlagan dunyodan bir bor,
Ovunarmi endi yuragi?
Ötadilar dillarin ğaşlab,
Nigohlarda açiniş, rahm.
Ötadilar sadaqa taşlab,
Bir siqim pul otar allakim.
Oqşom bola qaytadi horib,
Sadaqadan topmay maʼnini.
Borar boşi quyi solinib,
Bermadilar tilaganini.
Izohli luğat
Tuğilganning
tuği bor,
Erkaklarda
erk bordir,
Bu zamonga
omon yor,
Qalamga
alam yordir,
Oriyatda — uyat, or,
Yaşirinda
bor şirin,
Qöşiq aro işq takror,
Zaminda
pinhon omin,
Yer degani — yemoqdir.
Osilmoqqa
bor osmon,
Yurt degani
yurmoqdir,
Köngil talpingan tomon.
Özbek sözin
beki bor,
Özbek sözin
özi bor!
Bu luğatda neki bor
Tariximning izi bor!
Uyqudagi gözal
(Tomdi tumanida)
Oqtov böylab çopdim duldul,
Saksovullar oçibdi gul,
Bir pariga böldim men qul,
Tomdi, Tomdi, dilim yondi.
Qirdan qirga kezdim yolğiz,
Uxlar edi toğda bir qiz,
Uyğonmadi gözal hargiz,
Tomdi, Tomdi, dilim yondi.
Oltin soçi tovlanadi,
Oftobda olovlanadi,
Qiz uyğonsa — sollanadi,
Tomdi, Tomdi, dilim yondi.
Toğing suluv, boğing suluv,
Köklamda har çoğing suluv,
Axir senga oşiqman-ku,
Tomdi, Tomdi, dilim yondi.

