Jonni jizillatuvçi oğriqlar

Taniqli jurnalist Husan Ermatovning “Hurriyat” gazetasi (2022 yil, 2 noyabr №43-son)da eʼlon qilingan “Bosma naşrlar transformatsiyasi: nimalarga boğliq bölib qolmoqda?” sarlavhali maqolasini öqib…

 

Baʼzilar gohida şunday iddao qilişadi: “Ilgari gazetalarda felʼyetonlar çiqardi, felʼyeton bölgan odamlar par­tiyadan öçirilib, işdan haydalardi. Mana haqiqat! Hozir-çi, gazetalarda nima bor?”

Afsus va yana afsuski, mana şu holning öziyoq, bizning haqiqat borasidagi tasavvurlarimiz öta ğaribligini tasdiqlaydi. Tomoşaga öçmiz. Bugun ham kimlardir işdan haydalişini, matbuotda urilib, surilib, şarmandai şarmisor bölişini juda istaymiz. Internet esa, bu kabi hollarning naqd uyasi! Tasodifan yemakxonada qölingizdan bir stakan tuşib ketdimi, tamom, yarim daqiqa ötar-ötmas, siz qaysidir ijtimoiy tarmoqda paydo bölasiz. “Ana, zararkunanda!” “Stakanni sindiribdi. Balki, içgandir. Tanobini tortiş kerak!”

“Laykboz”larning qaysi biriga tuşuntirasiz, yöq, baraka topgur, men atay qilmadim, qölimdan tuşib ketdi, singan idişning jarimasini ham töladim, deb?!

“Bosma naşrlar transformatsiyasi: nimalarga boğliq bölib qolmoqda?” maqolasida keltirilganidek, hamma nazarimda “facebook” va “google”ning şaydosiga aylandi.

Bir qiziq fakt: mahalliy rahbarlarning baʼzilari oçiq aytganda, allaqaçon blogerlardan çöçib qoldi. Sababi ayon, boya aytilganidek, tugmadek “xato”si topilsa, fildek qilib olamga yoyişadi.

Holbuki, muallif kuyunganidek, katta-kiçik idoralarning mutasaddilari gazetaga, hatto öz muassisligidagi gazetalarga ham qayrilib qarab qöyayotgani yöq. Mabodo, qarasa ham, panja ortidan qarayotgani birgina “Işonç” sörovlariga goh-goh kelayotgan “betakror” javoblardan maʼlum.

Gazeta, bosma naşrlar ahvoli haqida qator maqolalar çop etildi. Masalan, muqaddam “Hurriyat” mustaqil naşrida bosilgan “Toş devorga karnay çalib…” va “Özbekiston ovozi”dagi “Yangiça yondaşuv zarur” maqolalarini eslaş kifoya. Bunaqangi çiqişlardan qançasi matbuot yuzini kördi. Afsus, majburiy obuna haqidagi, taʼbir joiz körilsa, safsatalar haliyam bor.

Hamon internet şaydosimiz.

Meni qiynagan bir masala şuki, ilgari heç kimning “ayb”i-yu, “aybğina”sini bilmasdik. Qarang, hozir jamiyatda aybdor bölmagan, yemagan somsaga pul tölaşga majbur qilinayotgan Şaxslar soni yulduzlardek sanoqsiz!

“Falon rahbar işdan ketdi. Unga kelgusida jazo çorasi körilişi kutilmoqda” omma taʼbiri bilan aytsa, internet bu kabi xabardan “portlaydi!”. Ura, adolat qaror topibdi. Hoy baraka topkur, bu rahbar aynan senga nima yomonlik qiluvdiki, uning işdan olinganidan toğangning töyidek masrur-u mamnunsan, yo biror aybi ustida şam yoqib turganmiding, deguvçi kas yöq.

Axir, öşa rahbar ham kimningdir farzandi, kimningdir yaqini-ku, kimningdir mahalladoşi-ku, deydigan insofli odam yöq. Agar muqaddas dini islomda birovning baxtsizligidan şodlaniş möminga xos emasligi aytilganini inobatga olinsa, ming namoz öqib, röza tutib, hatto beş farzni töla ado qilgan bölsak-da, kimligimiz şu xil munosabatdan darrov oşkor böladi-qöyadi. Mayli, aybdor mansabdor qonun oldida javob berar. Ammo tarafma-taraf bölib yarim taraf loyga qorib, yarim taraf öziça “himoya” qilişidan qanday mantiq bor?!

Agar muammolar, xalqimizning ertasi uçun qayğurmoq niyatida ekanmiz, nega maktab kutubxonalari, ayniqsa, çekka qişloqlarimizdagi maktab kutubxonalarining ahvoli bizni taşvişga solmayapti, qiynamayapti?

Maktab kutubxonasida bugun uç-törtta ertaklar, siyosiy uç-tört adabiyotlargina qoldi. Töğri, maktablarga bugun zamonaviy adabiyot namunalari yetib borgani va ayrim jurnallarning ham peşma-peş yetkazilayotgani ham bor gap. Ammo yaqinda “Özbekiston adabiyot va sanʼati” haftaligida bosilgan ustoz şoir Ikrom Otamurodning bir maqolasini eslatmoqçi edim. Ustoz maktab kutubxonasi, undagi boy kitoblar şoirni şoir qilganini, sinfdoşlariga asqotganini ğurur bilan yozadi. Afsuski, bugun kutubxonalarimizda kitobxon yoşlar juda siyrak. Qutlibeka Rahimboyeva aytmoqçi, darslarga kitob qöltiqlab kirib, bolalarga adabiyot haqida jonli maʼruza öqiydigan fidoyi va saviyali muallim-u muallimalar bormi?! Agar bölsa, bugun nega ular haqida eşitmayapmiz yo öqimayapmiz?

Maktab kutubxonasi, albatta, jurnal va gazetalar bilan boyitilişi kerak, biroq, şu bilan birga, mahalliy viloyat va tumandagi yaxşi adiblar va şoirlarning asarlarini sotib olişlari va şuning hisobidan, öquvçilarga öz “oldidan oqayotgan tiniq daryolar” qadrini singdirişi lozim. Masalan, Namangan şahridagi maktabda Özbekis­ton xalq şoiri Habib Saʼdullaning asarlari bölsa, qanday yaxşi.

Masalaning ikkinçi tomoni ham bor: biz hali-beri öqituvçini kerak-nokerak hujjatbozlikdan tamom qutqarganimizça yöq. Bir öqituvçi şoira qizimiz bor. Tumanlardan birida örta maktabda saboq beradi. Har körganimda, kitob öqiyapsizmi, ijod qalay, deb suriştiraman. Singlimiz esa, ijodga ortinmayotganini, keçalari ham “Kundalik.kom”ga baho çiqarayotganidan, goho test işlayotganidan, şular band etganidan sözlaydi. Xayriyatki, öqituvçi zoti konspektdan xorij böldi, yöqsa, butun tun davomida muk tuşib yozuv-çizuv qilarmidi? Şunday jarayonda badiiy asar öqişga, uni tahlil qilişga, öz öquvçisiga şarhlab berişga vaqti bölarmidi öqituvçining? Ijodkor öqituvçiki, şunday deb turgaç, boşqasini qöyavering! Ayollarga ikki bora qiyin – oila bor, boz ustiga, tuzukroq maoş oliş uçun toifa ham olişi kerak.

Xullas, maktabda kitob yo jurnal kam, bölsa ham, uni öqiydigan yoşlar oz. Muştday bolamizning, keçagina tuğilgan va tili çiqqan nabiramizning ham “Samsung”dek murakkab apparatlarimizdan bizdan köra çapdastlik bilan foydalanişidan ğururlanib, davralarda gapirib yuramiz. Afsuski, bolaga uyali telefon ham jismonan, ham maʼnan, özimizga esa, iqtisodiy zarar keltirayotganidan qayğurmaymiz. Göyoki, hammasi şunday bölişi kerakdek.

Xullas, maktab kutubxonasi bugun istaymizmi-yöqmi, jamiyatning pinhon tiş oğriği!

Modomiki, bugun gazetalar, bosma naşrlar taqdiri haqida söz borayotgan ekan, Andijon viloyatidagi bosma naşrlar ahvoli haqida ham töxtaliş joiz. Yaqinda viloyatda bölgan katta anjumanda va boşqa şu kabi tadbirlarda bot-bot “Andijonnoma”da ommaning, xususan, gazetaning aşaddiy isteʼmolçisi bölgan ziyolilarning köngli tölmayotganiga guvoh böldik, bölayapmiz. Buning sababini insonlar bir vaqtlar bağrikeng bölgan, adadi ham 80-100 ming tegrasida bölgan naşrning bugungi noçor holidan qayğurayotganligi bilan izohlaydilar. Holatning tub mohiyati bilan esa, Andijonda qiziqadigan odam yöq.

Taʼkidlab qöyay, bu mening şaxsiy kuzatişlarim, keçinmalarim. Kerak bölsa, jonni jizillatgan dardlarim. Ularni ilgari ham u yoki bu körinişda turli matbuotlarga taqdim qilib körganman. Har gal har xil vajlar bilan uni eʼlon qilişdan boş tortişgan. “Uka, qöying, buni bersak, gap tegadi”, deb yiğlamoqdan beri bölgan muharrirlar, masʼul kotiblarni ham körganman. Biroq bularni qaçondir aytiş vaqti baribir keladi, derdim. Mana, kelgan bölsa, ajabmas. Kasalni yaşirganimiz, ming gaplarni yumşoq qilib xaspöşlaganimiz bilan muammo barham top­maydi. Barham topmasligini muqaddam eʼlon qilingan maqolalardan, xususan, Xusan Ermatov kabilarning çiqiş­laridan bilib oliş qiyin emas. Körinadiki, amaliy çoralar, yaxlit aniq dadil qadam, çoralar davri kelgandir.

Ikromjon ASLIY-ANDIJONIY

Yangiliklarni döstlaringizga ulaşing

Fikr bildirish

Email manzilingiz chop etilmaydi. Majburiy bandlar * bilan belgilangan