Matonatli Maryam qissasi
Sayyora SAMANDAR
Muallif haqida: Sayyora SAMANDAR — Özbekiston Yozuvçilar uyuşmasi aʼzosi, filologiya fanlari nomzodi, dotsent, “Şuhrat” medali sohibasi.
Muallifning “Sizga aytolmagan sözlarim”, “Könglim”, “…Va yana bahor”, “Ozodlikdek baxt yöqdir”, “Faqat işq…” nomli şeʼriy töplamlari naşr etilgan.
Özbek adabiyoti, jadidçilik harakati namoyandalarining hayoti va ijodini tadqiq qilişga bağişlangan köplab ilmiy maqolalari çop etilgan. Şeʼrlari turk, ozarbayjon, hind, ingliz, turkman tillariga tarjima qilingan. Ozarbayjon va Qozoğiston Respublikasi matbuotida eʼlon qilingan.
Şoiraning ğazallari, maşrabona şeʼrlari, Alişer Navoiy, Nodirabegim va Uvaysiy ğazallariga boğlagan muxammaslari, törtliklarida lirik kayfiyat, ruhiyatdagi murakkab keçinmalar öziga xos badiiy talqin qilingan. Quyida şoira tomonidan yaqinda yozilgan şeʼriy qissasi — Xorazmning ziyoli bir farzandining 1937 yilda nohaq qatağon qilingani, ne-ne azoblarga giriftor etilgan yoş qizning, ayolning matonati haqidagi asari hukmingizga havola etilmoqda.
Xorazmning maʼrifatparvar qizi, jurnalist, hamşira, turkistonlik jadidlarning taşabbusi bilan 1922 yilda Germaniyaga öqişga yuborilib, öqişdan qaytgaç, 1937 yilda Vatanga xoinlik hamda josuslikda ayblanib qamoqqa olingan, surgun qilingan, barça qiynoqlarga matonat bilan bardoş bergan Maryam Sultonmurodovaning porloq xotirasiga bağişlayman.
Maryam, yuragingni nişon olganda,
Nahot senga şunça zormidi dunyo?
Nozik qöllaringga kişan solganda,
Joningga qurilgan dormidi dunyo?
Köksing tilganida berahm, qattol,
Kamondan otilgan öqmidi dunyo?
Sabring sinaganda johil-u battol,
Dilingni bilgani yöqmidi dunyo?
Qabohat zanjiri ilonday böğib,
Böğzingga qadalib turganda joning,
Maʼrifat istagan vujuding yonib,
Tölqinday çayqaldi tomirda qoning.
Jaholat barq urib gulladi qiyğos,
Xazonday qovjirab sarğayding, sölding.
Qatağon faslida çekkança uvvos,
Öttiz yettinçilar safida bölding.
Sen haqda öylasam, öylarim yonar,
Quloğimga kelar ingragan tovuş.
Jismimni kuydirib tuşimga kirar
Zindonlarda oğir sudralgan kovuş…
Krasnoyarsk. Izğirin uvlagan örmon,
Qismatning ayançli, aççiq bitigi.
Oh, Maryam… Dodingdan yondi bu osmon,
Yöq edi biron-bir najot eşigi.
Ikki norasida, ikki murğakning
Gulgun yuzlarini yuvdilar yoşlar.
Öttiz ikki yoşda dardçil yurakning
Dodidan yorildi xarsanglar, toşlar.
Öttiz yettinçining bahorlarida
Muhabbat boğida qoldi diydoring.
Turmaning qoraygan devorlarida
Sado berar hamon alamli zoring.
“Xalq duşmani” degan tamğa bosilgan
Peşonang temirdan edimi, Maryam?
Adolat toptalib, dorga osilgan…
Keng olam senga tor keldimi, Maryam?
Sen-da ona eding, muştipar eding,
Bağringdan uzdilar nogoh lolangni.
O, Maryam, ayt, qanday sen bardoş berding,
Ayirsalar sendan ikki bolangni?
Haqiqat yöliga tikilgan joning
Qirqta edimi, ayt, qirq mingta yoxud?
Bayroqday yuksalgan ğururing, şoning
Qanday asray olding etmasdan nobud?
Pariçehra eding, pariröy eding,
Qabohat tiğida tilindi jisming.
Dillardan öçmagay abadiy yoding,
Yuraklarda qoldi manguga isming!
Ellik yettinçi yil. Oqlandi noming,
Biroq qaytarmidi hayoting ortga?
Vujudimni örtab toptalgan şoning,
Tongni qarşi oldim tölgança dardga.
Xira tortib borar yulduzlar közi,
Joni çiqar quşdek tipirlar xayol.
Sening bardoşingning ismi ne özi? —
Ön beş yil qamoqda saqlangan ayol???..
Matonatli Maryam qissasi şuldir,
Eslasang, vujudni qamrar harorat.
Zulmning olovi bir parça kuldir,
Ammo xotiradan öçmas qabohat.
Ötmişni unutmoq ğofillik asli,
Tarix sahifalari — özlikka xitob.
Unutmoq jaholat, johillik asli,
Ogohlik — bu zamon haqdagi kitob!
Yoruğ kunlar keldi, qara, o, Maryam,
Senga libos tikdik, nomi — matonat!
Ilmdan yöq özga najot ham, yöl ham,
Maʼrifat — eng uluğ, buyuk saodat!
Zamondoş, bedorlik belboğingni os,
Rozi bölsin önlab maryamlar ruhi.
Ozod bayroğingni kökragingga bos,
Bağringni töldirsin zamon şukuhi!
2024 yil 28 sentyabr