Mening Muqaddas opam
Doim aytib yuradigan bir gapim bor: insonning ko'zi uning umr eshigiga o'xshaydi. Toki bedor ekanmiz, mana shu eshiklar mudom ochiq. Shu ikki eshik oldidan kunda ba'zida minglab odamlar u yoqdan bu yoqqa o'tib ketaveradi. Agar Alloh taqdir qilmasa, bir zamonda, bir koinotda, bir sayyorada, bir mamlakatda, bir shahar yo mahallada yashab ham ularni tanimasliging, uchrashmasliging mumkin. Chunki ular umring eshigidan kirmagan bo'ladi. Taqdir taqozosi bilan tanishib, muloqotga kirishar ekansan, notanish kimsaning poyiga ko'nglingni poyandoz qilib to'shaysan. Ammo umring ostonasida uchratadigan kishilar ham ikki toifaga bo'linadi. Birlari gunoh va savobni, halol va haromni, ezgulik va razolatni farqlamaydigan kimsalar. Ular inson qadrini bilmaydilar. Sizga nari borsa manfaatiga erishishning bir vositasi deb qaraydilar. Undaylarga ostonada ko'nglingizni poyandoz qilib to'shasangiz, uni paytava deb o'ylaydi. Undaylardan dilda dog'lar qoladi.
Shukrki, hayotda o'zgani o'zidan kam ko'rmaydigan, odobli, so'zlashsang, suhbatiga to'ymaydigan, ma'naviyat va ma'rifat gulxanlari, ham so'zi, ham faoliyati, axloqi bilan ibrat bo'ladigan nurli insonlar bor! Ularga umring eshigi ostonasida ko'ngilni poyandoz qilib to'shasangiz, “Ie, nima qilyapsiz? Bu ko'ngil-ku, bu gul-ku!” deya uni yerdan osmonga ko'taradi. Ana shunday insonlar hayotingizga kirar ekan, ular umringiz bezagiga aylanadilar!
Bugun qutlug' yoshni, muborak yoshni qarshilayotgan taniqli jurnalist, shoira Muqaddas Abdusamatova jurnalistikada ilk qadamlarimni qo'yayotgan mahal Alloh menga uchratgan ana shunday nurli insonlardan biridir!
1985 yil edi. Sankt-Peterburg davlat universitetining jurnalistika fakultetini tugallab, “propiskam” yo'qligi tufayli do'stim Karim Bahriyevning (Alloh rahmat qilgan bo'lsin) taklifi, ustoz Odil Yoqubovning marhamati bilan “O'zbekiston adabiyoti va san'ati” gazetasida jamoatchilik asosida ya'ni oylik-maoshsiz ishlab yurgandim. O'sha yerda hayotimda o'chmas iz qoldirgan yana bir inson — shoira Muhabbat Turobovaning ko'magida hozirgi Olmazor tumanidagi Professorlar shaharchasidagi bir dugonalarining uyiga vaqtincha ro'yxatdan o'tdim. Bu orada adabiyot gazetasi satira va yumor bo'limi “Shum bola choyxonasi”da ishlab yurgan Qulman Ochil ustoz Jabbor Razzoq rahbarligidagi “Yosh leninchi” (hozirgi “Yoshlar ovozi”) gazetasiga bosh muharrir o'rinbosari vazifasiga ishga o'tdi. Adabiyot gazetasida xatlar bo'limida ishlab, kelgan shikoyatlar asosida va boshqa mavzularda qisqa muddatda kattagina maqolalarim e'lon qilinib, tanila boshlagandim. Shu bois bo'lsa kerak, Qulman aka menga yoshlar gazetasining ijodkor yoshlar bo'limiga ishga o'tishni taklif qildilar. Bilsam, bu bo'limda zabardast jurnalist Muqaddas Abdusamatova mudiralik qilar ekanlar. Men kirmoqchi bo'lgan shtatda ilgari shoira Umida Abduazimova, ToshDU (hozirgi O'zMU) jurnalistika fakultetida mendan bir kurs keyin o'qisa-da, qadrdon do'stimga aylangan A'zam O'ktam (oxiratlari obod bo'lsin) ishlagan ekan. Tabiiyki, ishga o'tishdan avval A'zamjon do'stimdan Muqaddas opaning fe'l-atvorlarini surishtirdim.
— Opa juda qattiqqo'llar, yengilning ostidan, og'irning ustidan yuradigan odam ular bilan bir kun ham ishlolmaydi. Shu bois voqealarni shoshirmay, tartibli ishlasangiz, tezda el bo'lib ketasiz! — dedi A'zamjon. — Siz kamtar yigitsiz, muammo bo'lmaydi, nazarimda!
Do'stimning ayrim so'zlari tashvishimni ziyoda qilgan bo'lsa, boshqasi ko'nglimda o'zimga ishonchni mustahkamlab, gazetalar binosining beshinchi qavatidagi 515-xona eshigini taqillatib, salomlashgach, o'zimni tanishtirdim. Opa ish ko'lamini menga tushuntirdilar. Respublikamizdagi ijodkor yoshlarni qo'llab-quvvatlash, ularning qaynoq hayotini gazeta sahifalarida aks ettirish, navqiron ijodkorlarni kashf etish, ular ijodidan namunalar berib borish, adabiyot va san'atga muhabbat uyg'otish kabi olamjahon yo'nalishlarda faoliyat yuritishimiz zarurligini aytdilar. So'zlarini jon qulog'im bilan tinglar ekanman, “Badiiy ijod bilan ham shug'ullanasizmi?” degan savollariga: “Ha, she'rlar mashq qilaman!” deb javob berdim. Shu lahza A'zam O'ktam do'stimning “Aslo o'z ijodingizni opaga tiqishtirmang — yomon ko'rib qoladilar. Toki o'zlari so'ramagunlaricha she'rlaringizni gazetaga chop etishga bermang!” degan qat'iy nasihati quloqlarim ostida jaranglardi.
Shunday qildim ham. O'zim sevgan kasb emasmi, tezda ishga sho'ng'ib, Muqaddas opaning “qo'llarini bo'shatib”, ancha zaxira maqolalar to'plab qo'ydim. Ko'p o'tmay, Muqaddas opa menga bo'limni to'la ishonadigan bo'ldilar. Opa endi menga rahbar emas, o'z o'g'illaridek munosabatda bo'lardilar.
Ota-onasidan yiroqda endi birinchi jamoada rasman ish boshlagan yosh yigit uchun kimningdir tirgak bo'lishi g'oyat muhim. O'shanda opaning:
— Amirqul, siz o'z farzandimdeksiz, onangizga ayting, xavotir olmasinlar. Toshkentda yana bir ona topdim, deng, — deganlarida opani juda yaxshi ko'rib ketganman. Shu-shu mudom ehtiromimdalar.
Qaysi fe'lim ma'qul kelganini bilmayman-u, tahririyatdagi ko'pchilik bunga hayron qolgan. Chunki Muqaddas opa tahririyatdagi letuchkalarda mudom prinsipial pozitsiyada turib, keragida tap tortmay kamchiliklarni ochiq ayta oladigan, ikkiyuzlamachilikni yoqtirmaydigan, gohida bosh muharrirga ham ish manfaati yo'lida tanbeh berishdan hayiqmaydigan ijodkor edi.
Tahririyatga yangi kelgan xodimlar odob-axloq, o'zaro munosabatlarda anchayin xatolarga yo'l qo'ysalar, Muqaddas opadan nasihatomuz tanbeh eshitishlari tayin edi. Shu o'rinda bir mulohaza: jamoada milliy va axloqiy qadriyatlarimiz barqaror bo'lishini kuzatib, yoshlarga saboq beradigan shunday insonning borligi ko'pchiligimiz uchun bir maktab bo'ldi. Opani bemalol “Tahririyat vijdoni” deb atasa bo'lardi. Shu o'rinda tahririyat ustunlari hisoblangan Karim Rahim, Mahkam Rahmon, Safar Oston, Turg'un Nazar, Zayniddin Rixsiyev va boshqa ustozlarni ham eslab o'tish joiz. Ular ham Haydar Akbar, Muyassar Mo'ydinova, Gulchehra Aliboyeva, Qurbon Eshmat, Suvonqul Rustam, Islom Hamro, To'lqin Hayit, Abror Imomxo'jayev, Alimurod Mamadaminov va boshqa biz kabi yoshlarga ko'p o'gitlar berishgan. Bu o'gitlar kelajakda bizga ko'p asqatdi. Sanalgan yoshlarning aksariyati keyinchalik turli nashrlarning bosh muharrirlari, taniqli yozuvchilar bo'lib yetishdilar.
Muqaddas opa ko'plab yosh ijodkorlarning tiklanib, mashhur bo'lib ketishiga sababchi bo'lganlarini eslayman. Do'stlarim — G'iyos Boytoyev, Oxunjon Madaliyev, Mahmudjon Azimov, Hojiboy Tojiboyev kabi san'atkorlar shular jumlasidandir.
Rahbarlik barobarida Muqaddas Abdusamatova davrimizning ko'plab muammolari qalamga olingan talay dolzarb maqolalar yozdi. She'rlar va yuqorida qayd etilgani kabi maqolalar asosida o'nga yaqin kitoblari nashr etildi. “Umr ipga terilgan marjon”, “Ortda qolgan izlar”, “Buncha shirinsan, hayot?”, “Fazilatim — fozilaligim”, “Uyg'oq tuyg'ular”, “Shukrona”, “Onalik baxti”, “Oila muqaddas”, “Saylanma” singari qator she'riy va nasriy kitoblari shular jumlasidandir. Taniqli shoir Raim Farhodiy opaning she'rlarini rus tiliga tarjima qilib, rusiyzabon she'riyat muxlislariga tortiq qilgan. Hali o'tgan asrning 80-yillaridayoq Muqaddas opaning “O'zbekistonda xizmat ko'rsatgan madaniyat xodimi” unvoni bilan taqdirlanganlari bejiz emas. Ayni paytda u kishi O'zbekiston Yozuvchilar uyushmasi va Jurnalistlar uyushmasi a'zosi, 1-darajali mehnat faxriysidir.
1941 yilda Toshkent shahrida tug'ilgan Muqaddas Solihovna Abdusamatova Toshkent davlat universiteti (hozirgi O'zMU)ning jurnalistika fakultetini tugatganidan beri matbuotda she'r, hikoyalari, ocherk va lavhalari, maqolalari bilan qatnashib keladi. 1965 yilda yoshlar gazetasining adabiyot va san'at, aniqrog'i, ijodkor yoshlar bo'limida ish boshlagan bo'lsalar, hanuzgacha, mana, 61 yildirki, qalamni qo'ldan qo'ymay, katta-yu kichikka namuna bo'lib kelyaptilar.
So'z so'ngida opa kezi kelganda yaxshi dutor chertib, ashula aytishlarini ham aytib qo'yay. Oqibatsiz mendek shogirdlariga yaqinda o'zlari qo'ng'iroq qilib, hol so'radilar. Rafiqam, farzandlarimni nomma-nom tilga olib, salom yo'lladilar. O'shanda menga dutorda kuy chalib, o'zlari go'zal qo'shiqlar kuylab berishni va'da qildilar.
Qadrli ustozim, aziz opam Muqaddas Abdusamatovaga uzoq umr, bardavom hayotsevarlik, kuch-g'ayrat tilayman. Sobiq jamoamizning tez-tez bo'lib turadigan navbatdagi uchrashuvida opadan dilbar taronalarni tinglab, qadrdonligimizni yanada ziyoda qilamiz, deb ishonaman!
Amirqul KARIM,
“Oltin meros” xalqaro
jamoat fondi raisi,
publitsist, shoir va tarjimon.