Amri ma'ruf ham tarbiyaga yo'g'rilsa…

Mustaqillik sharofati bilan ko'p-ko'p islomiy an'analarimiz qayta tiklandi. Shulardan biri – amri ma'ruf.

Uni ba'zan xato tarzda “amru ma'ruf” deb ham yozishyapti. Holbuki, bu yerdagi “amr” ot, “ma'ruf” esa sifat so'z turkumiga kiradi. Ya'ni, bu “ma'rifatli amr”, ya'ni “bilishga chorlovchi ko'rsatmalar” degani.  Chunki “amr”  tilimizdagi “buyruq”, “topshiriq”, “yo'l-yo'riq” tushunchalarini,  “ma'rifat” esa “bilish”ni anglatadi. Agar uni “amru ma'ruf” desak, qo'pol bir lisoniy anglashilmovchilik yuzaga kelib, “ko'rsatmalar va ma'rifatli” degandek g'alatidan-g'alati narsa kelib chiqadi. Xudoni anglash, Haqqa yaqinlashish ma'nosida ham “ma'rifat” so'zi qo'llaniladi. Shundan kelib chiqib, bora-bora “ma'rifat” so'zi “tasavvuf” istilohining ma'nodosh (sinonim)iga aylangan.

Hazrat Alining bir she'ridagi misrani buyuk donishmand bobomiz Alisher Navoiy:

Toat ko'pidin ma'rifat ozi – yaxshi,

— deb tarjima qilgan. Bunda ko'p toat qilavergandan ozgina Haqni bilish bilan shug'ullanishning yaxshiligi uqtiriladi.

Amri ma'ruflarimizda birxillik ustun bo'lib qolgan. Qori aka bir diniy mavzuda suhbat quradi, keyin Qur'ondan tilovat, so'ng esa duo qilinadi.

Taniqli kishilarimizning yosh to'ylari (yubileylari), xalq orasida mashhur kishilar vafotidan keyin o'tkaziladigan ehsonlarda boshqacharoq yo'l tutish mumkin-ku.

2006 yili O'zbekistonda xizmat ko'rsatgan xalq ta'limi xodimi, pedagogika fanlari nomzodi, dotsent Akram aka Akmalov 60 yoshga to'ldilar. Shu munosabat bilan ehson dasturxoni yozildi. O'sha kunlari “Ma'rifat” gazetasida kaminaning domlaning hayot yo'llari, xizmatlari haqidagi maqolasi bosilib chiqqan edi. O'zlari amri ma'rufda shuni o'qib berishimni iltimos qildilar. Qori aka davrani ochib, so'z berdilar. Maqola o'qib eshittirildi. Keyin Qur'on tilovat qilinib, duo qilindi.

Bir professorga bu yangilik aslo yoqmabdi-da.

— Qoidani buzdingizlar. Hamma qatori mullaning o'zi amri ma'ruf qilgani tuzuk edi, — dedi bir kuni.

— Nima bo'libdi? — dedim. — Axir, maqolada bir ziyolining bosib o'tgan ilmiy-pedagogik mashaqqatli yo'li so'zlandi, bu ma'rifat emasmi? Qaytanga, buning ta'siri kuchliroq, ma'rifiy foydasi ko'proq-ku!

Yillar o'tdi. O'sha e'tiroz qilgan professorning o'zi 70 ni to'ldirdi. Amri ma'rufda o'zining bosib o'tgan ilmiy-ijodiy yo'lini birov hikoya qilib berishini iltimos qildi… Demak, o'ylab, ko'rib, yangilikka qo'shilibdi-da.

Kuni kecha Toshkentda O'zbekiston xalq shoiri, atoqli tarjimon Jamol Kamol xotirasiga bag'ish­langan amri ma'ruf bo'lib o'tdi. Taniqli adabiyotshunos, filologiya fanlari nomzodi, katta ilmiy xodim, Xalqaro Ahmad Yassaviy mukofoti sohibi Sayfiddin Rafiddin davrani ochib, savobi joriyani tushuntirdi, Jamol Kamoldan qolgan savobi joriyalarni bir-bir sanadi, Qur'ondan tilovat qilib, duo o'qidi.

So'ng xalqaro tadbirkor, ma'rifatparvar va saxovatpesha ziyolimiz, marhum shoirning ko'p kitoblariga homiylik qilgan Anvarmirzo Husainov marhum bilan hamkorliklari-yu yorqin xotiralaridan so'zladi, O'zbekiston xalq artisti Tesha Mo'minov shoir she'riyati haqida so'zlab, uning “Yolg'on gapirmaslik” she'rini o'qib berdi,  Xalqaro yozuvchilar federatsiyasi prezidenti Oleg Yevgenyevich Volovik (Budapesht, Vengriya) Moskvada shoirning rus tilida chop etilgan  “Ploщad spaseniya” to'p­lami xususida, kamina esa fors-tojik tilidan qilgan tarjimalari borasida so'zladik.

Hech kim hozirgacha fors-tojik she'riyatidan Jamol Kamolchalik ko'p va xo'b tarjima qilmagan. Jaloliddin Rumiyning 6 daftardan iborat “Masnaviyi ma'naviy”si, Farididdin Attorning “Mantiq ut-tayr”, “Asrornoma”, “Ilohiynoma”, “Pandnoma”, “Bulbulnoma”, “Ushturnoma” dostonlari, Nizomiy Ganjaviyning “Xamsa”siga kirgan besh masnaviysi, Alisher Navoiyning fors­cha-tojikcha she'rlari shu qalam sohibining ko'p yillik zahmatli ijodiy mehnatlari bilan xalqimiz mulkiga aylandi. Bunga shoirning Hazrat Ali, Yunus Emro, Vilyam Shekspir, Radiy Fish va bosh­qalardan qilgan tarjimalarini ham qo'shsak, qanday katta bir meros ko'z oldimizda gavdalanadi.

2019 yili Turkiyaga borganimizda, o'g'limiz bizga “Masnaviyi ma'naviy”ning Ko'nyo shahrida o'zbek tilida bosilgan 6 jilddan iborat nashrini  ko'rsatdi. Unga bir tadbirda o'zbekistonlik bo'lgani uchun dostonning aynan o'zbekchasini sovg'a qilishibdi. Bu unga kutilmagan sovg'a bo'libdi. Ko'rganimiz esa bizga syurpriz bo'ldi. Uni kamina Toshkentga olib kelib, rahmatli Jamol akaga yetkazdim. Qiziqki, bu tarjimonning o'ziga ham syurpriz bo'libdi. Chunki bir necha yil ilgari bosilgan bu kitobdan u kishining mutlaqo xabarlari yo'q ekan.

Xullas, taniqli kishilarimiz bilan bog'liq amri ma'ruflarimizdagi aksariyat hollarda bu shaxsni uncha tanimaydigan bir mullaning ma'ruzasi uchun ajratilgan 15-20 daqiqalik vaqt mobaynida uch-to'rt kishining davra suhbatini tashkil etib, shu inson umrining o'rnak bo'ladigan tomonlari gapirilsa, har taraflama to'g'ri bo'ladi.

Shuning o'zi ham bir amri ma'ruf emasmi?

Sultonmurod OLIM,

Toshkent amaliy fanlar universiteti professori.

Yangiliklarni do'stlaringizga ulashing

Fikr bildirish

Email manzilingiz chop etilmaydi. Majburiy bandlar * bilan belgilangan

11 + 4 =