Yuraklarni yoritgan qalb

Özbekistonda xizmat körsatgan jurnalist Safar Ostonovni yod etib

Toğlarda ajib buyuklik bor. Toğlarda metin salobat bor. Undan qança uzoqlaşsangiz, şunçalik uluğvorligini his qilasiz, köz oldingizda bor böyi bilan namoyon böladi. Bulutlarni-da pastda qoldirib, osmon qadar yuksalib ketgan toğ çöqqilari matonat timsoli yangliğ köngilga hazin sokinlik baxş etadi. Toğlar ortingizdan kelayotgandek böladi göyo. Toğ bağriga qaytib borgingiz, u bilan yuzma-yuz bölgingiz, dardlaşgingiz keladi. Lekin buning iloji yöq. Siz qançalik olislasangiz, masofalar tobora uzoqlaşgani sayin toğlar ham şunçalik yuksalib, buyuklik kasb etib boraveradi.

Özbekiston matbuotining yetakçi darğalaridan biri, katta-kiçik uçun birdek qadrdon bölgan Safar Ostonov matbuotdagi şijoatli çiqişlari bilan el oğziga tuşgan jurnalist edi. “Safar aka bilan keçagina uçraşgan edik”, degan gaplarga ham beş yil bölibdi… Beş yildirki, Safar Ostonov çöqqilari muzaffar samoga tutaşib ketgan toğlar kabi bizdan tobora uzoqlaşib boryapti, masofalar tobora olislab boryapti.

Tarixi bir asr bilan payvasta bölgan “Özbekiston ovozi” gazetasi ne-ne uluğ insonlar, ijodkorlar qatorida, taʼbir joiz bölsa, Safar aka uçun ham muqaddas sajdagoh kabi aziz edi. U haqiqiy matbuot fidoyisi, öz kasbiga sadoqatli inson sifatida har kuni yarim tungaça navbatçi xodimlar bilan bir safda turib, to gazeta çop qilingunga qadar uyiga qaytişni öylamasdi. Vaqtni tongotar qilib ketardi, yana erta tongdan tahririyatda paydo bölardi.

Gazeta xodimlarining oylik maoşlari, oçiğini aytiş kerak, baʼzi bir tahririyatlarga qaraganda “Özbekiston ovozi”da bir qadar past edi. Safar aka buni yaşirib ötirmasdi ham. “Kim bu muqaddas dargohga katta oylik maoş oliş umidida işga kelgan bölsa, unga javob, boşqa joydan iş topaversin. Bu gazeta özbek jurnalistikasining yuz yillik maktabi. Gazetaning şaʼni, uning tarixi bizdan fidoyilik bilan işlaşni talab etadi. Juda uluğ, bağrikeng jurnalistlar işlagan bu dargohda. Ularning ruhi bizni qöllab turadi. Ana şu ustozlarga munosib izdoş bölişimiz, şaʼnimizga doğ tuşirmasligimiz kerak”, — derdi u.

Istiqlolga erişilganidan söng “Sovet Özbekistoni” gazetasi “Özbekiston ovozi” sifatida XDPning boş naşriga aylandi.

Şunday bir şaroitda Safar Ostonov “Özbekiston ovozi” gazetasiga boş muharrir bölib keldi va uning adadini oşiriş masalasi kun tartibiga çiqdi. U öz atrofiga iqtidorli jurnalistlarni töpladi, gazeta sahifalarida islohotlarga tösiq bölayotgan muammolar haqida tahliliy-tanqidiy maqolalar çop etildi. Tabiiyki, “Özbekiston ovozi” dadillik bilan kötarib çiqqan muammolar “yuqori”gaça yetib borar, uning sörovi esa xizmat kursisini egallab turgan, yaʼni tanqid ostiga olingan amaldorga qatʼiy çora körilişi bilan yakunlanardi. Gazetaning har bir soni qölma-qöl bölib ketardi, uni topolmay, izlab yurganlar qança edi. Ana şu tariqa “Özbekiston ovozi”ning adadi ança-munça kötarildi.

…Tahririyatning haşamatli kutubxonasida har hafta duşanba kuni yiğiliş ötkazilardi. Gazeta şarhi, çop etilgan maqolalar saviyasi va hokazolar muhokama qilinardi. Menga navbat kelganida jamoa kulgiga moyil bölib turardi. “Miyangda illat bölsa, gapingda maʼno bölmaydi”, deganlariday, yaxşi gapirib turganimda, oğzimdan “lop” etib ensani qotiradigan yoki kulgi qistaydigan gap-söz çiqib ketardi köpinça. Masalan, “Özbekiston ovozi” gazetasi har bir sonining 4-sahifasi pastiga tijorat böyiça bir olğir muxbirning reklama örnidagi rangli traktorlari joylaşardi. Men gazetani şarhlar ekanman, har safar traktorlar juda çiroyli çiqqanini qistirib ötaman. Hamma kuladi. “Maynavozçilik qilmang!” derdi Safar Ostonov va özi ham qöşilib kulib yuborardi.

Bir gal tahririyat yiğilişiga Safar akaning kelişini kutib ötiriş asnosida xodimlar kutubxona devoriga ikki qator qilib ilib qöyilgan ötgan yuz yillik davrda işlagan gazeta boş muharrirlari suratlarini közdan keçira boşlaşdi. Buni qarangki, eng oxiridagi suratning past tomoni böş ekan. “Bitta joy böş turgan ekan”, deganimni bilaman, hamma menga yalt etib yomon qaradi. Nima gunoh qilganimni bilmayman, lekin bu gaplarim öşa paytlari boş muharrirga yetgani aniq. Safar aka hazilni yaxşi tuşunar va özi ham favqulodda yaxşigina hazil-huzul qilib qöyardi. Şuning uçun bunday tuzsiz gaplarimga ortiqça eʼtibor bermasdi…

 

* * *

Bir kuni Safar aka meni xonasiga çaqirib qoldi. Qölimga “Özbekiston ovozi” gazetasi jamoasi nomidan “yuqoriga” yozilgan xatni tutqazdi. Unda bir asrlik tarixga ega bölgan bu otaxon gazeta hamma vaqt hukumat naşri sifatida faoliyat yuritib kelgani, şuning uçun uning muassisligini qaytadan öz özaniga qaytariş haqida söz borardi.

— “Mana, tahririyat jamoasi nima bilan şuğullanyapti”, deyişdi menga. Olib qöying, tarix uçun kerak böladi. Eng qiziği, bu xatni kim yozganini ham, yozgan odamning haqligini ham bilaman. Yuz yillik tariximizning öziga xos solnomasi. Mustabid şöro tuzumi — keçagi kunimiz. Yomon deb burunni kesib taşlamaysan-ku! Qaçon, qaysi zamon va makonda bölmasin, gazeta millat manfaati uçun kuraşgan, milliyligini saqlab qolgan. Tahririyatda işlagan ustoz jurnalistlar har bitta harf uçun köz nurini tökkan, umrini baxş etgan, – dedi u mahzun ohangda.

…Safar akaning otasi Oston çavandoz yelkasi yerga tegmagan polvon bölgan. Davralardan uloqni olib çiqişda unga teng keladigani bölmagan. Asli kelib çiqişi Urgut tumanidan bölgan Oston çavandoz oilasi bilan Samarqand tumaniga qaraşli Ohalik qişloğida, Ilonsoy mahallasida yaşagan. Qirçillama 50 yoşida içterlama kasalligidan vafot etgan. Urgut tumanining Sevaz qişloği qabristoniga dafn etilgan.

…Safar aka — şu polvon kişining öğli, kim huzuriga yordam sörab kelsa, begona odam bölsa ham hamma işlarini taşlab, uning muammosi bilan şuğullanib ketardi. Esimda, bir kuni tuşlik paytida menga: “Yuring, bir joyga borib kelamiz”, deb qoldi. Hozirgi “Tashkent City” hududi örnida bölgan, Abdulla Qodiriyning “Ötkan kunlar” romanida tilga olingan maşhur Öqçi köçasiga bordik. Taxminan bundan yuz yillar oldin bir boyning hovlisi bölgan ekan, şekilli, uyning öymakor eşiklari tökilay deb turar, bir paytlar haşamatli bölgan xonalar çökib qolgandi. Men maşinada kutib turmoqçi edim, Safar aka qöyarda-qöymay içkariga sudradi. Biri keksaroq, biri yoşroq ayol bizni kutib oldi, ularning yonida bir bola öynab yuribdi. Ularning gap-sözidan xorazmlik ekanini “kaşf” qildim. Oş tayyor ekan, suzib kelindi.

Ularning özaro suhbatidan şuni tuşunib yetdimki, ayolga köp qavatli uylardan xonadon berilgan, lekin baʼzi bir muammolar sababli masala hal bölmayapti ekan. Safar aka ayolning gaplarini tinglab turib, bir nimalarni yozib oldi, masala hal bölganidan keyin özi qönğiroq qilişini bildirdi…

Eşitişimça, Safar aka bilan köp yillar birga işlagan şogirdlaridan biri unga şunday savol bergan ekan: “Safar aka, özingiz yaxşi odamsiz, hammaga yaxşilik qilib yurasiz. Lekin heç tuşunmayman, nima uçun hamma vaqt atrofingizda “moşennik”lar aylanişib yuradi? Ularning kimligini yuziga aytib, haydab yuborsangiz böladi-ku!”

Şunda Safar aka tabassum bilan javob bergan ekan: “Bu “moşennik”larning ustunlik tomoni şundaki, ular qurbonni, yaʼni “jertva”ni tanlaşda adaşmaydi. Şunday çiroyli, köngilga yoqadigan gaplarni gapirişadi, eşitib maza qilaman. Baʼzi bir işlarini bitirib berişga majbur bölaman. Aldanayotganimni sezib, bilib tursam ham, gaplariga laqqa işonaveraman. Ularga aynan şunday odam kerak. Şuning uçun doim atrofimda girdikapalak bölib yurişadi”.

 

* * *

Safar aka poytaxtimizdagi Yunusobod tumani hududida joylaşgan, şöro tuzumi davrida qurilgan 5 qavatli uyning 4-qavatida oilasi bilan yaşardi. Tabiiyki, uni sönggi manzilga ham şu joydan çiqarişdi. Men tong saharlab yetib bordim. Buni qarangki, bir yoqda motam, ikkinçi tomonda Safar akaning podʼyezdiga boradigan yölni obodonlaştiriş bölimi işçilari asfalt qilişmoqda edi. Nahotki bir joyni asfalt qiliş uçun albatta obrö-eʼtiborli bölgan kimdir vafot etişi kerak, deb öyladim beixtiyor öşanda. Jamiyat özi uçun jonini fido qilgan uluğ va zahmatkaş jurnalistga sönggi manzilga safari çoğida ana şunday “hurmat” bajo keltirdi, mayit solingan tobutni mazut hidi gurkurab, tutuni çiqib turgan asfalt yöldan olib ketişdi…

 

* * *

Safar Ostonovning umri zulmatni yoritgan çaqmoqday porlab poyoniga yetdi. Lekin undan farzandlar, jamiyat muammolari qalamga olingan tanqidiy-tahliliy maqolalar, yakunlanmagan behisob qoralamalar, mavzular qoldi. Vafotidan keyin “Umid bilan yaşagin” deb nomlangan kattagina kitobi naşr etildi. Buning uçun uning döstlari çin dildan harakat qilişdi. Xususan, taniqli publitsist Norqobil Jalil kitobni naşrga tayyorlaşda ança zahmat çekdi.

Safar aka heç qaçon yuqori mansabga intilmadi, unvon yoki katta mukofotlar tama qilmadi. Ammo masʼul vazifalarda işlaş nasib qildi. Eng muhimi, har qanday minbarda öz sözini ayta oldi, öz nomini, öz erkini, iymonini har narsadan ustun qöydi. Xalq yuragidagi dardini topib yozadigan, el-yurt ehtiromiga sazovor bölgan jurnalist edi.

Nurulloh OSTONOV.

Yangiliklarni döstlaringizga ulaşing

Fikr bildirish

Email manzilingiz chop etilmaydi. Majburiy bandlar * bilan belgilangan