Yaşil velosiped

Örolboy QOBIL

Muallif haqida:

Örolboy QOBIL (Qobilov) 1955 yil Qaşqadaryo viloyati Qamaşi tumanidagi Guliston qişloğida tuğilgan. Toşkent davlat universiteti (hozirgi ÖzMU)ning tarix fakultetini bitirgan. Uzoq yillar maktabda öqituvçi bölib işladi. Hozir nafaqada.

Muallifning “Keçikkan karvon qönğiroği”, “Adir ortidagi qişloq”, “Ena tuproq”, “Köngilga yöl” deb nomlangan qator kitoblari çop etilgan.

Özbekiston Yozuvçilar uyuşmasi aʼzosi.

Daştdagi tumanlarning birida uçastka noziri bölib işlagan Abdikarim melisa bir kuni özi guvoh bölgan qiziq voqeani sözlab berdi.

— U paytlarda hozirgidek turli rusumdagi yengil maşinalar kamçil bölib, odamlar işga yölovçi maşina va avtobuslarda qatnar, harakatlanişga eng qulay vositalardan yana biri velosiped sanalardi.

Kunlarning birida bozor yaqinidagi içki işlar bölimiga qaraşli xonamga tanişim Töyçi muallim hovliqib kirib keldi va salom-alikni ham unutib, dedi:

— Melisa aka, tez böling, velosiped öğrisini topdim!

— Qayerda ekan öşa öğri? — deya şoşilib söradim.

— Anovi göşt dökoni yonida, tezroq böling, tağin qoçib ketmasin…

Ikkovimiz oşiğiç dökonga suyab qöyilgan velosiped yoniga bordik.

Bizlarni körgan Turdimurod qassob dedi:

— Ey, kelingizlar, katta bobolar, göştning “svejiy”sidan bor, ayting, qançadan tortayin?

— Göştni keyin olamiz, bizga mana bu matohning egasi kerak edi, — dedim velosipedga işora qilib.

— Ey, bumi? Salim jiyanimniki. Ana, dökon ortida qöy söyişga öğillarimga kömaklaşyapti.

— Bölmasa, çaqiring jiyaningizni.

Köp ötmay, yonimizga qoraçadan kelgan, örta böyli, jingalak soçli yigit salom berib keldi-da, dedi:

— Menda işlaringiz bor ekan, toğam aytdi.

— Ha, bor. Ayt-çi, oşna, manavi velosiped senikimi? — deya söradim.

— Ha, meniki.

— Bekor aytibsan, bu mening velosipedim. Yaşil tusli edi, sen unga qizil böyoq surtgansan, xolos, — dedi Töyçi domla tutaqib.

— Hoy, domla, tuhmat qilmang, bu yigit öğrilik qiladiganlardan emas, palagi tozalardan, — deya qassob ödağaylab yonimizga keldi.

Tortişuv boşlandi. Bir zumda tekin tomoşabinlar ham köpaydi. Bozorqöm Allanazar rais ham voqeadan xabar topib, xaloyiqqa qarata:

— Örtoqlar, tinçlik saqlansin! Dunyo bedarvoza emas, şu jumladan, bozor ham. Ana, melisa bor, men bor, barisini aniqlab, qonuniy hal qilamiz! — dedi.

Bilasiz, daşt odamlari bir-birini yaxşi taniydi, qolaversa, öğrilik degan hodisa kunda böladigan voqea bölmagani va bu aylanib, or-nomusga borib taqalgani uçun töplanganlar tarqalmadi va hatto kimdir: “Öşa baççağar öğri kim ekan?” — deya qiçqirdi.

Men sekingina Töyçi muallimga qaradim.

Muallim bamaylixotir Turdimurod qassobga:

— Jiyaningizdan sörang-çi, velosipedni qayerdan olgan ekan? — deya savol berdi.

— Anovi raysentrdagi Rossiyaga köçib ketgan Anisa xolaning öğli Tolikdan uç oy avval sotib olganman, — dedi yigitça yonida turgan barzangi qassob toğasi tarafga qarab.

Turdimurod qassob Töyçi muallimga xezlanib:

— Eşitdingizmi, domla, kela solib yoşgina yigitga tuhmat qilgani uyalmaysizmi? Bilsangiz, bizning uruğdan nomdor polvonu çavandozlar çiqqan, lekin öğri-kazzob çiqmagan, hali tuhmat qilganingiz uçun javob berasiz. Xudoga şukur, biz ham yerning yoriğidan çiqmaganmiz, taniş-biliş, oşna-oğaynilar yetarli…

Men “bunga nima deysiz?” degan maʼnoda yana muallimga qaradim.

Oğaynilar, kitob öqigan, maktab körgan odam baribir boşqaça bölar ekan. Töyçi muallim çöntagidan pasportini çiqarib:

— Xaloyiq, meni köpçiligingiz taniysiz. Şunday bölsa-da, aytayin, familiyam Aminov, ismim Töyçi. Bundan olti oy avval öquvçilarim viloyatda bölgan “Yoş rassomlar” tanlovida qatnaşib, birinçi örinni olişgandi. Şuning uçun menga ham mukofotga velosiped sovğa qilişuvdi. Bir oyça avval uyimdan kimdir uni öğirlab ketdi. Agar şu qurğur mukofot bölmaganida, izlab ovora bölib yurmasdim. Ammo bu — men uçun juda qadrli va aziz! Bu mening öqituvçilik faoliyatimning eʼtirofi! Şuning uçun juda xafa böldim. Agar bolali sigirimni öğirlaşganida ham bunçalik açinmas, kuyib-pişmasdim…

— Lölilarga öxşab artistlik qilmasdan, jiyanimga qilayotgan daʼvongizni xaloyiq oldida isbotlang. Bölmasa, men sizni asossiz tuhmat qilganingiz uçun sudga beraman! — dedi Turdimurod qassob battar tutaqib.

— Albatta, isbotlayman, agar bunga odamlarning oldida erişsam, unda nima böladi? — dedi Töyçi muallim ham biroz aççiqlanib.

— Agar jiyanimning şunday nopok işga qöl urgani rost bölsa, sizga şu arzimas temir aravaga qöşib, törtta qöçqorning pulini hoziroq tölab, qassobxonamni yopaman! Agar daʼvoyingiz asossiz bölsa, jiyanim va mendan keçirim sörab, qişloqdan köçib ketasiz, kelişdikmi?

— Kelişdik, — deya Töyçi muallim birinçi bölib qassobga qöl çözdi. Turdimurod qassob ham öylab ötirmay “beş”ni qarsillatib taşladi.

Tortişuv avjiga çiqdi.

Töyçi muallim gumondor yigitçaga yuzlanib:

— Ayt-çi, oğayni, velosipedingning egari, yaʼni örindiği tagida nima borligini bilasanmi? — deb söradi.

— Ha, bilaman, heç narsa yöq!

Töyçi muallim baland ovozda odamlarga:

— Yigitçaning sözini hamma eşitdimi? — deya murojaat qildi.

Çor tarafdan “eşitdik”, “heç narsa yöq”, degan tovuşlar eşitildi.

— Bölmasa, men uçastka nozirimizdan ikkita guvoh kuzatuvida velosipedning egarini yeçişni iltimos qilaman!

Men ikkita guvohni çaqirib, Turdimurod qassobga qaradim. U ham: “Roziman”, — deya boş irğadi.

Guvohlardan biri velosiped qutisidan klyuçni olib, bir zumda egarni yeçib, Allanazar raisning qöliga berdi.

Bozorqöm egarni avval obdan aylantirib körgaç, tag qismiga qaradi-yu: “Vo, ajabo!!!” — deya hayqirib yubordi va baland ovozda: “Aminov Töyçi, 2016 yil” degan yozuvni öqigaç, avval Turdimurod qassobga va uning jiyaniga, söngra menga va Töyçi muallimga, oxirida atrofdagilarga körsatib çiqdi.

Bir zumda atrofni ajabtovur jimjitlik egalladi. Xaloyiq gap-sözsiz tarqaldi. Turdimurod qassob esa boşini çangallagança çökkalab qoldi. Öğriligi foş bölgan yigit yiğlamoqdan berib bölib atrofga alanglar, ammo unga endi heç kim açinmas, eʼtibor ham qilmasdi…

Men esa xizmat vazifamni bajarişga kirişib, öğri yigit Salimni va velosiped egasi Töyçi muallimni xonamga olib kirib, tuşuntiriş xatini olgaç, işni tergov bölimiga topşirdim.

Oradan bir neça oy ötib, bu iş böyiça tuman sudi qaror çiqardi.

Öğri yigit ikki yilga ozodlikdan mahrum qilindi. Keyin esa Turdimurod qassob ham dökonini yopib, bozorda körinmay qöydi.

Ammo Töyçi muallim öşa-öşa… Qaytadan yaşil rangga böyalgan velosipedi bilan maktabiga ğizillab qatnab yuraverdi.

Yangiliklarni döstlaringizga ulaşing

Fikr bildirish

Email manzilingiz chop etilmaydi. Majburiy bandlar * bilan belgilangan