Nikoh ilohiy neʼmat, lekin…
Jamiyat hayotining özagi, odamzod hayotining davom etişidagi yöl oila, er-xotinlik nikohi vositasida barpo böladi. Öz navbatida nikoh hayotning mazmun-mohiyatini anglatib turuvçi muqaddaslik kasb etadi. Oila, yaʼni nikoh masalasi hayot tarzimizning muhim ustuni. Şu sababli nikoh masalasiga jiddiy ravişda qaraşimiz talab etiladi.
Sönggi yillarda yoş oilalarning ajraşişi natijasida tirik yetim qolayotgan bolalar va ular tarbiyasidagi nuqsonlar jamiyat hayotiga salbiy taʼsir körsatmoqda. Bunga sabab — yoşlarning nikoh ilmidan bexabarligidir. Ustozlarning taʼkidlaşiça, yangi oila qurayotgan yigit-qizlargina emas, avvalo, ularning ota-onalari ham bu masalaning mazmun-mohiyatini çuqur bilişlari muhimdir. Negaki, kattalarning şu ilmni bilmasligi oqibatida, afsuski, kelin böladigan qiz va kuyov böladigan öğilning köngil istaklari birinçi öringa çiqib qolmoqda. Yengil-yelpi orzu-havaslar ham töylarning dabdabali ötişiga katta yöl oçib beradi. Ota-onalar farzand baxti uçun taşviş qilar ekan, eng avvalo, ularga oilaning muqaddasligini anglatişi, tuşuntirişi lozim. Mabodo özlarida yetarliça ilm bölmasa, mahalladagi oqsoqollarga quloq tutişi, masjid imomidan maslahat söraşi zarur böladi. Nima qilib bölsa ham, yoşlarni ilm vositasi bilan nikohga tayyorlaş lozim.
Tabiiyki, har bir ota-ona “bolam tengdoşlari oldida öksimasin” degan aqida bilan katta-katta xarajatlar qilişga tayyor, ammo asl oilaning poydevori bölgan nikoh şartlari haqida aksariyati mutlaqo tuşunçaga ega emas. Nikoh öqiş jarayonida özimiz guvoh bölayotgan holatlarga açinasan kişi. Yoşlar u yoqda tursin, ota-onalarning özlari ham bu boradagi maʼlumotlardan xabarsiz bölib çiqmoqda. Hurmatli ota-onalar, behisob xarajatli töy-tomoşalar bilangina farzandlarimizni bir umrlik baxtga eriştiriş mumkin emasligini tuşunib yetaylik!
Sir emaski, arzimas kelişmovçiliklar tufayli yoş oilalarning buzilib ketayotgani açinarli holdir. Bu köngilsiz holatlarning sodir bölayotgani, muşohada qilib körilsa, ming yillar mobaynida oilani muqaddas bilib kelgan ajdodlarimiz xotirasi oldida hurmatsizlikdek tuyuladi. Axir bizning yurtda oilaviy ajrimlar heç ilojsiz hollardagina röy berganiga guvoh bölganmiz. Buni katta yoşdagilarimiz yaxşi bilişadi. Oila buzilişi hatto mahalla şaʼniga ham isnod hisoblangan. Bir asr davomida unutilgan özimizga xos oilaviy turmuş taomillarini va mahallalarimizdagi bu kabi çiroyli, yaxşilikka boşlovçi anʼanalarimizni öz örniga qaytaraylik. Bundan, avvalo, özimizga, qolaversa, butun jamiyatimizga manfaat yetadi.
Eʼtibor qiling-a, oila quriş şarti — guvohlar vositasida Alloh taolo huzurida nikoh daftariga imzo qöyiş hamda til bilan iqror bölişdir. Sodda qilib tuşuntiradigan bölsak, yigit va qiz bir-birini Alloh taoloning omonati sifatida qabul qiladi va bağişlaydi. Oilani bir qörğon desak, yigit şu qörğon himoyaçisi, qiz esa qörğon içidagi barça narsaning asraguvçisi vazifasini öz gardaniga olmoqda. Yana diqqat qilaylikki, har ikki taraf muqaddas oilani yaratiş yuzasidan guvohlar köz oldida nikoh şartnomasini tuzişadi. Ana şunday uluğ bir kelişuvga nisbatan masʼuliyatsiz va bepisand munosabatda böliş aslo yaramaydi. Modomiki şunday ekan, aynan nikoh masalasida ustozlarimizning ögit va nasihatlariga murojaat qiliş eng maqbul yeçim böladi. Oila muqaddas, şu oila boşi bölgan er hurmatga loyiq, şu oilaning ikkinçi bir aʼzosi bölgan rafiqa — onalar oyoği ostida esa jannat deyilgan. Oilada totuvlik va izzat-ikrom bölişining özi bu dunyoda baxtli yaşaşga sabab böladi. Bunday oilada tarbiya topgan farzand ham jamiyatda, ham oilada xotirjam muhitda kasb-kor qiladi, qöni-qöşniçilik borasida ham gözal va atrofdagilarning havasini keltiradigan turmuş keçiradi. Rözğorida baraka, qöni-qöşnilar oldida esa hurmat-eʼtiborga sazovor böladi.
Alloh taolo erkak va ayolni yaratib, ularning örtasidagi nikoh riştasini muhabbat va marhamat ustiga qurgan. Bu haqda Qurʼoni karimda şunday marhamat qilinadi:
“Va sizlarga sokinlik topişingiz uçun özingizdan juftlar yaratganligi hamda oralaringizda sevgi va marhamatni solib qöygani (ham) Uning oyat-belgilaridandir” (“Rum” surasi, 21-oyat).
Uşbu oyatdagi “mavadda” sözi oilaning sokinligi va barqarorligini taʼminlaydigan muhabbatni anglatadi. Demak, er-xotin örtasidagi muhabbat Alloh taolo tomonidan inson qalbiga solinadigan, oila riştalarini boğlab turuvçi ilohiy neʼmatdir. Yoşlar şu jihatga ham masʼuliyat bilan yondaşib, “telefon” va şu kabi “dedi-dedi” fitnalardan özlarini saqlasinlar. Bir-biriga vafodor va oqibatli bölsinlar. Ana şu oilaviy omonatdorlikka sodiq bölişning özi millatga, Vatanga xizmat qilişning bir bölagi hisoblanadi.
Bu ilohiy amr — Yaratgan zotning aynan bandalariga bölgan mehribonçiligidir. U oilani naqadar muhim riştalar boğlab turganini öz hikmati bilan tuşuntirib bermoqda. Bu mavzu kimga noaniq tuyulsa, bilsinki, u hali hayotiy hikmatni anglab yetmabdi. Buning uçun köproq kitob öqiş, ulamolar, yoşi uluğlar va mahalla oqsoqollarining hayotiy pand-nasihatlariga quloq tutiş kerak. Hammamiz Alloh taolodan yaxşiliklar umid qilar ekanmiz, U zot körsatgan xayrli yöldan yurişimiz maqsadga muvofiq böladi.
“Oldingdan oqqan suvning qadri yöq”, deganda donişmand ajdodlarimiz bir jihatdan mahalla hayotini ham közda tutgandek göyo. Negaki, oilaviy munosabatlarda biror muammoga duç kelsak, dardimizning davosini uzoqlardan izlaşga havasmandroqmiz. Mahalla-köyga oilaviy sirimiz oşkor bölmasin, degan andişa ham böladi, albatta. Aslida esa mahalla oqsoqollari, hayot tajribasiga ega momolarimiz uçun mahalladagi har bir oilaning turmuş tarzi oyna misoli yaqqol körinib turadi. Mahalla faollari va oqsoqollariga voqeani ipidan-ignasigaça tuşuntirib, anglatib ötiriş şart ham emas. Hatto ular ziyraklik va hayotiy tajribalaridan kelib çiqib, yuriş-turişingiz, hol-ahvolingizga qarab dardingizni tuşunib yetadilar. Ne taşviş iç-etingizni kemirayotganini ham taxminan sezib olişadi. Şu bilan bir vaqtda, oilaviy besaranjomlikning davosini mahalla hayotiga xos tarzda, eng qulay yeçim bilan taklif qilişlari ham aniq. Şunday bölgaç, muammoga yeçim izlab qayga boriş kerak? Aslini sörasangiz, qirq yillik qöşningiz bilganiçalik, uzoqda yaşaydigan yaqin qarindoşingiz ham oilaviy tutumingizni ravşan tasavvur qila olmaydi.
Quvonarli yana bir holat şuki, hukumatimiz tomonidan mahalla faollari masʼuliyatini tubdan oşiriş maqsadida qilinayotgan islohotlar negizida ham oilaviy munosabatlarni soğlomlaştiriş yotibdi. Nazarimizda, oilaviy qöydi-çiqdilarning asosiy sabablaridan biri — yoşlarning uluğlar ögitiga quloq solmasdan, öz bilganlariça iş tutişlari bölmoqda. Şuni yaxşi bilişimiz kerakki, hayot sinovlarida toblangan oqsoqollarimiz heç bir yoşga “yomon böl” deyişmaydi. Imkon boriça, agar aççiq bölsa ham, töğri yölni körsatişadi.
Bizga berilayotgan barça neʼmatlar uçun Allohga şukronalar aytib, faqatgina iqtisodiy tomondan emas, ruhiy jihatdan ham yuksalişimiz uçun ğayrat qilişimiz kerakligini anglab turibmiz. Qölni qölga bergan holda, huzur-halovatda yaşaylik. Hayotda böladigan qiyinçiliklarni birgalaşib yengib, olğa yuraylik.
Kelajak avlodlarimizga maʼrifatli mahallalarda tuğilib, voyaga yetişlari uçun şaroitlar yaratib, özimiz ham quvonaylik, yaşagan umrimiz behuda ketmaganidan faxrlanib yaşaylik. Bu imtihon dunyosida yaxşilik istab, yaxşilik qilib, yaxşilik içida yaşaylik. Ana şunda öğil-qizlarimiz bizdan minnatdor, uluğlarimiz esa öz xizmatlaridan mamnuniyat hissi bilan xotirjam umrguzaronlik qilişadi.
Azimjon KARIMOV,
Toşkent viloyati, Toşkent tumanidagi “Yopiqliq ota”
jome masjidi imomi.
