Dunyoning ikki yarmi

Baxtiyor NURIDDIN

(hikoya)

Muallif haqida:

Baxtiyor NURIDDIN (Nuriddinov)  1972 yil Andijon viloyatining Jalaquduq tumanida tuğilgan. Toşkent davlat universiteti (hozirgi ÖzMU)ning özbek filologiyasi fakultetini tamomlagan. Ança yillardan buyon Özbekiston milliy teleradiokompaniyasida faoliyat yuritadi.

Muallifning “Şudring gullari” hikoyalar töplami naşr etilgan. “Onajon, Kaʼbam özing”, “Muhabbatning mangu ertagi” kabi hikoyalar töplamlarida esa ijodidan namunalar kiritilgan.

Özbekiston Yozuvçilar uyuşmasi ­aʼzosi.

— Dadasi, qarang, sizga nima olib keldim! — rafiqamning ovozi quloqlarimni mayin silab ötdi.

— Nima ekan? — erinibgina sörayman unga ögirilib. U bölsa qölidagi bir uyum kiyim-keçak orasidan menga sotib olgan sovğasini qidiradi.

Yoş edim. Qahraton qişda kiyişga tuzukroq kiyimim yöq. Taşqarida qora sovuq. Ayoz badanni junjiktiradi. Poyabzalimning tagligi yupqa, yana biroz suv ham ötadi. Şunday bölsa-da, özimga qarab, bor-budimni sariştalab, oro berib yurardim. Ust-boşimning yangi yoki eskiligi men uçun ahamiyatsiz edi. Yaraşsa böldi-da. Sal urinsa, u yoq-bu yoğini özim birpasda töğrilab olardim.

Şu ahvolda, izğirinda ham yaxşi körganim bilan uçraşuvga çiqardik. Xiyobonlarni birgalaşib kezardik. Qiziq-da, yuraklarimizdagi çöğ sekin alangalanib, olov bölib yonardi. Söng ikkimiz ham qalblarimiz taftiga toblanardik. Bizga sovuq zarraça taʼsir qilmasdi. U ham yupun kiyingan. Ustiga-ustak, menga çiroyli körinaman deb, bor bisotini egniga ilib çiqqan. Ora-orada muzlagan qöllarini qöynimga tiqib, isitib olardi. Sovuqda dildirab, qunişgança bir-birimizga muhabbat izhor qilardik, erkalanardik.

— Seni sevaman, — deyman piçirlab. U bölsa sovuqdan qaltiraganidan javob qaytarolmaydi. Könglimizda quvonç, şodlik va sof muhabbatdan bölak heç vaqo bölmagan. Qanday baxtli kunlar edi-ya!..

Şu şirin va mahzun öylar oğuşida röparamda turgan rafiqam Fazilatga qarayman. Soçlariga oralagan oqlar va yuzidagi mayda ajinlar ortidan, yillar ötgan bölsa-da, öşa sovuq xiyobon izğirinida men bilan birga dildiragan, qalbi olov qiz hali-hamon menga boqib turgandek tuyuladi.

Içkariga kirib, u olib kelgan kiyimni egnimga taşlab çiqdim.

— Mana, xotin, sen xohlagandek er böldim, — deyman ovozimga biroz hazinlik berib. — Olib kelgan yaktagingni kiyib oldim. Qara, xuddi özimga biçilgandek böy-bastimga mos tuşdi. Tikuvçi qurmağur ölçamimni aniq bilganmi, egnimda turişini kör buni. Paxtadan ekan, badangayam juda xuş yoqdi. Hammasi yaxşi, hamma narsasi joy-joyida… Qara, mana! Bugundan boşlab qarilikni qarşi olaman…

U içimdan nimalar ötayotganini sezmaydi. Odatdagidek, beğubor jilmayadi. Men esa deraza ortidagi qahraton qiş manzarasiga tikilib, yana öşa uzoq ötmişga — yangi uylangan paytlarimga va Toşkentning muzdek köçalariga xayolan qaytaman.

Yoşlikdagi sof muhabbatimiz kun kelib bizni jiddiy hayot bösağasiga yetakladi. Iç-içimda bir ovoz bot-bot yangrardi: “Uylaniş kerak… Oila quriş kerak!”. Qalbim törida allaqaçon xiyobon izğirinida men bilan birga dildiragan qadrdon inson yaşardi. Undan boşqasini umr yöldoş sifatida aslo tasavvur qilolmasdim.

Ammo qişloqda uydagilar bundan bexabar, meni tezroq uylantiriş taraddudiga tuşib qolişgandi. Taʼtilga borganimda, ota-onam taniş-bilişlar, qöni-qöşni va qarindoş-uruğlar tavsiya qilgan bir neça nomzodni birma-bir maqtaşga tuşişdi. Biroq yuragimning haqiqiy egasi bölgani uçun ularning tanlovi menga eriş tuyulardi. Dardimni aytolmay, baribir öşa bölğusi kelinlar bilan birma-bir uçraşişdan boşqa çoram yöq edi.

Ammamning qizi topgan Gulasal ismli hurliqo injiq va öta yopişqoq çiqdi. Katta toğamning xotini Mohi momomning dugonasidan eşitib sovçilik qilgan gözal esa naq sangtaroşning özi edi — gaplari odamning bağrini toşdek tilardi. Qöşnimiz Öktamxon xolamning qarindoşi bölmiş Nozimaning şarti undan ham oşib tuşdi: emişki, men uni öz ota-onamdan himoya qilişim kerak ekan!

— Yaqinlaringiz tazyiqidan meni asray olasizmi? — deb savol berdi u.

Şunda içimdan oğriqli bir öy ötdi: beçora onajonim-a!.. Bu qizni menga baxt keltirsin deb topgan edi-yu, ammo özini kelajakdagi sovuq sözlardan himoya qilişni unutibdi. Kallamdan ming bir fikr ötadi. Dunyo olimlarining aytişiça, zamonlar oşa nizo va mojarolar bundan buyoğiga oğir harbiy texnikalar bilan emas, balki oddiy sözlar — til vositasida sodir bölarkan. Bu aççiq haqiqat oila degan muqaddas qörğonga köçsa-yu, nahotki u ham tinimsiz dedi-dedilar töqnaşuviga aylanib ketsa?!

Şu çoq meni bunday maşmaşalardan faqat sovuq xiyobondagi soflik, bir-birimizni unsiz tuşuniş tuyğusigina qutqara olişini anglab yetdim. Oxir-oqibat onamga yuragimni oçdim va taqdirimni qalbi qaynoq, beğubor qiz — Fazilat bilan boğladim.

Baribir vaqt öz hukmini ötkazdi. Hayot bizni oson yöllardan yurgizmadi, söqmoqlardan yetaklab, mana şu katta şaharga olib keldi. Uylanganimdan keyin yelkamdagi yuk yanada oğirlaşib, taşvişlarim köpaydi. Endi oila, bola-çaqa boqişim kerak edi. Tirikçilik deb qilmagan işim, kirmagan köçam qolmadi. Hayotda hamişa “Men kuçliman”, deb yaşadim. Aslida, qançalik bardoşli va sabrli bölganimni, töğrisi, özim ham bilmayman.

Faqat eng oğir kunlarni eslasam, haligaça yuragim uvuşib ketadi. Begona şaharda oç-nahor, çöntakda bir tiyinsiz qolgan kezlarim böldi. Işoning, ijara uydan çiqarib yuborişganda, çorasizlikdan vokzalda tunaganman. Rafiqam va gödaklarimni vaqtinçalik qişloqqa jönatib, özim sarson qolgandim. Mana şunday eng oğir damlarda sodiq döstlarim meni yolğizlatib qöyişmadi. Özlarining yaşaş joylari bölsa-da, dalda beriş uçun uç-tört kunlab navbatma-navbat vokzalda, qattiq örindiqlarda yonimda tong ottirişdi.

— Iltimos, Rustam, biznikiga yur! — deb turib oldi bir kuni Adham tuni bilan sovuqda birga ötirib, muzlab qaqşagaç.

— Yöq, — dedim qatʼiy. Ularning ijara uyiga borib, ortiqça yuk bölişni, kimgadir oğirligim tuşişini istamasdim. Bunday holatni hozir tasavvur qiliş tugul, bugungi tökin hayotda yaşayotgan odamlarga tuşuntiriş ham qiyin. Agar aytsang, şubhasiz, heç kim işonmaydi. Afsuski, bularning bari boşimdan ötgan aççiq haqiqat edi.

Musofirçilikdagi bu qiyinçiliklarni uzoqdagi ota-onam heç qaçon bilişmagan. Ular: “Öğlimiz poytaxtda öqiyapti, nasib qilsa, hali katta odam böladi”, deb menga işonişardi. Bolalarim esa otasini dunyodagi eng qudratli, eng uluğ inson deb bilişardi. Ularning köziga nihoyatda obröli bölib körinardim. Har qanday ota ham farzandlari nazdida şunday bölsa kerak. Men ularning umidlarini söndirmaslik uçun dardimni içimga yutib, hamişa oldinga intilardim.

Bir kuni maoş çiqişi arafasida butunlay pulsiz qoldim. Çöntagimdagi bir-ikki tanga çaqani hisobga olmasa, uyga qaytişga ham pulim yöq edi. Işdan ataylab keç çiqdim va bekatda oxirgi avtobusni kuta boşladim. Odam siyraklaşsa, haydovçiga vaziyatni tuşuntirib, yalinsam, tekinga olib ketar, deb öyladim. Kimdandir pul söraşga oriyatim, ğururim yöl qöymasdi. Bir neçta avtobusni atay ötkazib yubordim. Keyingisi juda keçikib kelardi. Vaqt ötkaziş uçun bor pulimga gazeta sotib olmoqçi böldim.

— Nima beray? — dedi dökon egasi.

— Şunga yaraşasini, — dedim sekin tangalarni uzatib. Ayni paytda men uçun buning ahamiyati yöq edi.

Sotuvçi menga jindek qaytim ham berdi. Eʼtibor ham qilmay, pulni çöntagimga tiqdim. Gazeta sahifalarini varaqlab, maqolalarni öqiy boşladim. Vaqt xuddi imillab, töxtab qolgandek edi. Tezroq uyga yetib olsam derdim va bolalarimning, xotinimning bağriga oşiqardim. Axir ijara bölsa-da, boşpanam, meni kutadigan oilam bor edi.

Ketiş iştiyoqi şunçalik kuçaydiki, beixtiyor çöntagim tubiga qöl soldim. Barmoqlarim qaltirab, muzday temir tangalarga tegdi. Ularning şaraq-şaraq qilgan ovozi könglimni buzib yubordi. Oldin bitta-ikkita edi, hozir esa kaftim töla… Közlarimga işonmay, ularni yoruğga tutdim. Rostdan ham tangalar köpayib qolgandi! Birma-bir sanasam, yöl haqiga bemalol yetadi. Quvonçim içimga siğmay, atrofga olazarak qaradim. Göyo kimdir mening dardimni sezib, bildirmaygina çöntagimga pul solib qöygandek edi. Bor maqsadim — tezroq uyga yetib oliş bölgani uçun birinçi avtobusga özimni urdim. Çöntakda qolgan ana şu mayda pullar bolalarimga bir bölka non sotib olişga va ertasiga işga qaytişimga ham bemalol yetardi. Şu oqşom har bir tiyinni joy-joyiga sarfladim.

Ertasiga maoş tegib, könglim joyiga tuşgaç, vijdonim yöl qöymadi. Öylay-öylay, dökondagi gazeta sotuvçisini suriştirgani bordim. Menga qaytimni köp berib yuborgani aniq edi. Ammo dökonça ançagaça yopiq turdi. Oradan beş-olti kun ötib, nihoyat, u yerda bir onaxon köriniş berdi. Sörasam, u kişi doim ötiradigan otaxonning turmuş örtoği ekan. Ozgina sukutdan keyin:

— Çolim yaxşi odam edi, — deya yiği-siği qilib oldi. Biroz önğaysizlandim. Otaxon öşa kundan keyin tösatdan olamdan ötib qolibdi… Yuragim uvuşib, bölgan voqeani onaxonga sözlab berdim. Şunda kampir miyiğida maʼnoli kulib qöydi va rahmatli çolining asl himmati haqida sözlay boşladi. Aytişiça, otaxon dökonçani yopayotgan paytda mening bekatdagi maʼyus holatim uning diqqatini tortibdi. Har tarafga avtobuslar kelib-ketsa ham, çöntaklarimni timirskilayotganimni körib, pulsiz qolganimni sezibdi. Nafsoniyatimga tegmaslik uçun yonimga kelişga istihola qilib turganda, baxtimga özim gazeta sörab boribman. Otaxon ataylab qaytimni köproq qilib beribdi. Eng ajablanarlisi, çoli ertasiga ertalab Haq qarori bilan bu dunyoni tark etgan ekan… Omonat pulni onaxonga qaytarmoqçi böldim. Ammo u könmadi: “Duo qil, bolam, Olimjon otangning qabri nurga tölsin”, dedi. Men öşa kundan beri u aziz insonni doimo duo qilaman. Tanda jonim bor ekan, aslo unutmayman. Sizlar ham men uçratgan bu oliyjanob inson haqqiga bir lahza duo qilib qöying, azizlar! Yaxşi odamlar köpaysin bu ­dunyoda.

Xayollar meni yana ortga — hozirgi şinam va issiq uyimga qaytaradi. Goh rafiqamning samimiy közlariga, goh egnimdagi yaktakka qarab, içimdan quvonaman.

— Yetkazganiga şukur. Rahmat senga, onasi! — deyman şivirlab. U sözlarimni eşitmaydi, lekin menga qarab çiroyli tabassum qiladi. Avvalgidek: “Seni sevaman, Fazilat!” — demoqçi bölaman-u, tilimni tişlayman. Şunisi ham maʼqul. Agar eşitgudek bölsa, tinimsiz koyişi aniq.

Yana xayolga tolaman. Hozir hamma narsam yetarli. Hayotim özim istaganimdan ham tökin, farovon va möl-köl. Issiq, qimmatbaho liboslarimning turi şunçalik köpki, javondagi poyabzallarimning son-sanoğiga yetolmayman. Uyim şinam, şaroitim aʼlo… Lekin… lekin öşa yillardagi yurakni isitadigan beğubor, olovli tuyğular yöq. Vaqt ötib, soçga oq oralaganda, egnimizga mana şunday keksalik yaktagini kiyganimizda, inson ötmişdagi qaşşoq, ammo qalbi osmondek keng bölgan baxtli odamlarni, sodiq döstlarini soğinar ekan.

Bugun esa yoşlik yillarining heç qaçon qaytib kelmasligini aniq bilaman — mana şunisi biroz eriş tuyuladi, xolos. Nimagadir içimdan bir narsa uzilib, yana sovuq xiyobonni va vokzal tunlarini qömsayman…

Aslida, dunyo özi şunday: yarmi quvonç, yarmi taşviş; yarmi qoronğilik, yarmi yoruğlik; yarmi şodlik va yarmi ğam… Hayotning qaysi yarmida bölmaylik, qalblarimizdagi insoniylik, mehr va çeksiz muhabbat bizning tirikligimiz belgisidir.

2026 yil, Toşkent.

Yangiliklarni döstlaringizga ulaşing

Fikr bildirish

Email manzilingiz chop etilmaydi. Majburiy bandlar * bilan belgilangan